Category: Arxiv

VHP Qusar rayon təşkilatının sədri Məmmədov Həsənbala Məhəmməd oğlunun 68 yaşı tamam olur. Bu münasibətlə VHP sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı Həsənbala bəyi təbrik edib. 

Təbrikdə deyilir:

“Hörmətli Həsənbala bəy!
Sizi 68 yaşınız münasibəti ilə təbrik edir, uzun ömür, cansağlığı, işlərinizdə uğurlar arzulayıram.
Siz, bütün həyatınız boyu xalqımıza və dövlətimizə xidmətdə olmuş, həmçinin hər zaman elmin yolunu davam etdirmisiniz. Eyni zamanda gərgin ictimai fəaliyyət fonunda Siz həm də Azərbaycan Xalq Hərəkatının ilk günlərindən onun sıralarına qoşulmuş, ölkəmizin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda gedən mübarizənin ən fəal nümayəndələrindən biri olmusunuz. Bu gün isə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının üzvü olaraq həmrəylik ideyalarının təbliğində və yayılmasında yorulmadan fəaliyyət göstərmisiniz.
VHP Qusar rayon təşkilatının sədri vəzifəsini apararaq təşkilatın möhkəmlənməsində kifayət qədər zəhmət çəkmisiniz.

1991-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının varisi olaraq müstəqil Azərbaycan dövlətinin bərpası ilə istər Güney Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda, istərsə də bütöv Azərbaycan uğrunda mübarizə yeni miərhələyə qədəm qoymuşdur. Hər iki tərəfdə Azərbaycan türkləri iki yuzillik bir tarixi təcrübənin və geosiyasi mövqeyimizin diqtəsinə əsasən, Azərbaycanın ayrı-ayrılıqda istiqlal və müstəqil dövlətçilik uğrunda apardığı mübarizənin məğlubiyyətə uğrayacağı labüdlüyünü dərk edərək, Azərbaycanın müstəqilliyinin yalnız və yalnız Azərbaycan bütöv olduqda mövcud ola billəcəyi və dönməz xarakter alacağı təfəkkürünə sahiblənərək mübarizəyə başlamışlar. Bu mübarizənin əsas şüarı budur. Azərbaycan 1804-cü ildən 1828-ci ilə qədər Qafqazın bölüşdürülməsi uğrunda Rusiya ilə Qacar imperatorluqları arasında gedən müharibə nəticəsində Azərbaycan xalqının iradəsi əleyhinə olaraq Rus imperatoru və Türk-Qacar şahı arasında bağlanan ədalətsiz «Gülüstan» (12 oktyabr 1813-cü il) və «Türkmənçay» (10 fevral 1828-ci il) müqavilələri ilə ikiyə parçalanmışdır. (1813-1828-ci illər ərzində Bütöv Azərbaycan ərazisi 410 min kv.km, 1813-cü il «Gülüstan» və 1828-ci il «Türkmənçay» müqaviləsindən sonra Quzey Azərbaycan 130 min kv .km). Parçalanma nəticəsində etnocoğrafi hüdudu Dərbənddən Həmədana qədər olan Azərbaycan ərazisinin dörddə üç hissəsi, əhalisinin 70 faizi Qacar imperatorlugunun tərkibində qalmışdır. Parçalandıqdan sonra ərazi və siyasi bütövlüyünün pozulması ilə bərabər etno-kulturoloji bütünlüyü Rusiya və Türk-Qacar imperiyalarının tamamilə bir-birinin əksini təşkil edən dini iqtisadi sosial kültrəl sistemləri içərisində fərqli inkişaf keçdiyindən dağılmış, sosio-kültürəl bütünlük zədələnmişdir. Türk-Qacar imperatorlugu İngiltərə və Rusiyanın dəstəyi ilə çökdürüldükdən sonra hakimiyyətə Fars etnosu gətirilmiş, bundan sonra İran cografiyasında hakim olan Fars milləti və Rusiya bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinin mövcudluğuna imkan verməmək məqsədilə gələcəkdə Azərbaycanın birləşə biləcəyi ehtimalını həmişəlik aradan qaldırmaq üçün bu etno-çoğrafik ərazidən Azərbaycan adını və türk milli varlığını (kimliyini) silmək məqsədilə öldürücü assimilyasiya siyasəti yeritmiş, milli azadlıq hərəkatlarını boğmuş,Türklərə qarşı etnik, kültürəl genosidi həyata keçirərək kütləvi qırğınlar törətmişlər. Azərbaycanın hər iki tayı arasında bütöv Azərbaycan türk milli dəyərlərini yox etməklə, iki ayrı-ayrı xüsusiyyətlərə malik millət biçimləndirmək siyasəti yürüdülmüş, bu məqsədlə Azərbaycan türk tarixi tamamilə məhv edilmiş, əvəzinə uydurulmuş yeni tarixi tezislər – Azərbaycanın rus işğalında olan Quzeyinin Qafqaz, əhalisinin tatar, İran işğalında olan Güneyinin İran, əhalisinin isə Ariyan irqinə mənsub farsdilli azərilər olduğunu ortalığa qoymuşlar. Azərbaycan adının silinməsi məqsədilə hər iki imperiya öz içərisində də bu əraziləri parçalamışlar. Azərbaycanın Güneyi Əldəbil, Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Zəncan, Həmədan əyalətlərinə, Astara, Qəzvin vilayətlərinə ayrılaraq İranda yaşayan digər etniklərin ərazilərinə qatılaraq bölünmüşdür. Və nəticədə digər etnoslarla Azərbaycan türkləri arasında potensial etnik münaqişə mənbələrinin əsaslarını qoymuşdur. Rusiya isə Quzey Azərbaycanı Ermənistanla Gürcüstan arasında bölmüşdür. Hal-hazırda müstəqil Quzey Azərbaycanın tarixi əraziləri olan İrəvan xanlığı üzərində Ermənistan dövləti qurulmuşdur. Rusiya imperiyası 1850-ci ildə İrəvan xanlığını ləğv edərək, yerində Yerevan quberniyasını yaratmaqlaё erməni vilayəti təşkil etmişdir. Beləlikə, Ermənistan dövlətinin bünövrəsi qoyulmuşdur. Borçalı vilayəti Gürcüstanın, Dəmir Qapı Dərbənd isə Rusiyanın tərkibindədir. Qarabağ və ətraf bölgələri rus və erməni hərbi qoşunları tərəfindən işğal edilmişdir. Parçalandıqdan sonra Azərbaycanın Quzeyi Avropa və Şərq dəyərlərinin uzlaşmasından doğan yeni bir türk-islam-avropa ənənələrinə əsaslanan milli kültürü və kimliyi formalaşdıraraq modern mədəniyyətə yiyələnmişdirsə, Güneyi İslam siyasi təriqət və məzhəbləri arasında gedən içərisində gərəksiz tarixi mübahisələrin dumanına bürünmüş ümmət düşüncəsi ilə fars mifologiyasının vəhdəti rəmzinə çevrilmiş şiə məzhəb təbliğatının təsiri altında itib-batmış, teoloji bir şəraitdə yaşadığından modern dünyadan təcrid olaraq əski Şərq,ərəb-fars tarixi ənənələri və yönümü istiqamətində inkişaf etmişdir. Bu inkişaf farslarla eyni sosol-kültürəl çevrədə və siyasi vahidlikdə yaşanma ərəfəsinə formalaşmış ümumi tarix və ümumi dəyərlər düşüncəsi nəticəsində Azərbaycan elitasında Azərbaycan türk dövlətçiliyi təfəkkürünün İran dövləti təfəkkürü ilə əvəz edilməsinə səbəb olan, İran dövlətçiliyinin davamlılığını və ərazi bütövlüyünü təmin etmək məqsədilə İranda yaşayan xalqların vahid İran millətinə çevrilməsini əsas götürən və İran dövlət siyasətinin ana xəttini təşkil edən paniranizm cərəyanının yaradılmasına səbəb olmuşdur. Paniranizm öz əsasını həm Azərbaycan türklərinin XX əsrin əvvəllərinə qədər İran taxt-tacında oturaraq İranı Şərq dövlətçilik sisteminin əsasını təşkil edən tayfa, sülalə hakimiyyətləri vasitəsilə mütləq monarxiya şəklində idarə etmiş İran dövlətçiliyinin və ərazi bütövlüyünün əsas sahibi kimi daxili-xarici siyasət yürütmüş , hakimiyyətləri dövründə türk millətçiliyi və Azərbaycan kimliyi əvəzinə iki böyük millət halında yaşayan türk-fars mənafeləri arasındakı balansın farsların xeyrinə pozulmasına səbəb olan, olduqca ifratçı, irançı, mərkəzçilik siyasətindən, həm də türklərin fars dilində yaratdıqları fars-türk əlaqələri arasında ortaq dəyər hesab edilən və indi yalnız fars millətinin bəhrələndiyi və İran mədəniyyəti kimi təqdim edilən böyük bir mədəniyyətdən götürmüşdür. Sasani dövləti 7-ci əsrdə Nəhavənd döyüşündə ərəblərə məğlub olduqdan sonra fars etnosu İranın, Yaxın və Orta Şərqin, Qafqazın siyasi coğrafiyasından silinmiş, varlığını yalnız kültür müstəvisində saxlaya bilmişdir. Ərəblərdən sonra, əsasən X əsrdən etibarən bütün bu coğrafiyada 1925-ci ildə Rza şahın timsalında ingilislərin dəstəyi ilə fars etnosu İran ərazisində Qacarlar xanədanını devirərək, siyasi hakimiyyəti ələ alana qədər təxminən 1000 ilə yaxın bir dönəm ərzində türk sülalələri və xanədanları bir-birinin ardınca davam edən imperatorluqlar dövlətlər qurmuşlar.İran coğrafiyasında türklər dominant super etnos kimi böyük İslam və Şərq mədəniyyətinin qurucusu və hamisi olmuş, bütün Yaxın və Orta Şərq, Mərkəzi Asiya, Hindistan bölgələri türk hakimiyyəti və İslam kültürü zehniyyəti ilə inkişaf etmişlər. 1000 il bölgədə Dominant və Super etnos olan türklər imperatorluqları dövründə ərəb, fars kültürünü qoruyaraq, inkişaf etdirərək, böyük İslam- Şərq mədəniyyətinin və sivilizasiyasının qurucuları olmuşlar. Bu imperatorluqlarda heç bir etnos və mədəniyyət, dil assimilyasiyaya məruz qalmamış, İslam qardaşlığı və internasionalizmi içində öz varlığını qorumuş və davam etdirmişlər. İran coğrafiyasında farslar 1925-ci ildə hakimiyyəti ələ alana qədər irançılıq türk hakimiyyəti və kültürü ilə fars dili və kültürü sintezindən ibarət idi və daha çox kulturoloji bir mahiyyət kəsb edirdi. Türk dili dövlət və xalq dili, fars dili kültür və aristokrasi dili kimi inkişaf etmişdir. Farslar hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra «İran» adı fiziki coğrafiya məfhumundan daha çox etnik farsların siyasi millətçiliyinin və dövlətçilik fəlsəfəsinin simvoluna çevrildi. İran coğrafiyası Arilər ölkəsi adlanaraq etnik fars millətçiliyinin dominantlığı əsasında İranda yaşayan xalqları assimilyasiya etməklə, tək millət, tək dövlət, tək dil siyasəti nəticəsində fars siyasi və kültür bölgəsinə çevrildi. Paniranizmin içində ayrıca bir xətt kimi həmişə mövcud olan panfarsizmin 1925-ci ildə Rza şah Pəhləvinin timsalında farslar hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra güclənərək İranda yaşayan bütün xalqları farslaşdırmağı qarşısına məqsəd qoyan hakim sistemə çevrilmişdir. Məhz bundan sonra paniranizm Azərbaycan və İran xalqları arasında ortaq ideologiya xarakterini itirərək fars şovinist siyasətinin silahına çevrildi . 100 ilə yaxındır ki, İran coğrafiyasında davam edən fars hakimiyyəti İranda avtoxton əhali olan və min illərdir bu bölgədə super etnos kimi imperatorluqlar quran turk millətini elə heyrətamiz şəkildə assimilyasiya etmişdir ki, türklər dillərini, milli kimliklərini, ərazilərini, tarixlərini belə itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışlar. Türk millətinin farslaşaraq yox olmasını sürətləndirən irançılıq zehniyyətinə söykənən bu siyasət nəticəsində indi İran iqtisadiyyatının 75 faizini idarə edən böyük oliqarxiya təbəqəsindən, İran ordusundan təmsil olunmuş yüksək rütbəli hərbçilərdən, İran dini institutunda xidmət göstərən türk əsilli müctəhidlərdən, İran hakimiyyət dairələrində təmsil olunmuş, Azərbaycan türk millətinin mənafe və haqqına biganələşmiş, Azərbaycanın İrandan ayrılmasının əleyhdarı olan hökumət məmurlarından ibarət böyük bir imtiyazlı türk təbəqəsi formalaşmışdır. Hal-hazırda İran Quzey Azərbaycanda rəsmi səfir-konsul kəşfiyyat xidmətlərini, ticarət, mədəniyyət əlaqələrinin təmsilçilərini öz millətinin mənffəətlərini qurban verən, millətinə düşmən kəsilmiş bu paniranist,manqurt türklərdən təyin edir.
Lakin Azərbaycan türkləri bu ədalətsiz «Gülüstan» və «Türkmənçay» müqavilələrinin şərtləri ilə barışmayaraq, Rusiya və İran işğalından azad olaraq bütöv Azərbaycan dövlətçiliyi yaratmaq uğrunda daim mübarizə aparmışdır.
1988-ci ildən başlayaraq Sovetlər Birliyinin çökməsində böyük rol oynayan Azərbaycan Milli İstiqlal hərəkatı SSRİ-ni dagıtdı.Rus işqalına son qoyuldu. Birinci məqsədimizə nail olduq. Rusiya imperiyasının tərkibindən ayrılaraq müstəqil Quzey Azərbaycan dövlətini qurduq. İndi qarşımızda İran (Farsistan) imperiyasından ayrılmış Güney Azərbaycanın müstəqil dövlətçiliyini bərpa etmək durur.
XXI əsr Azərbaycan türklərinin milli və ərazi bütövlüyünü təmin edilməsi əsri olacaqdır. Bu ümummilli məqsədin gerçəkləşdirilməsi üçün Azərbaycan türkləri təşkilatlanma və mübarizənin elmi, nəzəri, geosiyasi, hüquqi, ideoloji əsaslarının hazırlanması prosesini keçirməkdədir. Belə bir prosesi içinə alaraq, böyük tarixi ənənə, təcrübə və çağdaş geosiyasi əsaslar mövcud olsa da, hələ gənc olan bütöv Azərbaycan davasının nəzəri konseptual müstəvidən real-aktiv mübarizə müstəvisinə keçməsi üçün qarşımızda gerçəkləşdirilməsi vacib bir çox vəzifələr dayanır.
1. Milli və ərazi bütövlüyünə nail olmaq məqsədilə ümumdünya Azərbaycan türklərinin birgə mübarizəsinə nail olmaq üçün birləşdirici ümummilli ideyanın və hədəfin olmasına ehtiyac vardır. Bu ideya, bu hədəf bütöv Azərbaycandır. Bu baxımdan birinci əsas vəzifə Azərbaycan türk dövlətçiliyini Azərbaycanın bütün tarixi etnocoğrafik ərazisində bərqərar etmək məqsədi güdən bütöv Azərbaycan ideyasını və hərəkatını Azərbaycan türklərini öz ətrafında birləşdirən, dövlətçiliyimizin, istiqlalımızın gələcək təminatı üçün yeganə çıxış yolu olan ən çağdaş siyasi ümummilli hərəkat kimi ortalığa qoymaqdır.
2.İkinci vəzifə: Bütöv Azərbaycan ideyası və onun gerçəkləşdirilməsi istiqamətində aparılan milli-siyasi mübarizənin heç bir ölkəyə, dövlətə, xalqa qarşı yönəlmədiyini, yalnız öz tarixi-etnik torpaqlarımız üzərində dövlətçiliymiziё milli haqlarımızı beynəlxalq hüquq prinsiplərinə uyğun olaraq, bəşəri, insani dəyərləri əsas götürərək, dinc yolla bərqərar etdirmək olduğunu bütün dünyaya qəbul etdirmək və dünyanın dəstəyini qazanmaq lazımdır. Bu mübarizənin bir məqsədi var: Azərbaycan parçalanmışdır. O birləşməlidir.
Bütöv Azərbaycan hərəkatının və dövlətinin İranda yaşayan xalqlara qarşı yönəlmədiyini, indiki İran rejiminin bu xalqlara ( iran içində olan Bəllucistan, Türkmənistan və Xuzistan(Əhvaz)ərəbləri də parçalanmışdır) da müstəmləkəçilik və parçalanma gətirdiyini bildirmək və Azərbaycan- İran(Farsistan) sərhədləri müəyyənləşdikdən sonra İranla (Farsistanla) dinc, yanaşı yaşamağı və regionun inkişafı üçün birgə əməkdaşlıq etməyi hədəf alır.
Bu baxımdan bütöv Azərbaycan davası fanatizmin, terrorizmin, avtoritarizmin, fars kültür imperializminin və şovinizminin basqısı altında inləyən çoxmilltli İranın özünü, İran xalqlarının gələcəyini də xilas edəcəkdir. Və biz inanırıq ki, bu gerçəkliyi başa düşən İran xalqları Azərbaycnın istiqlal mübarizəsini dəstəkləyəcəkdir. Fars demokratik elitası yeni fars dövlətinin və demokratiyasının qurulması üçün zəmin ola biləcək Azərbaycan davasını düzgün anlayacaq, qiymətləndirəcək və dəstəkləyəcək.
Azərbaycanın bütövləşdirilməsi uğrunda aparılan milli hərəkat nəinki Azərbaycanda, bütün regionda- Qafqazda, Yaxın və Orta Şərqdə müsbət hadisələr və inkişaf yaradacaq mütərəqqi bir hərəkat olacaqdır. Belə ki:
1.Bölgədə mövcud potensial, tarixi, etnik problemləri həll edəcəkdir. Orta Şərqdə İranın iştirakı ilə yaradılmış balans süni balansdır. 1828-ci ildə Türkmənçay müqaviləsi ilə Azərbaycanın Güneyi, 1881-ci ildə Akal müqaviləsi ilə Türkmənistanın Güneyi (İndiki Xorasan əyaləti) işğal edilmişdir. Müasir İranın Quzey əyaləti olan Güney Azərbaycan Türkiyə və Quzey Azərbaycanla, İranın Güneyində ərəb əhalisinin yaşadığı Xuzistan bölgəsi İraqla, kürdlər Quzey İraq kürdləri ilə Güney Şərqindəki bəlüclar Pakistanın Bəllucistan əyaləti ilə Quzey Şərqindəki türkmənlər Türkmənistan ilə qonşudur. İranda yaşayan bu etnik qrup və xalqlar İranla həmsərhəd olan qonşu dövlətlərlə eyni məzhəb, kültür, tarix və dil birliyinə malik olduqları üçün və əsrlərdir öz toplumlarına qovuşmaq uğrunda mübarizə apardıqları üçün İranın parçalanması qaçılmazdır. Bu baxımdan Pakistanla İran arasında istiqlaliyyət uğrunda mücadilə edən Bəllucistan problemi var, kürd problemi var. Fars körfəzinin keçid və boğazlarına nəzarətetmə uğrunda İran-İraq qarşıdurması var. Ərəblərin, bəllucların, kürdlərin, türkmənlərin milli problemləri həll edilmədiyindən, bu problemlər artıq partlaq verməkdədir. Bu baxımdan bütöv Azərbaycan uğrunda hərəkat bu bölgədə etnik problemin düzgün həll edilməsinə və təbii balansına imkan yaradacaqdır.
Bəşəriyyət milli haqq və milli dövlətlərin təsbiti, regional inteqrasiya prosesini keçərək qloballaşma dövrü olan XXI əsrə planetar sülh və demokratik cəmiyyət uğrunda mübarizə ilə daxil olmaqdadır. İran bu çağdaş mübarizənin qarşısını alacaq bir təhlükədir. NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsinin, Avropanın bütövləşməsinin, Yaxın Şərqdə sülh probleminin əleyhinə olmaqla bərabər Rusiya və Ermənistan strateji tərəfdaşları ilə birgə nüvə silahı ilə də silahlanmaqdıdır. İran, İraq, Türkiyə, Azərbaycan, Misir, Əfqanıstan, İsrail, Türkmənistan ilə potensial və real gərgin münasibətlərin səbəbkarı kimi Yaxın və Orta Şərqin inkişafına və sabitliyinə mane olur.
2. Bütöv Azərbaycan bütün bu problemlərdən xilas olmağın yeganə təminatıdır. Bütöv Azərbaycan dövləti Avropa Birliyinin bir hissəsinə, üzvünə çevrilməklə Yaxın və Orta Şərqi terrorizm, fanatizm təhlükəsindən xilas edərək sivill açıq cəmiyyətin, demokratiyanın timsalı kimi Avropa, Asiya, Güney, Quzey, Qərb, Şərq yolları üstündə planetar sülh proqramının əsas iştirakçısı olacaqdır. Bu baxımdan hələlik İranla gündəm- iqtisadi mənafeləri ucbatından Güney Azərbaycan türklərinin milli haqlarının pozulmasına biganə qalan Avropa başa düşməlidir ki, onun strateji mənafeyi məhz bütöv Azərbaycan dövlətinin qurulması ilə təmin ediləcəkdir. Elə bu baxımdan da əsas vəzifələrdən biri Azərbaycanın bütünləşməsinin təkcə Azərbaycanın deyil, Şərq və Qərb sivilizasiyalarının dialoq və sintezinin əsasını qoymaqla, bütün dünyanın birləşməsinin tərkib hissəsi kimi beynəlxalq əhəmiyyət kəsb etdiyinin dünyaya çatdırılmasıdır.
3. Bütöv Azərbaycan, Türkiyə, Qafqaz, Volqa, Ural, Orta Asiya, Yaxın Şərq türkləri arasında təbii körpü olaraq türk dünyasının coğrafi və etnik-kültürəl birləşməsini təmin etməklə türk dünyasının rus imperiyası tərəfindən yaradılan tarixi problemlərini həll edəcəkdir. Bu proses nəticəsində Rusiya və İran Xəzərdən çəkiləcək, Xəzər bir türk dənizinə çevriləcəkdir. Bunu nəzərə almaqla, türk dünyası parçalanmış Azərbaycanın birləşməsini özünün əsas vəzifəsi hesab etməlidir. Azərbaycanın bütövləşməsi uğrunda mübarizə türk dünyasının bütövləşməsi uğrunda mübarizədir.
4. Bütöv Azərbaycanın mövcudluğu İslam dinini İran fanatizmindən şiəçilik donuna bürünmüş panfarsizmin modelindən, parçalanmadan,məzhəb qarşıdurmalarından xilas edərək dünyəvi cəmiyyətə, bəşəri İslama, əsl İslama qaytaracaq. Bu baxımdan islam dövlətlərinin təəssübkeşlərinin bütöv Azərbaycan uğrunda mübarizəni dəstəkləməsi üçün təbliğatın aparılması da əsas vəzifələrdəndir.
5. Bütöv Azərbaycan uğrunda mübarizənin 200 ildir davam etməsinə baxmayaraq, məqsədinin gerçəkləşdirilməsi istiqamətləri, taktikləri ətrafında bir-birinə zidd qütblü baxışlar, qruplaşmalar yaranmış və istər Azərbaycan Quzeyində, istərsə də Güneyində bu məsələyə birmənalı, ümummilli mövqe müəyyənləşməmiş, Quzey Azərbaycanın bu proseslərə milli mənafe və strategiyaya uyğun təsiretmə mexanizmləri yaradılmamışdır. Buna görə də hesab edirik ki, qarşıda duran əsas məsələlərdən biri də bütöv Azərbaycanın gerçəkləşdirilməsinin strateji yönümləri haqqında hər iki tərəfin birgə qəbul etdiyi ümummilli platforma və strategiya hazırlanmalı, hər iki tərəfin şərtlərinə uyğun taktika seçilməli, əlaqələndirilmiş fəaliyyət göstərilməlidir.
6. Bütün Azərbaycan türklərinin əsas vəzifələrindən biri də Güney Azərbaycanın probleminin İran prizmasından həlli mövqeyini doğuran paniranizm təfəkkürünə qarşı mübarizə aparmaqdır. Bu məqsədlə klassik pantürkizm ideyalarını çağdaş geosiyasi reallıqlarla uzlaşdırmaq yeni pantürkist konsepsiya yaratmaq vacibdir. Qeyd etməliyəm ki, Vahid İran milləti formalaşdırmaq məqsədilə yeridilən paniranizm adlı assimlyonçu, şovinist siyasət qarşısında məhv olmamaq üçün Azərbaycan türkləri panfarsizmə qarşı alternativ panturkizm cərəyanı yaratdılar ki, bu, klassik pantürkizm paniranizmdən imtina etmək əvəzinə, onun türk variantını ortalığa qoydu. Bu paradiqmanın əsasında min illər ərzində formalaşmış tarixi ənənə- İran cografiyası +Türk hakimiyyəti durur. Paniranizmin bu türk variantı içində formalaşmış iki cərəyan- paniranizmin «Vahid İran milləti» yaratmaq məqsədilə Azərbaycan türklərini qədim Arilər nəslinə mənsubluq tezisini inkar edən azərbaycanlıların türk olduğunu və İranda türklərlə farsların bərabər hüquqlara malik ayrı-ayrı millət halında yaşamanın vacibliyini irəli sürən liberal xətt və İran ərazisində türklərin aborigen, farsların gəlmə millət olduğunu və tarixən İran hakimiyyətində türklərin olduğunu və bu tarixi missiyanın, irsin yenidən reallaşdırılmasının vasibliyini irəli sürən radikal xətt Güney Azərbaycanın gələcək müqəddəratının təyininə təsir edəcək iki mövqe doğurmuşudur:
1. Liberal xətt-demokratik, federativ İranın subyekti olan Azərbaycanı müdafiə edirsə;
2. Radikal xətt- hakimiyətin türklərin əlində olması şərtilə unitar İran dövlətinin daxilində bütünləşmiş Azərbaycan ideyasını irəli sürürlər.
Hər iki mövqe nəticəsinə görə bütöv Azərbaycanın mövcudluğuna maneə və zərbədir. Yeni pantürkist konsepsiya Azərbaycan türklərinin milli müqəddəratını İranla(Farsistanla) bağlayan bütün siyasi mövqe və fikirləri rədd edir. Müstəqil suveren, bütöv Azərbaycan dövlətinin qurulmasını əsas hədəf elan edir. Məhz buna görə də əsas vəzifələrdən biri də gələcəkdə Güney Azərbaycana İran daxilində təklif ediləcək hər hansı siyasi statusdan imtina etmənin vacibliyini əsaslandıran maariflənmə işi aparılmalıdır.
Azərbaycan türkləri İrandan (Farsistandan) tamamilə ayrı müstəqil, bütöv Azərbaycan qurmaq istədiyindən Azərbaycanın bir hissəsinin İranın subyekti olmasını qəbul edə bilməz. İndiki Azərbaycanın mənafeyi əski səfəvilər kimi İran hakimiyyətinə və ərazisinə sahib bir dövlət qurmaqdan vaz keçməyi tələb edir. Yeni bütöv Azərbaycan dövlətçilik təfəkkürü yalnız tarixi etnik torpaqlarımız üzərində bütöv, unitar Azərbaycan dövləti qurmaq düşüncəsi tələb edir. İrandan ötrü Azərbaycan xalqının dostu olan Türkiyə, İraq, İsrail və ABŞ-la vuruşub qan tökmək daha Azərbaycan türklərinin vəzifəsi deyil. Artıq tarix çoxdan sübut edib ki, farslar və türklər bir dövlətin tərkibində yaşaya bilməzlər. Məhz buna görə də qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri də Güney Azərbaycanın mövcudluğu üçün əsas şərt olan irandan ( Farsistan) tamamilə ayrı, müstəqil Güney Azərbaycan dövlətini müdafiə edən istiqlalçı qüvvələrin hərtərəfli dəstəklənməsidir. Biz bütün dünyanı buna çağırırıq. Bu, Azərbaycan türklərinin iki yüz ildir nail olmaq istədiyi ən müqəddəs idealdır. Biz hesab edirik ki, bu mübarizəmizdə dünya xalqları, BMT bizə yardımçı və dəstəkçi olacaqdır. Azərbaycanın birləşməsi ilə dünya bölünmüş xalqlar probleminin birindən xilas olacaqdır. Bölünmüş xalqlar probleminin həlli dünyaya ancaq müsbət inkişaf gətirər. Əgər Almaniyanın birləşməsi Avropanın bütünləşməsinə səbəb oldusa, Azərbaycanın birləşməsi Avropa ilə Asiyanın, Şərqlə Qərbin bütünləşməsinə səbəb olacaqdır.

Yasəmən Qaraqoyunlu

VHP Gəncə şəhər təşkilatının sədri Məmmədəliyev Asəf Akif oğlunun 40 yaşı tamam olur. Bu münasibətlə VHP sədri Sabir Rüstəmxanlı Asəf bəyi təbrik edib. Təbrikdə deyilir:

“Əziz Asəf bəy!
Sizi 40 yaşınız tamam olması münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm.
Asəf bəy Siz hələ gənc yaşlarından Azərbaycan Milli Azadlıq hərəkatının fəallarından olmusunuz. Bu yolu seçərək Siz millətimizin və dövlətimizin xoş gələcəyi üçün hər zaman çalışmış, hansı təşkilatda və hansı vəzifədə olmağınızdan asılı olmayaraq öz ideallarınıza sadiq qalmısınız. Artıq 10 ildən artıqdır ki, Siz VHP-də öz siyasi fəaliyyətinizi davam etdirir və VHP Gəncə şəhər təşkilatına rəhbərlik edirsiniz. Partiyada fəaliyyətiniz dövründə də Siz hər kəsin böyük hörmətini və rəğbətini qazanmısınız.
Əziz Asəf bəy!
Bir daha sizi doğum gününüz münasibəti ilə təbrik edir, sizə şəxsi həyatınızda və ictimai-siyasi fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram

ABŞ-ın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Robert Sekutaya

Hörmətli cənab səfir!

Sizi Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycan Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfir vəzifəsinə təyin olunmağınız münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Sizə işlərinizdə uğurlar arzulayıram.
ABŞ və Azərbaycan arasında münasibətlər hazırda yüksək dəyərləndirilir və Amerika Birləşmiş Ştatları dünyanın ən nüfuzlu ölkəsi olaraq Azərbaycanın ciddi marağındadır. Həmçinin Azərbaycan xalqının bu ölkəyə maraq və diqqəti, eyni zamanda, həssaslığı təsadüfü deyil. Çünki ABŞ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması üçün yaradılan ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədridir və onun tutduğu mövqeyə bütövlükdə Azərbaycan xalqı, o cümlədən bu işğal nəticəsində yurd-yuvasından didərgin salınmış bir milyondan artıq qaçqın və məcburi köçkün aşırı həssaslıqla yanaşır.
ABŞ regionumuzda enerji və siyasi maraqları olan ölkə kimi də cəlbedicidir və Sizin fəaliyyətinizin sələfləriniz kimi xalqımızın diqqətində olacağına heç bir şübhə yoxdur.

Hörmətli cənab səfir!
İlk gündən etibarən Sizə olan marağı peşəkar diplomat olaraq təmin etməyiniz və xalqımızın məmnunluqla qarşıladığı addımlarınızı xüsusi qeyd etmək istərdim. Həm yeni vəzifəyə təyin olunduqdan sonra öz ölkənizdən etdiyiniz video-müraciət, həm də ölkəmizə qədəm basarkən etdiyiniz çıxışın xalqımız tərəfindən rəğbətlə qarşılandığını diqqətinizə çatdırmaqdan məmnunam.
İnanıram ki, fəaliyyətiniz müddətində ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin daha da yüksəlməsi və Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllinə dəstək üçün göstərdiyiniz səylərlə ilk təəssüratı daha da gücləndirəcək, xalqımızın böyük hörmətini haqq edəcəksiniz.
Bir daha Sizi təbrik edir və qarşılıqlı əməkdaşlığa hər zaman hazır olduğumuzu nəzərinizə çatdırıram.

“Mənim həyatım ziddiyyətlərin qovşağıdır, ömrüm bir-birindən uzaq görünən qütblər arasında keçib”

Bu ikilik təbii qəbul olunmalıdır. Ona görə ki, insan yerin övladı olduğu kimi, göyün də övladıdır. Qədim türklər özlərini göydən gəlmiş sayırdılar. İsa Muğanna – kökünü qədim sivilizasiyanın son daşıyıcılarında, maraqlarda axtarmaq və bu yolla insanla Tanrı arasındakı vəhdəti yazmaq istəyirdisə, kim buna qarşı çıxa bilər? İsa göydən ün eşitdiyini və bu ünlərlə yazdığını deyirdi. Bunun həqiqət olub-olmadığını dəqiqləşdirmək imkanımız yoxdur, lakin içimizdə peyğəmbərin meracına, yaxud ona göydən vəhy gəlməsinə şübhə yoxdursa, bir istedadlı yazıçının vəhylə yazmasına niyə dodaq büzməliyik? Vəhy də ilhamdır!

Peyğəmbərin özü də Allahın qulu idi, insan idi, amma seçilmiş insan idi. Bir böyük insana vəhy gələ bilirsə, başqasına da ün gələ bilər. İsa Muğannanın yaradıcılığı ədəbiyyat tariximizdə əbədiyyət ömrü qazanmaqdır.

– Türk dünyasının böyük şairlərindən biri olan Mehmet Akif dədəmizdən bir dəfə soruşublar ki, ustad, “İstiqlal marşı”nı yenidən, ikinci dəfə yazmalı olsanız, nələrdən bəhs edərdiniz? Cavabında deyib: “Allah ikinci dəfə bizə o günü göstərməsin”. Yəni biz artıq müstəqilik, müstəqilliyimizin marşı əbədiyyətə hesablanıb və onun bir daha yenidən yazılmasına ehtiyac yoxdu. Bu mənada, əgər siz xalqımızın milli-azadlıq mücadiləsində, necə deyərlər bir ordunun işini görmüş “Ömür kitabı”nıza yenidən qayıtmış olsanız, o kitaba nələri əlavə edərdiniz, nələri yazmaq istərdiniz?

– Mən “Ömür kitabı”nın birincisini yazdım. İkincisi Güney Azərbaycanı haqqında olacaqdı; İrana gedə və bütün güneyi gəzə bilsəm tamamlanardı. İndi onu yazmaq imkanım yoxdur. Ancaq, əslində sonra yazdığım bəzi kitablar da “Ömür kitabı”nın davamıdır.

“Xətai yurdu” – 1988-1991 – Milli azadlıq hərəkatı və onun nəticələri; ötən ilin sonunda nəşr olunan “Dərdə əyilmə” isə son iyirmi beş ildə keçdiyimiz yollar, faciələrimiz, itirilmiş imkanlar və sarsılan ümidlər haqqındadır. Burda romantikadan acı realizmə doğru bir yol var.

İmkanım olsa, bu hərəkatı geriyə çevirərdim, ümidlərimi qıran səhvlərimizdən – qanadlarıma güc verən, keçmişə və gələcəyə bağlı ümidlərin romantikasına doğru. İsa Muğanna xoşbəxt adam idi. Bütün əvvəlki əsərlərinə yenidən əl gəzdirmək imkanı var idi. Mənim o imkanım yoxdur, hətta şeirlərimi də yenidən redaktə eləmirəm. Bu günümü keçmişimə niyə calaq eləyim, o vaxt necə düşünüb yazmışamsa, qoy elə də qalsın. O vaxtkı şəraitlə, nəşr və senzor şərtləri ilə bağlı ixtisarlarım varsa, başqa məsələ, onları bərpa etmək olar…

– Böyük Əli bəy Hüseynzadə “Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü, nə qoydular deyəlim, nə kəsdilər dilimi” ağrısıyla yaşayırdı. Düşünürəm ki, bir vətəndaş və sənətkar olaraq bu ağrını siz öz ömürlüyünüzdə sistemli şəkildə dəf edə bilibsiniz, yəni həqiqətin böyüyünü nə qədər ağır olsa da, demək cəsarəti həmişə halal haqqınız olub. Təbii ki, buna gərgin dirəniş, toparlanma, qəlbə düşən çatlar, saça ələnən dən hesabına nail olubsunuz. Belə deyək ki, mən sizə həm də tariximizin önəmli bir parçası kimi baxıram. Eyni zamanda, baxışlarınızın dibində dalğın bir təəssüfün, nisgilin ömür etdiyi də gözdən yayınmır… Bu təəssüfün, nisgilin dillə ifadə edilə biləcək gerçək adı nə?

– Maraqlı sualdır. Mən bu sualın cavabını heç bir maneəsiz, nəticələrini nəzərə almadan verə bilsəydim, gözümə çökmüş o kədər silinərdi. “Qaragilə” adlı şerimdə belə bir misra var: “Döyüş mahnımız da gözləri yaşlı”… Kədər xalqımızın alın yazısı olmaqla yanaşı, geniş düşünəndə, insanlığın əsas ruh halıdır. fəlsəfi baxımından insan bütün ömrünü suallar içində keçirir və heç vaxt da bu sualların hamısını cavablandıra və ya cavablarını dilə gətirə bilmir. Kainatın özü əbədi və cavabsız bir sualdır. Ömür elədir ki, ən böyük sevinclər də kədərlə bitir. Çoxlu suallar doğur burdan və gündəlik həyatından, cəmiyyətlə münasibətlərindən, xalqının taleyindən asılı olduğundan onları dilə gətirə bilmirsən. Bunu deyəndə təkcə siyasi senzoranı və şəraiti nəzərdə tutmuram. İnsanın öz daxili senzorları da var.

Adət-ənənə, əxlaq, din və xurafat senzorları, Allah xofu, düzgün anlaşılmamaq, yaxınlarını zərbə altında qoymaq qorxusu və s. Əslində yazıçılıq, şairlik əvvəldən-axıra müsaidə edilməyən sözün deyilməsi, sirrini hamıyla paylaşmaq, görünən və görünməyən qadağaları yıxmaq sənətidir. Qəzetlərin birində çıxan ilk silsiləmdə “Gözəl” adlı bir şeir də vardı. Qonşu kənddən bir ağsaqqalla atam rastlaşanda “oğlunun şeirlərini gördüm qəzetdə, ciddi oğlandır, de ki, qoy şit şeylər yazmasın, gözəl-mözəl kimi!” Bizim mühitdə öz eşqinin, vurğunluğunun sözlə aşkara çıxarılmasına qeyri-ciddi bir iş kimi baxanlar da vardı. Halbuki o şeirdə qızların yox, ellərin, təbiətin gözəlliyindən söhbət gedirdi. Cəmiyyətə, içində yaşadığın topluma məhkumsan. Avropada normal qəbul edilən və açıq etiraf edilən münasibətlər bizdə başqa cürdür.

Kəndlərimizdə bu günün özündə belə bir-birini sevən iki gəncin bağda-bağatda üz-üzə dayanıb söhbət eləməsi söz-söhbətə səbəb olar. Təsadüfi görüş və mərasimləri nəzərə almasaq, kəndlərimizin mədəni həyatı çox zəifdir. Yasaq, sərhəd – bütün xalqlarda və cəmiyyətlərdə var. Ancaq bizdə vəziyyət daha ağırdır. Özümüz öz həyatımızı zindana çeviririk. Mənasız qadağalar, dedi-qodu, dargözlük, paxıllıq, məsələlərə feodal qafası ilə qiymət vermək – insanımızın gününü qara edən cəhətlərdəndir. Bu, bizim rəsmi qurumlara da aiddir. İdarələr arasında insanların ömrü çürüyür. Məmur nə qədər savadsız, cahil, təsadüfən irəli çəkilmiş birisidirsə, o qədər də kobud, süründürməçi, qanunlara etinasız, insanlıqdan kənar olur. Ona görə də aşağı səviyyəli idarələr millətimizin stress mənbəyinə, dövlətə etimadsızlıq yaradan mühitə çevrilmişdir.

Milli taleyimizlə bağlı çoxlu məsələlər var ki, məhz cahillik nəticəsində yaranıb və cahillik üzündən həll olunmur. Niyə beləyik? Anlamaq çətindir və həyatımızın buna bənzər sualları bizi həmişə düşündürür. Sanki sevgimiz, səmimiyyətimiz zəifləyib. Bütün bunlar milli birliyə və müqavimət gücümüzə də təsir göstərir. Sanki bütövlükdə immunitet çatışmazlığı xəstəliyinə tutulmuşuq. faciələri görə-görə durumu dəyişə, onu aradan qaldıra bilmirik. Ağrının bir kökü budur və görünür dərman hələ uzun müddət tapılmayacaq. Sualın ikinci tərəfi hələ siyasi xarakterlidir. Qarabağ savaşında dünyanın ədalətsizliyi və tarixi gücümüzü itirməyimiz. Azərbaycanın param-parça edilməsi və əlli milyonluq xalqın əlli min dərdi! Kimlərsə bu problemə özünə aid olmayan iş kimi baxa bilər, ancaq normal vətəndaş bu ağrıları hər gün yaşamalıdır.

Sözümlə, əməlimlə, bütün ömrüm boyu Azərbaycanın müstəqilliyi, bütövlüyü, mənəvi yüksəlişi uğrunda mübarizə apardım. Lakin müstəqillik beləmi olmalıydı? Ciddi suallardır! Demək və məsələnin kökünə enmək asan deyil. Mənim həyatım ziddiyyətlərin qovşağıdır, ömrüm bir-birindən uzaq görünən qütblər arasında keçib. Yolun əvvəlində dağlar arasında unudulmuş bir kənd… Bugünkü sivilizasiyanın əlamətləri tənbəl-tənbəl, gözümüzün qabağında gəlib o kəndə, radio, traktor, maşın, poçt, telefon, xeyli sonra işıq, televiziya… hərəsi kənd üçün bir inqilab idi. Amma məhrumiyyətlər, kasıblıq məni sındıra bilməyib, mənən özümü güclü, dövlətli saymışam və kənardan da çox vaxt belə görünmüşdür.

İndi də yolumun bir başında o kənddir, digər başında isə dünyanın bütün qitələri, bütün böyük şəhərləri, zəngin sarayları və hər yerdə dilimin ucunda millətimizin taleyi… Heç nədə güzəşt, yardım görməmişəm: fəhləlikdən başlayıb nazirliyə qədər, kimsənin tanımadığı kənd uşağından – kifayət qədər tanınan bir şöhrət sahibi olmağa qədər – nə qazanmışamsa alnımın təri, əlimin zəhməti, üzümün ağıyla qazanmışam. Taleyimiz iş deyib işə, savaş deyib savaşa getmişəm. Riskli, qılıncın tiyəsində yeridiyim günlər olub.

Amma həmin günləri toy-bayram kimi yaşamışam. Bütün bunların bəhrəsini də görmüşəm. Şükür! İndi daha Moskvanın Ədəbiyyat fondu yoxdur, planlı şəkildə hər respublikanın Yazıçılar İttifaqının təqdim etdiyi kitabları xarici dillərə tərcümə etdirsin, arada vasitəçi olsun. Amma yenə kitablarımız özü yol açır özünə. 20-dən çox kitabım çıxıb xarici dillərdə. Hələ onlarla qəzet-jurnal yazılarını, saysız konfrans materiallarını demirəm. Bunlar da işdir. Havaya sovrulmur ki? Hərdən fikirləşirəm, insan bundan artıq neyləməlidir ki, öz yurdunda rahat, sürprizlər, ədalətsizliklər gözləmədən yaşaya bilsin! Deyə bilmədiyimiz və deyəndə də cavabını ala bilmədiyimiz suallardan biri budur!

– Sizi tez-tez ədəbi gəncliyin arasında görürük. Tövsiyələrinizi dinləmək xoşdu. Belə məqamlarda böyük yazıçımız Mirzə Cəlilin Tiflisdə Əli bəy Hüseynzadə ilə son görüşləri yadıma düşür. Cəlil Məmmədquluzadə o görüşü xatırlayır ki, möhtərəm ədibimiz mənə belə dedi: “Yaxşı yazırsınız”. Mən Əli bəyə ərz etdim ki, onun tək bir şəxsdən eşidilən bu sözü mən havayı danışılan sözlərin cərgəsinə qoya bilmərəm. Çünki Əli bəy Hüseynzadə kimi bir yazı ustadı mən tək bir cavan yazıçıya yazı barəsində dediyi sözü mən ciddi bir söz hesab edəm gərək”. Necə bilirsiniz, ədəbi mühitimizdə gənc ədəbi qüvvələrin ustada qarşı Mirzə Cəlil sayğısı yetərlidimi?

– Bizi qırx yaşımıza qədər gənc sayırdılar. Bundan gözəl nə ola bilər? Gənc sayıla-sayıla elə gənc də qaldıq. Ruhumuz gəncdir və bu mənada ədəbi gəncliklə arada maneə görmürəm. 21 yaşımdan indi sənin işlədiyin qəzetdə işə götürdülər məni. Düşdüm qocamanların arasına. Heç gənclərlə oturub-durmaq imkanım olmadı. Tez böyüdüm. Onun əvəzini indi çıxıram. “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində ədəbi-tənqid şöbəsinin müdiri, “Yazıçı” nəşriyyatında baş redaktor olanda zəif yazılara, kitablara yolları qapatmışam. Bunun əzablarını da çəkmişəm, iki dəfə işdən çıxarılmış, sonra haqlı olduğumu sübut edib bərpa olunmuşam. İstedadlı gənclərə qapım həmişə açıq olub. Təkcə gənclərə yox, yaşlı yazıçıların da mübahisəli kitablarının plana salınmasında, nəşrində çox zəhmətim olub.

1985-ci ildən yazıçı dostlarıma elan elədim ki, arxivinizdə nə var, gətirin nəşr edək. Çağdaş yazıçıların arxivindən bir şey çıxmadı. Amma Ordubadinin sovet dövründə nəşr edilməmiş “Qanlı sənələr” əsərini buraxdıq. Xəlil Rza Ulutürk bu təklifimə inanmadı. Mən bir şerinə də toxunulmayacaq, necə istəyirsən düz gətir, dedim və sözümə də əməl elədim. O kitab çıxanda Xəlil xoşbəxt idi və Türkanda dostlarına böyük bir qonaqlıq verdi. İsa Muğannanın “İdeal” romanı da belə nəşr edilmişdir. Asif Atanın bir kitabını ləğv edib, korrekturasını arxivə atmışdılar. Ordan tapıb bərpa etmişəm. Onun da bu barədə mənə minnətdarlıq məktubları var. Gənc şair, nasir və tənqidçilər üçün ilk kitab serialı mənim layihəm idi və bu gün söz sahibi olan bir çox müəllifin ilk kitablarını, neçəsini şəxsən tanımadan, görmədən yalnız əsərləri layiq olduğuna görə nəşr eləmişdik. Bu məsələdə baş redaktor olaraq sərbəst idim.

Nəşriyyatın direktoru, rəhmətlik Əjdər Xanbabayevlə dost idik, bir-birimizi yaxşı başa düşürdük və yaradıcılıq işini mənim öhdəmə buraxmışdı. İndi istedadlı qələm sahiblərinə qayğı ənənəsini qardaşım Şahbaz Xuduoğlu davam etdirir və bu baxımdan ondan razıyam. Hamını oxumaq, tanımaq imkanı yoxdur, amma nəşriyyatda bütün qovluqları oxuyurdum. Bir dəfə qapım ehtiyatla döyüldü, gənc müəllif ikiqat əyilə-əyilə “gəlmək olar?” – deyə soruşdu. “Olmaz, – dedim, – çıx, qapını şax, əyilmədən aç gəl! Yazıların yaxşıdırsa, nəşr ediləcək, pisdirsə, yüz dəfə də əyilsən xeyri yoxdur! Qələminə, sözünə güvənən adam əyilməz!” Bu, mənim prinsipimdir. Gənclərə münasibətim o vaxt da beləydi, indi də belədir. Özünə güvənən, qürurlu, qapıları istedadıyla açan gəncləri sevirəm.

Mən çoxuşaqlı ailədə, gur mühitdə, böyük-kiçiyin yerinin bilindiyi möhkəm əxlaq, ancaq fərqli düşüncələr mühitində, belə demək mümkünsə, əsl demokratiya şəraitində böyümüşəm. Millətimizə də böyük bir ailə və gənclərimizə o ailənin övladları kimi baxıram. Sevgi olan yerdə ittiham olmaz; tənqid olar, səhvlərə görə təəssüf olar, amma inkar olmaz! Hətta səhvlər olsa da, məsuliyyətini biz daşımalıyıq. Çünki bizim ardımızca gəlirlər və bizim mühitdə yetişiblər. Gənclərin bizə qarşı sayğısı yetərlidir-yetərsizdir; bu ayrı məsələdir. Bir milyon qaçqınımız var. O ailələrdə doğulan, böyüyən uşaqların aqressiv və qəzəbli olmasını başa düşmək lazımdır; məğlubiyyətlərimizin və faciələrimizin bir səbəbini də yaşlı nəsildə görürlər və müəyyən qədər də haqları var. Onların digər yaşıdları da gözlərini açanda Azərbaycan bir gərginlik içində idi. Bütün bunlar xarakterə də, yazıya da təsirsiz qalmır. Bir vaxtlar biz özümüz də psixoloji burulğandan keçmişik. Buna görə gənclərimizə savaş açmaq yox, qucaq açmaq lazımdır.

Mən bunu həmişə demişəm və yazmışam. Səmimi dialoq olsa, gənclərimiz də bizim durumumuzu anlarlar, hansı işin məsuliyyəti bizim boynumuzdadır, hansı sorunlar bizdən asılı deyil, bunu daha yaxşı başa düşərlər. Zatən vaxt gələcək, özləri də övladları qarşısında cavab verməli olacaqlar. Düzünə qalsa, ədəbi gəncliklə təmasım qəzet və dərgilərdə, Yazıçılar Birliyində, yaxud ali məktəblərdə olduğu qədər geniş deyil. Əlimə düşən və ya bağışlanan kitabları oxuyur və bəzi saytlara baxıram. Elektron şəbəkədə gənclər fəaldır və hadisələri düzgün qiymətləndirirlər. İstedadlı gənclər daha çox bitərəf və müxalifət mətbuata can atırlar, çətinliklərlə üzləşəcəklərini bilsələr də. Səbəbi bəllidir! Gənc yazarların son oxuduğum kitablarından biri Zümrüd Yağmurun “Yağış qadın” romanıdır; üç dəfə soyqırıma məruz qalmış, qırılmış, köçüb getmiş, yenidən geri dönmüş xocalılar haqqında təsirli bir əsərdir. Bir ailənin bir neçə nəsil qadınlarının yaşadığı dəhşətli faciələri qələmə almaq qadın müəllif üçün çətin işdir. Amansızlığı ilə qələmi donduran hadisələrdir; hər adam girişə bilməz bu mövzuya, ancaq həmin faciələrin içindən çıxmış nəsil yazmasa, kim yazacaq Qarabağın romanlarını? Tanıdığım gənclərin çoxu 30-u adlayıblar. Məncə, ədəbi xarakter və yol 30-a qədər müəyyənləşməlidir. Buna görə özünü gənc sayanlarla yox, əsl gənclərə qayğı göstərmək lazımdır.

Bir şeyə əminəm ki, Azərbaycan ədəbiyyatı qısır və ya varissiz qalmayacaq. İstedadlı gənclərimiz var və həmişə olacaq. Sadəcə onların peşəkarlıq məktəbi olmalıdır. Bakı Slavyan Universitetində olan kimi, bu məktəbi nə qədər gənc yaşlarında keçsələr, o qədər yaxşı olar. Bəzi gənc yazarların, ağına-bozuna baxmadan, onların özlərini yox, dədələrinin də müəllimi olmuş yaşlı yazıçılarımıza tərbiyəsiz yanaşmalarını da qəbul etmirəm. Sonra öz qarşılarına çıxar.

– Sabir bəy, sizin örnək ola biləsi ömür yolunuzdan və yaradıcılığınızdan bəhs edən kitabım “Vaxtla zaman arasında” adlanır. O kitabın yazıldığı vaxtdan xeyli zaman keçib. Bu müddət ərzində “Göy Tanrı”, “Ölüm zirvəsi”, “Difahi fədailəri” kimi çox maraqlı romanlarınız, şeir kitablarınız işıq üzü görüb. İctimai-siyasi həyatımızda yetərli fəaliyyətinizi izləmişəm. Və hər dəfə mənə qəribə gəlib ki, vaxtla zamanı gündəlik həyatınızın bu qədər geniş əhatəli fəaliyyət proqramı arasında necə uzlaşdıra, bölüşə bilirsiniz?

– Bu fürsətdən istifadə edərək sənə o kitaba görə bir daha minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Böyük sevgi və ədəbi səriştə ilə yazılmış kitab idi. Sualınıza cavab olaraq bildirim ki, mənim, sənin dediyin kimi, “geniş fəaliyyətimdə” bir neçə zəif nöqtə var. Onlardan biri yazdıqlarımın təbliğidir. Bu işlə heç vaxt məşğul olmamışam, buna vaxtım çatmır. Kitablarım çap olunandan sonra yığılıb qalır, onları, hətta dostlara, ədəbiyyat adamlarına belə çatdıra bilmirəm, kim yanıma gəlirsə, ona bağışlayıram. Amma nə yaxşı ki, sənin kimi dostlar məndən xəbərsiz belə araşdırma aparır, haqqımda kitablar yazırlar: İsa Həbibbəyli, Hüseyn Adıgözəl (Türkiyə), Elşad Səfərli, İbrahim Quliyev, Nəsimi Şərəfxanlı, Sərvaz Hüseynoğlu, Cavanşir Yusifli, Sabir Bəşirov, Qənirə Bəyzadə (2 cildli) üstəgəl Azərbaycanda və Türkiyədə bir neçə dissertasiya işi. Az-az yazıçı haqqında bu qədər yazılıb.

Dostlar sağ olsunlar. Yazdıqları kitablar onların istəyindən doğulub, demək olar ki, hamısı məndən xəbərsiz. Yəni bu sahədəki tənbəlliyimin yerini dostlar doldurur. Ancaq mən dərsliklərdə, ədəbiyyat tarixlərində, bir sıra ədəbi icmallarda ədalətsizliklər də görürəm. Mümkün qədər unutdurmaq, görməzliyə vurmaq!.. “Ömür kitabı”nın o vaxtkı gəncliyimizə təsirini sən də bilirsən! Onda dərsliklərə bu qədər vecsiz yazı salındığı halda, gənclərin yurdsevərlik duyğusunu gücləndirən, qan yaddaşını dirildən o kitabın əlavə oxu siyahısından da çıxarılması anlaşılmaz münasibətdir. Uşaqlarımıza öyrədilənin bir qismi yenə də sosialist dövrünün ədəbiyyatıdır. Milli özünüdərkə xidmət edən əsərlər əvəzinə məqsədi bəlli olmayan ədəbiyyat yer tutur bəzi dərsliklərimizdə. Amma bu soyuq münasibətlər əlimizi işdən soyuda bilməz.

– Ənənəvi sual: “Hansı yaradıcılıq planlarınız var”? Yaradıcılığın plana hesablanmadığını bilsəm də belə, soruşuram…

– Partiya, Milli Məclis, Dünya Azərbaycanlıları Konqresi, səfərlər, görüşlər, millət vəkili qayğıları… Amma hamısının başı üstündə bir yazı masası var. Son illərdə yollarda əlim kağıza çatmayanda telefonuma onlarla şeir yazmışam. Bu da yaradıcılığın yeni bir imkanıdır. Texniki işlərimizə əl yetirən olsa, əlimdə bu qədər yarımçıq yazı qalmazdı. Mən narahat adamam və hər işi özüm görməyi xoşlayıram. İndi hiss edirəm ki, bütün bunlar kənddən gətirdiyimiz sağlamlığın hesabınadır. Onun da axırına çıxırıq… Sənin yuxarıda dediyin siyahını tamamlamaq istəyirəm. Son illərdə “Sunami” adlı fantastik romanım, “Əbədi sevda” şeirlər və “Dərdə əyilmə” adlı publisistika kitablarım nəşr olunub.

“Ömür kitabı” İngiltərədə ingiliscə, “Göy Tanrı”nın birinci hissəsi Almaniyada almanca, “Göy Tanrı” İranda, Özbəkistanda, 3 dəfə Türkiyədə nəşr edilmişdir. Bu yaxınlarda İstanbulun Kültür Sənət yayın evində “Difai fədailəri” romanı çıxdı və iki universitetdə təqdimatı keçirildi. “Ölüm zirvəsi” rusca nəşr edildi. Yəni boş qalmırıq. Yazmaq birinə zülümdür, birinə ləzzət – qanad açmaq, yüksəliş. Mən dünyanın dərdlərindən yazı masasında xilas olur, burda dincəlirəm. Yaradıcılıq planları Koroğlunun Qıratı kimidir, adətən gün işığı görən kimi qanadları qırılır. Ancaq mən nə yazdığımı gizlətmirəm. Qələm dostlarım haqqında yazdığım ədəbi portret tipli yazılarımı və ədəbiyyatşünaslıq silsiləsindən olan məqalələrimi topladığım kitabları çapa hazırlayıram. Çətin yazılan bir roman üstündə işləyirəm. Başqa yarımçıq yazılarım da var.

– Hansısa bir möcüzəylə gənclik illərinizə qayıtmaq mümkün olsaydı, hansı dostlarla, kimlərlə bir arada olmaq istərdiniz?

– Dostlar da tale qismətidir. Ömrüm boyu çox adamla oturub-durmuşam. Daha nə dəyişmək, nə artırmaq, nə də azaltmaq olar. Arası kəsilməyən iş, məşğulluq üzündən dostlarımın sayı o qədər də çox deyil. Zamanı geri qaytarmaq olsaydı, uşaqlarıma, ata-anama daha çox vaxt ayırardım; yayda dağlardan enməzdim.

– Bu an, bax elə bu dəqiqənin özündə hansı şeri oxumaq keçir könlünüzdən?

– Bəzi TV-lərdə hələ də Sovet dövründəki al bayrağa yazılmış şeirlər səsləndirilir. Sizə milli bayrağımız haqqında şerimi təqdim edirəm:

Bayrağım
Başımızın üstündə dalğalan, dev bayrağım,
Yarı torpaq, yarı göy, yarı alov bayrağım!
Dalğalan, qoy havanla Bakımız küləklənsin,
Düşmənin gözü çıxsın, dostların ürəklənsin!
Bu məğrur ucalıqda tarixin əsintisi,
Səni kəfən yerinə geyənlərin gur səsi!
Səni ümid yerinə qəlbində gizləyənlər,
Əsarətin, işğalın sonunu gözləyənlər,
Səni namus səngəri, səni qutsal əmanət,
Səni ocaq sayaraq gizli əkizləyənlər
Dərindən nəfəs alıb, dincəlsinlər süsündən!
Sənə əyri baxanlar dağlansınlar gözündən!
Hava tutqun olanda Ayı çək qucağına,
Ulduzun işıq saçsın yurdun hər bulağına!
Mavi – türklük şərəfim, varlığımız əbədi!
Yaşıl – dinim, imanım! Sevgimizin məbədi!
Qırmızı da al qanım – axdı Vətən yolunda
Əsarət zəncirini qırmaq üçün qolumdan!

Ucal başımız üstə, ruhumuz kimi ucal!
Qanadlanan eşqimiz, duyğumuz kimi ucal!

Dünən səni cıraraq ayaqlara atanlar,
Qızıldan tökdürərək oxşasın sinəsində!
Xəzər səndən rəng alsın, sən Xəzərdən coşqunluq, Yurdumun üzü gülsün bu birlik nəğməsindən!
Sən günəşə qalxsan da bu torpaqdı beşiyin,
Daha sənə əl çatmaz, dursalar da qəsdində!
Bu gün azadlığımsan Bakının göylərində,
Sabah da bütövlük ol, ucal Təbriz üstündə!

Sərvaz HÜSEYNOĞLU
“Ədəbiyyat qəzeti”

Türkiyə Cümhuriyyətinin Baş naziri cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğana

Hörmətli cənab Baş nazir!

Manisa ilçəsinin Soma bölgəsində kömür mədənində baş verən qəzada çoxsayda insanın həyatını itirməsi xəbəri bizi sarsıtdı.

Bu faciə ilə əlaqədar kədərinizi bölüşür, Sizə, həlak olanların ailələrinə və yaxınlarına, qardaş Türkiyə xalqına dərin hüznlə başsağlığı verirəm.       Allahdan həlak olanlara rəhmət, yaralananlara və xəsarət alanlara şəfa diləyirəm. Başınız sağ olsun.

 

Dərin hüznlə,

Sabir Rüstəmxanlı

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, millət vəkili, xalq şairi

VHP Sumqayıt şəhər təşkilatının üzvləri 20 Yanvar şərəf və qürur günü ilə bağlı Sumqayıt Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər.  Anım tədbirinə VHP sədrinin müavini, Sumqayıt şəhər bələdiyyəsinin üzvü Yusif Salmansoy, Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri Elmar Sadıqlı, Ali Məclis üzvü Hilal Әliyev və təşkilatın fəalları qatılıblar.
Anım tədbşrində digər müxalifət partiyalarının Sumqayıt şəhər təşkilatlarının üzvləri də iştirak ediblər.  Qeyd edək ki, VHP-nin Şirvan, Füzuli, Tovuz, Şamaxı və digər təşkilatları da öz rayonlarında Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edərək şəhidləri anıblar.

VHP-çilər 20 yanvar şəhidlərini ziyarət edib.

Bu il keçiriləcək parlament seçkilərinə cəmi 9 ay vaxt qalıb. Ancaq həmin seçkidə kimlərin və ya hansı siyasi partiyaların iştirak edəcəyi hələlik bilinmir.
Maraqlıdır, partiyaların gənc fəalları öz namizədliklərini 2015-ci il parlament seçkilərində irəli sürəcəklərmi?
Bununla bağlı AzNews.az partiyaların gəncləri ilə əlaqə saxlayıb.

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) Təşkilat Komitəsinin rəhbəri Samir Əsədli də parlament seçkilərinə qatılacağını deyib: “Qərarım belədir ki, 64 saylı Sabirabad İkinci Seçki Dairəsindən namizədliyimi irəli sürüm. Artıq bu barədə VHP-nin Sabirabad rayon təşkilatı ilə məsləhətləşmələr aparıram”.

Müsavat partiyasının tanınmış fəallarından olan Tural Abbaslı bildirib ki, 2015-ci il parlament seçkilərində namizədliyini irəli sürəcək: “Çox böyük güman ki, bu dəfə də 2010-cu ildə olduğu kimi namizədliyimi 21 saylı Nəsimi Seçki Dairəsindən irəli sürəcəm”.

REAL hərəkatının İdarə Heyətinin üzvü Azər Qasımlı bildirib ki, seçki ilə bağlı hələ qərar verməyib: “Biz hələ namizədlərlə bağlı qərar verməmişik. Umumiyyətlə, hərəkat seckidə iştirak edəcək”.

Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının (KXCP) gənclər üzrə müşaviri Sərxan Çarçiyev isə vurğulayıb ki, parlament seçkilərində partiya olaraq iştirak ediləcək: “Amma fərd olaraq hələ müəyyənləşdirməmişəm. Əgər müzakirələr olsa və məsləhət bilinsə 106 saylı dairədən namizəd olacam”.

Bahar RÜSTƏMLİ
AzNews.az

VHP Siyasi Şurası partiya sədri, millət vəkili, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlını ad günü münasibəti ilə təbrik edib.

Təbrikdə deyilir: “Əziz Sabir bəy!

Sizi ad gününüz münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edir, Sizə cansağlığı, uzun ömür arzulayırıq. Siz gənclik illərinizdən, bədii yaradıcılıqla məşğul olduğunuz ilk andan əsl vətəndaş mövqeyi sərgiləmisiniz, millətin ruhunun oyanmasında, özünü tanımasında Sizin rolunuz danılmazdır. Şair kimi üzünüzü qürbətdə saxlanılan qapıya tutub, “Salam, Gəncə qapısı” deyərək, “Qan yaddaşşı”mızı təzələmisiz, “Bu sənin xalqındır” deyib, “Xətai yurdunda” “Ömür kitabı”mızın vərəqləmisiniz. 1988-ci ilin Meydan, Milli Azadlıq hərəkatında Sizin tutduğunuz mövqe və liderlik Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazılıb. Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyinin Bərpası ilə bağlı Konstitusiya Aktının müəlliflərindən və imzalayanlardan biri olmaq Sizin illərlə apardığınız mübarizənizin məntiqi sonluğu və ölkəmizin şərəf tarizinə atdığınız imzadır.

Əziz Sabir bəy!

Müstəqilliyin ilk ilində Azərbaycana gətirdiyiniz vətəndaş həmrəyliyi, milli birlik ideologiyası uzun illərdən sonra bir daha Sizin ideoloji baxımdan nə qədər uğurlu, ölkəmiz, vətənimiz üçün ən kritik tarixi məqamlarda necə doğru bir yol tutduğunuzu təsdiqlədi. Təkcə qələmi ilə deyil, əqidəsi, düşüncəsi ilə türk dünyasını öz ruhunda bütövləşdirən, vətənin, millətin azadlığı yolunda canını fəda edən və sələflərinin arzularının göyərməsi naminə ömrü uzunu çalışan Millət Fədaisi kimi Sizin ömür yolunuz gənclərimizə bir örnəkdir.

Əziz Sabir bəy!

Bir daha Sizi səmimi qəlbdən təbrik edir, sizə uzun ömür və fəaliyyətinizdə, milli hədəflərə çatmağınızda uğurlar arzulayırıq.

VHP Siyasi Şurası”