Category: Arxiv

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı 8 mart Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibəti ilə Azərbaycan xanımlarını təbrik edib. Təbrikdə deyilir:

“Əziz xanımlar, analar və bacılar!

Hər birinizi 8 mart Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibəti ilə təbrik edir, sizlərə can sağlığı, ailə səadəti, xoşbəxtlik arzulayıram.

Əslində, sizləri ildə bir dəfə yox, hər gün, hər an təbrik etmək bizim insan kimi, qardaş, ata, oğul kimi borcumuzdur. Çünki biz həyatda qazandığımız hər şeyə görə sizlərə minnətdarıq: bu millətin adı, dili yasaq olanda, onu analarımızın laylasından, bayatılarından, ağılarından öyrəndik; əsarət altında, milli kimliyimiz unutdurulanda adət-ənənəmizi, varlığımızı öz isməti, əxlaqı ilə analarımız, bacılarımız yaşatdı.

Sizlər bu millətin azadlıq mübarizəsində həmişə sıralarımızda olmusunuz və hədəflərimizə çatmağımızda əvəzsiz xidmətləriniz sayılmaqla bitməz; bu gün də vətəndaş cəmiyyəti quruculuğunda, sosial-siyasi sorunların həllində dayanmadan çalışırsınız.

Cəmiyyətin elə problemləri var ki, onu duymaq yalnız ana ürəyinə nəsib olur, ona yanmaq da, onun həlli də sizlərin əlindədir. Sizlərin fəallığı, mövqeyi, ürəyi olmadan biz bir çox sorunların öhdəsindən gələ bilməzdik.

Hər bir kişinin arxasında bir qadın dayanır. Biz ona görə vüqarlı, qürurluyuq ki, sizlər varsınız; ocağımızın odu, qəlbimizin fərəhi, evimizin, ailəmizin təməli sizsiniz! Yalnız o ev doğmadır ki, orda ana ətri, ana nəvazişi, ana hərarəti var; yalnız o iş hədəfə varır ki, orda ana xeyir-duası, ana istəyi var.

Əliniz Allah dərgahında, gecə-gündüz etdiyiniz alqışlardır bu milləti qoruyan, sizin dularınızdır bizi yaşadan…

Əziz xanımlar!

Dünyanın bütün çiçəkləri sizin yanınızda solğundur; dünyanın bütün gözəllikləri sizdən aşağıdır; bütün qəhrəmanlıq, igidlik sizin üçündür, bütün məsumluq, paklıq mənbəyini sizdən alır.

Dünyann heç bir gözəlliyi sizin bir damla göz yaşınıza dəyməz… Təəssüf ki, 20 ildir bəziləriniz öz yurdunuzda qəribsiniz, için-içn ağlayır, yurd həsrəti çəkirsiniz.

Torpaqlarımızın işğaldan azad olması, Qüzeyli-Güneyli ana-bacılarımızın xoşbəxt həyatı bizim hər birimizin arzusudur. Tanrı bu xoşbəxtliyi sizə yaşatmağı bizə nəsib etsin.

Bir daha hər birinizi təbrik edir, sizlərə ən səmimi arzularımı çatdırıram.

Qadının heç vaxt yaşını soruşmazlar. Çünki onlar bir dəstə çiçək kimi daim təzə-tər, günəş kimi hərarətli, səhər mehi kimi qayğıkeşdirlər. Bununla bərabər, lazım gələndə “dəmir ledi”yə, diplomat Sara xatuna da çevrilə bilirlər.

VHP-nin ən sədaqətli üzvlərindən biri olan, partiyanın Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasının katibi Səidə xanım Dadaşova da  belə xanımlardan biridir. Bu qayğıkeş, mehriban insan öz əqidəsi, ideya prinsipləri uğrunda lazım gələndə mübariz döyüşçüyə, mücadilə insanına çevrilir. Səidə xanım VHP-yə təsadüfən gələn insanlardan deyil, o, vətəndaş həmrəyliyi ideyasını seçmiş, qəbul etmiş, onu həyat prinsipinə çevirmiş əqidə adamıdır. 

S.Dadaşova milli –azadlıq hərəkatından başlanan əqidə yolunu bu günədək şərəf və ləyaqətlə davam etdirir. Zamanın dolanbac, enişli – yoxuşlu yolları nəinki onu sındırmayıb, əksinə iradəsini möhkəmləndirib, ideya prinsiplərinə aydınlıq gətirib. Partiyanın bütün tapşırıq və göstərişlərini vaxtlı-vaxtında yerinə yetirməkdən qürur duyur. Öz əqidədaşlarına qarşı daim səmimiyyət və mehribanlıq nümayiş etdirən bu xanım, lazım gəldikdə mətin əsgərə çevrilir.

Bu gün Səidə xanımın ad günüdür. Bu münasibətlə bütün VHP-çilər onu təbrik edir, ona cansağlığı, xöşbəxtlik və siyasi fəaliyyətində uğurlar diləyir.  

Bu gün Azərbaycan Yazıçılar Birliyində (AYB) millət vəkili, xalq şairi Sabir Rüstəmxanlının “Əbədi sevda” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. Tədbirdə xalq şairinin qələm dostları, həmkarları, qonaqlar Sabir Rüstəmxanlının Azərbaycan ədəbiyyatında, ictimai-siyasi fikir tarixindəki mövqeyindən, təqdim olunan yeni kitabının məziyyətlərindən söz açıblar.

Xalq yazıçısı, AYB sədri Anar: “Sabir Rüstəmxanlını 40 ildi tanıyıram, onun həm poeziyasını, həm publisistikasını, həm də ictimai fəaliyyətini ən yüksək dəyərlərlə qiymətləndirdiyim üçün bəzi məqamları vurğulamağa ehtiyac duyuram. Sabir Rüstəmxanlı ədəbiyyatımızda ümumxalq hadisədir, həm şair kimi, həm tarixi romanları, həm publisistikası, həm ictimai fəaliyyəti ilə ümumxalq hadisəsidir. Onun tarixi romanları bizim ədəbiyyatımızda böyük bir boşluğu doldurur. Bizim köklərimiz, əcdadlarımız haqqında illər boyu deyilməyən həqiqətlər bu romanlarda deyilir. Çox sevinirəm ki, Sabir siyasi, parlament fəaliyyəti ilə bərabər belə bir kitabı da ərsəyə gətirib. Şair kimi də o bir gün də qələmi yerə qoymayıb. Arzu edirəm ki, Sabir bundan sonra da Azərbaycan ədəbiyyatında, siyasi həyatında tam coşğunluqla fəaliyyətini davam etdirsin”.

“525-ci qəzet”in baş redaktoru, AYB katibi Rəşad Məcid: “İndi toplaşdığımız “Natəvan” klubunda çox şövqlə apardığım, həvəslə idarə elədiyim tədbirlər olub. Belə azsaylı tədbirlərdən biri də məhz bugünkü təqdimat mərasimidir. Sabir Rüstəmxanlını uzun illərdir tanıyırıq, şeirlərini sevmişik. Onun ictimai-siyasi, eləcə də çoxşaxəli ədəb ifəaliyyəti ilə tanışıq. Bu gün təqdim olunan “Əbədi sevda” kitabında isə son illərin mənzərəsi öz əksini tapıb. Bu kitabı oxumuşam, bəzi misralar da yadımdadır. Biz Sabir bəyin yazdığı vətənpərvərlik şeirləri ilə böyümüşük. O şeirlərin bir neçəsini bu kitabda görmədim. Sabir bəydən soruşdum ki, niyə bu kitabda “Ana dilim” şeiri yoxdur. Bu kimi şeirlər bizim nəslin ruhuna bir sərinlik gətirib. “Əbədi sevda”da Sabir bəyin keçdiyi həyat yolu, xüsusən ictimai-siyasi fəaliyyəti barədə də qeydlər var. Sabir bəy həm də “Ömür” kitabı ilə bizim ictimai-siyasi şüurumuzda özünə yer eləyib, həmçinin millət vəkili kimi göstərdiyi fəaliyyəti ilə hamımızın yaxından tanıdığımız bir insandır. Azərbaycanın müstəqilliyi haqqında konstitusiya aktını ilk imzalayanlardan biridir. Bizim əksəriyyətimiz məhz Sabir Rüstəmxanlının publisistikası, şeirləri, romanları ilə böyümüşük, dünyagörüşümüz formalaşıb. Onun vətənpərvərlik şeirləri ilə yanaşı, sevgi şeirləri də bizə doğmadır:

İlahi, sevgimə toxunma mənim,
Tək səni göstərir bu sirli güzgü.
Səni görüşünə Axirət günü
Nə payım olacaq sevgidən özgə?” 

Millət vəkili, publisist Elmira Axundova: “Sabir bəylə ötən əsrin səksəninci illərindən tanışıq. Sabir müəllim o insanlardan idi ki, mənə mənəvi ruh verdi, köməklik göstərdi, kitablarımı çap etdi. Mən Sabir müəllimə minnətdaram. Mənim jurnalistikaya yolumu açan Sabir Rüstəmxanlı və Anar olub. Çünki o vaxt onlar mənə inanıb qələmimə yol verdilər. “Azərbaycan” qəzeti vasitəsilə Sabir müəllim həyatımda böyük rol oynadı. Ondan sonra mənə daha böyük üfüqlərə, beynəlxalq jurnalistikaya yolum açıldı. Sabir müəllimin yaradıcılığına bələdəm. Əslində şeiri anlamıram, o qədər də şeirlə aram yoxdur, amma Sabir müəllimin kitabını vərəqləyəndə oxuduqca oxumaq istəyirsən. Sabir müəllimin cavanlığını xatırladıqca onun Nüsrət Kəsəmənli və Çingiz Əlioğlu ilə birgə dostluqlarını yadıma salıram. Həmişə bir yerdə idilər. Biz onlara üç muşketyor deyirdik. Yadımdadır ki, onlar həmişə necə izdihamlı auditoriya yığırdılar. Doğrudur, Sabir Rüstəmxanlı ictimai-siyasi fəaliyyəti ilə də həmişə diqqət mərkəzindədir, amma Sabir Rüstəmxanlı məhz öz kitabları ilə tarixdə qalacaq. Sabir Rüstəmxanlı yazmadan yaşaya bilməz. Bu onun həyat tərzidir. Arzu edirəm ki, həyatının bütün anlarında bu həyat tərzi belə davam etsin”.

AYB sədrinin müavini Nazim İbrahimov: “Sabir Rüstəmxanlı həm şair, həm yazıçı, həm publisist, həm ictimai xadim, həm də naşir kimi öz yolunu, öz cığırını açmış adamdır. O nə qədər başqa fəaliyyətlərə vaxt ayırsa da, heç vaxt qələmini yerə qoymayıb. Nə yaxşı ki, qoymayıb, çünki əvvəl-axır ona qalan qələm olacaq”.

Şair Çingiz Əlioğlu: “Sabir Rüstəmxanlının istər vətəndaş kimi, istərsə də yaradıcılıq baxımından amplitudasını müəyyən eləmək üçün ilk növbədə onun doğulub-böyüdüyü Hamarkəndi görmək lazımdır. O kənddən baxanda bütün Azərbaycan görünür. Mənə elə gəlir ki, hətta oradan Gəncəni də, Dərbəndi də, Borçalını da görmək mümkündür. Çünki orada elə bir qəribə genişlik var. Burada təkcə gözün işlədiyi məsafədən söhbət getmir. O torpağın, o məkanın, o arealın verdiyi mənəvi gücdən söhbət gedir. O mənəvi gücün imkanı ilə bütün Azərbaycanı görmək olur. Məhz buna görə də Sabir bəyin bütün həyatının qayəsi, bütün yaradıcılığı Azərbaycan adına, bu adın ucalığına, mənəviyyatının, mədəniyyətinin inkişafına həsr edilmiş bir ömürdür. Sabir Rüstəmxanlı həmişə öz obyektivliyi, fərdi yanaşması və təmkini ilə seçilib. Bu da onun böyüdüyü torpağın mənəvi gücü ilə bağlayıram. Sabir bəyin mərhum atasının dəfnində iştirak edirdim. Sabir bəygil doqquz qardaşdırlar. Bu qardaşların atalarının məzarı başında halay vurub yallı getmələri yadımdadır. Mən həyatımda ilk dəfə belə bir mənzərə görürdüm. İnanın, bu mənzərə mənə o qədər güclü, qəribə təsir bağışladı ki, mən mənəvi və fiziki olaraq məzarı başında oğlanları yallı gedən o atanın gücünü, böyüklüyünü hiss elədim. Sabir Rüstəmxanlı məhz belə bir atanın gen daşıyıcısıdır. Mən fəxr edirəm ki, ədəbi yaradıcılığa başladığım ilk dövrlərdən urcahıma çıxan və bu günə qədər də  dostluq elədiyim insanlardan biri və birincisi Sabir Rüstəmxanlıdır”.

Şair Musa Yaqub: “Sabir Rüstəmxanlının milli azadlıq mücadiləsində ən böyük xidməti intellektual azadlıq hərəkatı aparması olub. Bəlkə də Sabir olmasaydı, o hərəkat başqa məcraya yönələrdi”

Millət vəkili Fazil Mustafa: “Sabir Rüstəmxanlı imzası son qırx ilin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində, şübhəsiz, ən çox istinad edilən adlardan biri olacaq. Bu ad həm də Azərbaycanın ikinci müstəqillik dönəminin bütün parlaq səhifələrində əvəzsiz bir dəyərə sahibdir”.

Şair Rüstəm Behrudi: “ Sabir Rüstəmxanlı söz, fikir, düşüncə adamı olduğu qədər də elə savaş adamıdır. Elə bir savaş adamıdır ki, ömür bitəcək, o savaş bitməyəcək. Bu savaşdan nə vaxtsa hamı çəkilə bilər. Sabir Rüstəmxanlı bu savaşın son mogikanıdır”.

Professor Cəmil Həsənli: “Əbədi sevda” kitabı Sabir Rüstəmxanlı yaradıcılığının müəyyən bir dövrünün ədəbi yekunudur. Çünki burada Sabirin keçdiyi ömür yolunun bütövlükdə mənzərəsi əks olunub. Burada onun tənhalığı da, bayrağın kölgəsinə sığındığı məqamlar da, onun dostları ilə ucaldığı anlar da, Avstraliyadan tutmuş Amerikaya qədər böyük bir coğrafi məkanda hərəkət trayektoriyası da var. Mənim üçün Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığının bir özəlliyi də tarixlə bağlılığıdır. Sabir təkcə şeir, yazmayıb, eyni zamanda bizim tarixmizi də yazıb. Məsələn, “Gəncə qapısı” bunun çox gözəl bir nümunəsidir”.

Millət vəkili Asim Mollazadə: “Onun bütün yaradıcılıq yolu sevgi ilə, sevda ilə bağlıdır. Bu sevgi Azərbaycana, millətə, bəlkə də onun ilham pərisinədir. Bütün hallarda Sabir sevgisiz yaşaya bilməz. “Əbədi sevda” da məhz bu sevginin nəticəsi kimi ərsəyə gəlib”.

Millət vəkili Qənirə Paşayeva: “Sabir Rüstəmxanlı həyatda da poeziyasında göründüyü kimidir. Onun ən böyük xidmətlərindən biri də milli azadlıq mücadiləsində öndə getməsidir”.

Tənqidçi Vaqif Yusifli: “Sabir Rüstəmxanlının bütün yaradıcılığnda vətən şeirləri üstünlük təşkil edir. Bunu onun yaradıcılığını sevənlər də təsdiqləyə bilərlər və onun “Vətən”, “Təbriz xiyabanı”, “Qan yaddaşı”, “Şairlik nəyimə gərəkdir mənim”, “Azərbaycan ürəyi” şeirlərinin adını çəkərlər”

Tənqidçi Əsəd Cahangir: “Sabir Rüstəmxanlının yaradıcılığı haqqında tənqidiçi kimi danışmaq mümkün deyil. Çünki onun yaradıcılığı tənqidin fövqündə dayanır. Mən həmişə fəxr eləmişəm ki, mənim millətimin Sabir Rüstəmxanlı kimi şairi var”.

Professor Vaqif Arzumanlı: “Mən bu gecə İraqdan qayıtmışam. Bir həftə idi ki, İraqın paytaxtı Bağdad şəhərində tədbirdə iştirak edirdim. Mən elə həmin tədbirdə də türkman şairlərinin Sabir bəyə məhəbbətinin əyani şahidi oldum. Sabir bəyin təkcə elə Cavad xan haqqında yazdığı əsər indiyə qədər Cavad xan haqqında yazılanlardan, hətta tarixçilərin yazdıqlarından da çox-çox üstündür. Onun “Difai fədailəri” romanı isə müstəsna əsərdir”.

Gənc yazar Pərvin Nurəliyeva: “Gənc Ədiblər Məktəbində Sabir müəllimlə görüş keçirilən zaman onun istedadlı gənclərə qayğıkeş münasibətinin şahidi oldum. O görüşü hələ də xatırlayıram. Çünki bizi hələ indiyə kimi heç kəs onun qədər bədii yaradıcılığa həvəsləndirməmişdi. O yazıçılıq haqqında o qədər sadə izahat vermişdi ki, o görüşdən çıxanda hər birimiz özümüzü yazıçılığa iddialı hiss eləmişdik”.

Sonda Sabir Rüstəmxanlı təqdimat mərasimində iştirak edən hər kəsə minnətdlarlığını bildirib və yeni şeirlərini oxuyub.

Filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Arzumanlının 65 yaşı tamam olmuşdur. Bu münasibətlə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) sədri,  DAK həmsədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı ona təbrik məktubu ilə müraciət etmişdir. Məktubda deyilir: “Hörmətli Vaqif Arzumanlı, Sizin bir alim kimi Azərbaycan ədəbiyyatı və tarixi sahəsində, ictimai xadim kimi millətimizin dünyada tanınması istiaqamətində gördüyünüz  işlər xüsusi bir tarixi mərhələ təşkil edir desək, səhv etmərik. Siz ilk gəncliyinizdən elmə obyektivlik və milli vətənpərvərlik ruhu gətirmisiniz. Ədəbi əlaqələrimizin genişlənməsi, dünya ədəbiyyatının seçmələrinin ölkəmizdə və Azərbaycan ədəbiyyatının ən istedadlı nümayəndələrinin ayrı-ayrı ölkələrdə tanıdılması sahəsində böyük əməyiniz olmuşdur. 1991-2002-ci illərdə rəhbərlik etdiyiniz Milli Münasibətlər İnstitutu, əslində, sizin bu sahədəki əvvəlki geniş təcrübəniz sayəsində qısa müddətdə dünyanın əksər ölkələri ilə sıx elımi, mədəni və ədəbi əlaqələr yarada bildi. Bu gün dünyanın əksər ölkələrində fəaliyyət göstərən Azərbaycanın diaspor təşkilatlarının formalaşmasında həmin əlaqələr mühüm rol oynamışdır. Siz həmin işi bu gün həm Dünya Azərbaycanlıları Konqresində, həm də AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun “Xarici ölkələr ədəbiyyatı və ədəbi əlaqələr” şöbəsində rəhbər kimi uğurla davam etdirirsiniz.

Hörmətli Vaqif Arzumanlı, Siz ədəbiyyatşünaslıq elmi sahəsində samballı əsərlərin müəllifisiniz.      

Siz 35 kitab və monoqrafiyanın, həmçinin 1500-dən artıq elmi və publisistik məqalənin, müsahibənin müəllifisiniz. 60-dan artıq elmi əsərin redaktorluğu və ön sözünün müəllifliyi də Sizə məxsudur. Bu gün də Siz ədəbi əlaqələr və milli münasibətlər sahəsində gənc alimlərin və mütəxəssislərin yetişdirilməsində fəal iştirak edirsiniz, 30-dan artıq aspirant, dissertant, doktorantın elmi rəhbəri, elmi məsləhətçisi olmusunuz. Əlbəttə, bu sıranı daha da genişləndirmək olar. Buraya Sizin  “Elturan”(“Milli məsələlər”) və “Diasporun səsi”  jurnallarında və “Ədəbi Əlaqələr” toplusunda baş redaktorluğunuzu, “Qartal” nəşriyyatında direktoruluğunu da əlavə etmək olar.

Siz ilk gənclik illərində necə böyük enerji və istəklə çalışmısınızsa, bu gün də həmin enerji və istəklə fəaliyyət göstərirsiniz. Yaşın və illərin Sizin qurub- yaratmaq eşqinizə heç bir dəxli yoxdur. Əksinə, buraya Sizin ağsaqqallığığını və böyük təcrübəniz də əlavə olunub.

Əziz dostum, Sizi 65 illik yubileyiniz münasibətilə bir daha təbrik edir, Sizə cansağlığı və yaradıcılığınızda, ictimai fəaliyyətinizdə daha böyük uğurlar arzulayıram”.  

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin həmsədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatının liderləri biri Mahmudəli Çöhrəqanlının 55 illik yubileyini təbrik edib. Təbrikdə deyilir:

Əziz Mahmudəli bəy!

Mənsub olduğun millətin doğal haqları, hüquqları və azadlığı uğrunda mübarizə aparmaq təkcə həmin millətin mənəvi qürurunu və varlığını qorumasının təzahürü deyil, həm də mübarizəni aparan şəxsin şərəfli ömür yaşamasının sübutudur. Dünyada heç bir bər-bəzəkli həyat tərzi, cah-cəlallı yaşam dövlətinin müstəqilliyi uğrunda mübarizə ilə keçən ömrü əvəz edə bilməz.
Hər insanın bu dünyaya gəlişində bir vəzifəsi, missiyası olur. Xoş o insanların halına ki, onların taleyinə millətinin müstəqilliyik uğrunda mübarizə yazılıb.
Mahmudəli bəy, sizin ömrünüzə də millətinin azadlığı, dövlətinin müstəqilliyi yolunda mübarizə aparmaq missiyası yazılıb. Bütün məhrumiyyətlərə, çətinliklərə baxmayaraq, apardığınız bu mübarizə və mücadilənin bir gün haqqa varacağına heç bir şübhə ola bilməz. Tarixi torpaqlarımızın çox kiçik bir hissəsində apardığımız və sonu müstəqilliklə başa çatan Milli Azadlıq Hərəkatının taleyi buna əyani sübutdur. Ötən əsrin 80-ci illərinin sonunda çox az adam inanırdı ki, dünyanın iki happy wheels demo güclü dövlətindən biri olan SSRİ nə vaxtsa xalqların azadlıq mübarizəsi nəticəsində dağıla və əsarətdə olan millətlər müstəqil ola bilərlər. Ancaq bu baş verdi, çünki dünyanın heç bir zoru, heç bir gücü, heç bir silahı insanın azadlıq mübarizəsinin, azadlıq sevgisinin qarşısını almağa qadir deyil. Yetər ki, millətin bu istəyi, arzusu və müstəqilliyini qazanmaq üçün birliyi olsun.
Güney Azərbaycan türklərinin, soydaşlarımızın da illərdir yığılan enerjisi bir gün vulkan kimi oyanacaq və üstündəki ədalətsiz rejimi, repressiya aparatını kənara tullayacaq.
Bu xoş günü, millətin şərəf anını Sizin öz tərcümeyi-halınıza yazacağınıza əminəm!

Əziz Mahmudəli bəy!

Sizi ad gününüz münasibəti ilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm və doğrusu Sizə, Sizin timsalınızda güneyli soydaşlarıma deyəcəklərim, arzularım həddən artıq çoxdur. Vaxtaşırı olaraq onları deyir, yazır və yayıram. Ən ümdəsi isə təbii ki, azadlığınızdır. Mübarizənizin təntənəsini görmək arzum həm də özümə aiddir və mən bu prosesdə heç də izləyici deyiləm, iştirakçıyam, dünyadakı səsinizdən, sözünüzdən biriyəm.

Əziz qardaşım, Tanrı mənə bir fürsət verdi, Quzeyin paytaxtındakı ən böyük meydanı Azadlıq Meydanına çevirmək xoşbəxtliyini yaşadım.
Tanrı sizlərə Təbrizin Azadlıq Meydanını qismət eləsin!

Sayqılarla, 
Sabir Rüstəmxanlı

Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının (AMEA) elmi işçisi, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası (VHP) Siyasi Şurasının üzvü İbrahim Quliyevin “Dua kimi oxunan şeirlər” adlı yeni kitabı işıq üzü görmüşdür.

Kitab xalq şairi Sabir Rüstəmxanlının və filologiya elmləri doktoru Rəhim Əliyevin ön sözləri ilə açılır. Üç fəsildən ibarət olan kitabda müəllif şair Adil Şirin yaradıcılığının timsalında 80-ci illər ədəbi nəslinin taleyindən söhbət açır. Kitabda müasir ədəbi proses, ənənə və müasirlik, ədəbi tənqidin yeri və roluna geniş toxunulur.

Müəllif kitabın birinci fəslində köhnə ideoloji prinsiplərin dağılması fonunda formalaşan 80-ci illər ədəbi nəslinin nisbi yaradıcılıq sərbəstliyinə yiyələnməklə bərabər, həm də ciddi problemlər yaşadıqlarını qeyd edir. Bu nəslin bir sıra nümayəndələrinin bəzi hallarda inqilabi inkarçılıq şüarları səsləndirmələrinin səbəblərini ümumi ədəbi proses prizmasından təhlil edir.

İkinci – üçüncü fəsildə şair Adil Şirinin yaradıcılığından ətraflı söhbət açan müəllif onun yaradıcılığının uzun müddət ədəbi tənqidin diqqətindən kənarda qalmasını da bu illərdəki ideoloji savaşların ədəbi prosesi kölgələməsi ilə əlaqələndirir.

Müəllif yazır: “Bu dövr ədəbi nəslinin xüsusi fərqlənən şairlərindən olan Adil Şirinin ağ şeirə bənzəyən poeitik nümunələri, keçmiş nə qədər inkar olunsa da, böyük ədəbi irsin ən uğurlu ənənələri üzərində formalaşırdı”

Kitab “Qanun” nəşriyyatında işıq üzü görmüşdür.      

 

Oxuduğum dualarda,
Yozduğum röyalarda,

Tapılmadı nə ölümün,
Nə də ayrılığın çarəsi.

Sabiq istiqlalçı deputat, tanınmış ictimai-siyasi xadim İbrahim İbrahimli Naxçıvanda döyülərək təhqir edilib. İştirak etdiyi yas mərasimində bir dəstə şəxsin təhqiredici hücumuna məruz qalan İ.ibrahimli bu haqda özü mətbuata məlumat verib. Qeyd edək ki, hadisə eks-deputatın bacısı oğlunun yas mərasimində baş verib.

Özlərini MTN və polis əməkdaşı kimi təqdim edən dörd nəfər şəsx İ.İbrahimlini şəhər kənarına apararaq onu təhqir edib və bədəninə ciddi xəsarət yetiriblər. Zərərçəkmiş işə hesab edir ki, baş verənlər onun siyasi fəaliyyəti, konkret olaraq müxalifətdəki mövqeyi ilə bağlıdır. Hadisəyə münasibət bildirən millət vəkilləri yaşanan olayı biabırçılıq adlandırıblar.

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP)  sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı insanların bu şəkildə təhqir olunmasının yolverilməz olduğunu deyir: “İ.İbrahimli sıradan bir adam deyil. Respublikada kifayət qədər tanına bir ziyalı şəxsdir. Vaxtilə mən Mətbuat və İnformasiya naziri işlədiyim zaman o da Naxçıvanın mətbuat komitəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışıb. Dövlət strukturlarında müxtəlif vəzifələrdə işləyib. Eyni zaman da da millət vəkili olub. İndi də ictimai həyatda kifayət qədər rol oynayan şəxsiyyətdir. Bütün bunların hamısını qoyaq bir kəanara. Lap tutaq ki, sıravi vətəndaşdır, ora qohumunun yas mərasiminə gedib. Bu millətin öz adət-ənənəsi, əxlaqi keyfiyyətləri var. Hüzr yerinə gəlmiş bir adama niyə əl qaldırmalıdır? Hansı səbəbə görə, o, təhqir olunmalıdır? Utanverici hadisəni qətiyyətlə pisləyirəm. Biz, ölkədə demokratik cəmiyyət qurmaq istəyirik. Ancaq belə olaylarla demokratik cəmiyyəti necə qurmaq olar? Hər kəs özünə bir sual versin”.

Deputat qeyd edir ki, “heç bir şəxs siyasi görüşünə və fikir ayrılığına görə döyülməməli, şantaj edilməməlidir. Dövlətimizin qanunlarına görə, istənilən şəxs azad fikrini ifadə etməkdə və siyasi yolunu müəyyənləşdirməkdə sərbəstdir. Hətta hər hansı insan öz siyasi baxışlarını ifadə etməyə getsə belə, bu cür davranışla üzləşməməlidir”.         

Azərbaycana bahar gəlib. Trend Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının saytına istinadən verdiyi məlumata görə, bu il Azərbaycan ərazisində baharın gəlişi martın 20-si Bakı vaxtı ilə təxminən saat 15:02 radələrində baş verib.

Martın 19-da Günəş səmanın cənub yarımkürəsindən şimal yarımkürəsinə keçid edib. Həmin an Günəş Yerin hərəkət müstəvisi ilə Yerin ekvator müstəvisinin kəsişdiyi nöqtədə olub. Bu nöqtəyə astronomiyada “yaz bərabərliyi nöqtəsi” deyilir.

Günəş həmin nöqtədə olanda gecə və gündüz bərabərliyi qeydə alınıb. Həmin andan başlayaraq, şimal yarımkürəsində astronomik bahar başlayır və bu, iyun ayının 21-nə qədər davam edir.

Son dövrlər sosial dayaqlarını itirən hakimiyyətin gənc fəallara qarşı yeni repressiyalara başlaması və vətəndaş quruculuğuna çalışan insanları qorxutmaq cəhdləri geniş vüsət alıb. Martın 10-a təyin edilən “Əsgər ölümlərinə son” aksiyası öncəsi iqtidarın siyasi təzyiq vasitələrindən istifadəsi bunu bir daha təsdiqlədi.

Hazırda hədəf kimi azad, müstəqil və ölkənin demokratikləşməsinə çalışan gənc fəalların toplaşdığı NİDA hərəkatı seçilib. Üç NİDA-çının absurd ittihamla həbsindən sonra da hakimiyyətin daha bir neçə gənc fəalı istintaqa cəlb etməsi, NİDA VH İdarə Heyətinin üzvü Rəşad Həsənovun oğurlanması və sonradan onun haqqında 3 aylıq həbs qətimkan tədbirinin seçilməsi hakimiyyətin öz vətəndaşlarına qarşı şərləmə kampaniyasını davam etdirməkdən əl çəkmədiyini göstərir. Qurama ittihamlar, mənəvi-psixoloji təzyiqlər, repressiya ilə öz hakimiyyətini qorumaq istəyən iqtidar bütün vasitələrlə gəncləri aqressivliyə, ölkəni təhlükəyə sürükləməkdədir.

Hakimiyyət vətəndaşlarının haqlı tələblərinə qulaq asmaqdansa, onlara qarşı zor tətbiqini siyasi kurs olaraq müəyyənləşdirib. Ancaq bütün bunların əks effekt verəcəyi və boğulan cəmiyyətin bir gün partlayacağı şübhəsizdir.

VHP Gənclər Təşkilatı olaraq hakimiyyətin apardığı bu repressiya və şərləmə kampaniyasını kəskin şəkildə pisləyir və bu həbslərin ölkənin demokratikləşməsi istiqamətində başlayan prosesi bir an da olsun ləngitməyəcəyini bəyan edirik. Böyük dalğanın geriyə dönməz şəkil aldığını, insanların öz hüquqları uğrunda mübarizədən geri durmayacaqlarını bildirməklə, YAP iqtidarını repressiyalardan əl çəkməyə və vətəndaş qarşıdurmasına səbəb olacaq addımları, huüquqi nihilizmi dayandırmağa çağırırıq.

Kəlbəcər rayonunun işğalından 20 il ötür. Kəlbəcər 1993-cü il aprel ayının 2-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Dağlıq Qarabağ ərazisindən kənarda yerləşən, 1936 kv.km ərazisi, 58 min nəfər əhalisi olan Kəlbəcər rayonunun Ermənistan tərəfindən işğalı nəticəsində dinc əhaliyə vəhşicəsinə divan tutulub, yerli əhali min illər boyu yaşadığı ata-baba torpağından qovularaq didərgin salınıb.

Kəlbəcərin işğalından sonra 3205 saylı iclasda BMT Təhlükəsizlik Şurası 822 saylı Qətnamə qəbul edib. Qətnamədə bütün işğalçı qüvvələrin Kəlbəcər və Azərbaycanın digər işğal olunmuş rayonlarından dərhal çıxarılması tələb olunur. Lakin indiyədək həmin qətnamədən irəli gələn hər hansı öhdəlik yerinə yetirilməyib.

Kəlbəcər rayonunun əhalisi Azərbaycan Respublikasının 56 rayon və şəhərinin 707 yaşayış məntəqəsində qaçqınlıq şəraitində yaşayır. Kəlbəcər rayonu ərazisində qalmış 13.000-dək fərdi mənzil, 37.852 ha meşə sahəsi indi də talan olmaqdadır. BMT-nin və ATƏT-in prinsiplərinə zidd olaraq 1999-cu ildən Kəlbəcər rayonu ərazisində ermənilərin məskunlaşdırılmasına başlanılıb.

Ermənistan Respublikasının münaqişədə, o cümlədən Kəlbəcər rayonunun işğalında iştirakı qeyri-hökumət təşkilatı olan “Human Rights Watch/Helsinki” “Azərbaycan. Dağlıq Qarabağda münaqişənin 7 ili” (Nyu-York, 994-cü il, səh. 67-73) məcmuəsində də təsdiq olunub. Bundan əlavə, 1998-ci ildə Ermənistanda keçirilən seçkilər zamanı səyyar səsvermə qutuları Kəlbəcər rayonunda yerləşdirilən erməni əsgərlərinin səsini toplamaq üçün Ermənistan Respublikasının dövlət sərhədindən keçirilib ki, bu da ATƏT-in Demokratik təsisatlar və İnsan Haqları Bürosunun Ermənistanda 1998-ci il martın 16-sı və 30-da keçirilən prezident seçkilərinə dair 1998-ci il 10 aprel tarixli yekun hesabatında öz əksini tapıb.

Dağıdılmış mədəni abidələr

Kəlbəcər rayonunun Vəng kəndi ərazisində Alban məbədi, Çərəkdar kəndində Alban kilsəsi (Həsən Camal kilsəsi), Qanlıkənd ərazisində Lök qalası, Qaraçanlı kəndinə Uluxan qalası, Tərtər çayının Bulanıq çayı ilə qovşağında yerləşən Alban kilsəsi, Qalaboynu kəndində Qalaboynu qalası, Comərd kəndində Comərd qalası, Camışlı kəndində Keşikçi qalası, Kəlbəcər şəhərində məscid, Başlıbel kədində məscid, Otaqlı kəndində məscid, Soyuqbulaq kəndində Tərtər çayı üzərindəki Tağlıdaş körpüsü, Kəlbəcər Tarix-diyarşünaslıq muzeyi, Aşıq Şəmşir adına mədəniyyət evi, Söyüdlü yaylağında Seyid Əsədullanın ziyarətgahı işğal zonasında qalaraq, Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən dağıdılıb.

İşğal zonasında ekoloji vəziyyət

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, Kəlbəcər rayonu ərazisində sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları 112,5 ton olan və istismar olunan Söyüdlü (Zod) və ehtiyatları 13 tondan çox olan Ağduzdağ və Tutxun qızıl yataqları; sənaye əhəmiyyətli ümumi ehtiyatları 850 ton olan 3 Ağyataq, Levçay, Çorbulaq və ehtiyatları 200 tondan çox olan Qamışlı və Ağqaya civə yataqları; ehtiyatları 10941 min m3 olan və mişar daşı istehsalına yararlı Kilsəli tuf yatağı; ehtiyatları 1312 min m3 olan və kərpic istehsalına yararlı Keşdək gil yatağı; ehtiyatları 4473 min m3 olan və yüngül beton doldurucusu kimi istifadə olunan Keçəldağ perlit yatağı; ümumi ehtiyatları 2,2 mln. m3 olan 2 üzlük daşı yatağı, ehtiyatları 2540 min m3 olan Çəpli qum-çınqıl qarışığı yatağı; gözəl dekorativliyə malik 4 mərmər oniksi (ehtiyatları 1756 ton), nefroid (ehtiyatları 801 ton) yatağı; ehtiyatları 2337 ton olan 1 obsidian (dəvə gözü) yatağı, ehtiyatları 1067 min m3 olan 1 listvenit yatağı qalıb.

Kəlbəcərə dünya şöhrəti qazandırmış Yuxarı İstisu, Aşağı İstisu, Keşdək, Qarasu, Tutxun, Mozçay, Qoturlusu kimi çox böyük müalicə-balneoloji təsirə malik mineral su yataqları da (ümumi istismar ehtiyatları 3093 m3/gün) işğal ərazisində yerləşir.

Murovdağ, Şahdağ, Vardenis, Mıxtökən, Qarabağ silsiləsinin və Qarabağ yaylasının bir hissəsinin əhatəsində yerləşən Kəlbəcər şəhərinin ən yüksək zirvələri Gamış dağı (3724 m) və Dəlidağdır (3616 m). Ərazidə Yura, Təbaşir, Paleogen, Neogen və Antropogenin çökmə, vulkanogen-çökmə və vulkanik suxurları yayılıb. Ən böyük çayı Tərtər (yuxarı axını) və onun qolları Lev çayı, Tutqunçay və başqalarıdır.

Hazırda işğal altında olan Sərsəng su anbarı da 1976-cı ildə Tərtər çayı üzərində inşa edilmişdir. Onun ümumi su tutumu 560 milyon m3, bəndinin hündürlüyü 125 metrdir. Tərtər çayının yığıldığı bu nəhəng su anbarının sağ və sol sahilindən çıxan magistral kanallar vasitəsilə Tərtər, Bərdə, Yevlax, Ağcabədi, Ağdam və Goranboy rayonlarının ümumilikdə 79000 hektar əkin sahəsi suvarılırdı. Sərsəng su anbarı işğal altında olandan bəri ermənilər illik su sərfinin 85-90 faizini qəsdən, su lazım olmayan vaxtlarda, xüsusilə qış aylarında buraxırlar. Lazım olan vaxtlarda isə illik su normasının 10-15 faizini buraxırlar ki, bu da suyun səviyyəsinin aşağı düşməsinə və suvarmanın qeyri-mümkünlüyünə səbəb olur. Əkin sahələrinə xeyli ziyan dəyir, yaşıllıqlar susuzluqdan quruyaraq məhv olur, ciddi ekoloji gərginlik yaranır. Qəza vəziyyətində olan su anbarından aşağıda yaşayan 400 min nəfər əhali isə daim təhlükə altındadır.

Kəlbəcər rayonunun Ala göllər, Zalxa gölü və s. kimi saf sulu gölləri var. Əsasən çimli dağ-çəmən və qonur dağ-meşə torpaqlarına malikdir.

1988-ci ildə aparılmış son meşə quruluşu işlərinə əsasən Kəlbəcər meşə təsərrüfatının ərazisi 32774 hektar təşkil edirdi. Bundan əlavə rayonda 8676 hektara yaxın kolxoz və sovxoz meşələri, qiymətli balıq növləri olan çayların ətrafında yerləşmiş 13471 hektar qoruq meşələri, 15531 hektar ətraf mühitin mühafizəsi əhəmiyyətli meşələr, 274 hektar yaşıllıqlar, 80 hektar meşə-park zonası var idi.

Meşələrdə bitən ağac və kolların bir neçəsi Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı kitab”ına daxil edilmişdir. Kəlbəcər rayonunda dəniz səviyyəsindən 1500-2100 metr hündürlükdə bitən Ayıfındığı və ya ağacvarı fındıq bunlardan biridir. Bəzi Ayıfındığı ağacının hündürlüyü 25 metrə, diametri 48-120 santimetrə çatırdı. Bu ağacın oduncağı qiymətli mebel materialı kimi ermənilər tərəfindən qırılaraq Ermənistana aparılır.

Kəlbəcər rayonu ərazisində 4 mindən artıq müxtəlif növ bitkilərdən 200-ə qədəri dərman bitkiləridir.

Rayonun mərkəzi və şimal hissəsində enliyarpaqlı meşələr (palıd, fıstıq, vələs), meşə-çöl bitkiləri, yüksək və qismən orta dağlıqda alp və subalp çəmənlikləri geniş yer tutur. Dağ keçisi, qonur ayı, çöl donuzu, daşlıq dələsi, ular, qartal və s. bu yerlər üçün xarakterik fauna növləridir.

İşğaldan əvvəl

Hələ 1990-cı ildə, iyul ayının 11-də erməni separatçıları tərəfindən «Tərtər Kəlbəcər» sərnişin avtobusu partladılıb, dinc əhali olan maşın karvanına qarşı terror aksiyası həyata keçirilib və nəticədə 14 nəfər qətlə yetirilib, 35 nəfər yaralanıb.

1993-cü il aprel ayının 1-də Ermənistan silahlı birləşmələrinin Azərbaycanın Kəlbəcər rayonuna genişmiqyaslı hücumu zamanı Ermənistanın Vardenis rayonundakı qərargah radiostansiyasından (“QSM-7”) Kəlbəcər döyüş bölgəsindəki baş radiostansiyaya (“Uraqan”) bölgədəki bütün səyyar radiostansiyalara çatdırmaq üçün təcili əmr verilmişdi. Əmrdə əsir və girov götürülmüş Azərbaycan vətəndaşlarını, o cümlədən qocaları, qadınları və uşaqları təcili məhv edib basdırmaq tələb olunurdu. Ermənilər azərbaycanlılar barəsində törətdikləri vəhşiliklərin izlərini həmin vaxt döyüş bölgəsinə gələn beynəlxalq nümayəndə heyətindən, o cümlədən jurnalistlərdən gizlətməyə nail olmuşdular. Erməni hərbi birləşmələri komandirlərinin efirdəki bu radiodanışığının mətni Azərbaycan Respubilkasının Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin radioəkskəşfiyyat xidməti tərəfindən lentə alınıb.

1993-cü ilin qiymətlərinə görə Kəlbəcərin xalq təsərrüfatına 703 milyard 528 milyon rubl ziyan vurulub. İşğal nəticəsində Kəlbəcərdən 53.340 nəfər qovulub, 511 dinc sakin öldürülüb, 321 nəfər isə əsir götürülüb və itkin düşüb.