Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası

Category: Müsahibə

  • Fəzail İbrahimli: “Rusiya ilə imzalanan müttəfiqlik bəyannaməsi ermənilərə də yerini göstərdi”

    “Bir sənəd imzalanmazdan öncə onun fəlsəfəsi, mahiyyəti, məqsədi açıqlanır, onun prinsipləri və hansı səbəbdən hazırlanması izah olunur. Moskvada  Azərbaycanla Rusiya arasında imzalanan müttəfiqlik  bayənnaməsində də bu məsələlər elə ilk bənddəcə öz əksini tapıb. Sənəddə deyilir ki, sənədi imzalayan tərəflər qarşılıqlı hörmət, etimad prinsiplərinə əsaslanaraq,  hərtərəfli bərabərhüquqlu tərəfdaşlığın genişlənməsinə dönməz sadiqliyini bəyan edirlər. 43 maddəlik sənədin ilk müddəası bununla başlayır və bu da imzalanan sənədin əsas mahiyyətini bəlli edir”.

    Bunu “Ölkə.Az”a açıqlamasında Milli Məclisin sədr müavini Fəzail İbrahimli deyib.

    Onun sözlərinə görə, burada tərəflərin bərabərhüquqlu səviyyədə müttəfilqik səviyyəsinin qurulması öz əksini tapıb.

    “Sənəddə əsas diqqəti çəkən məqam tərəflərin ölkənin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, dövlət  sərhədlərinin toxunulmazlığına qarşılıqlı hörmət, eləcə də bir-birinin daxili işinə qarışmamaq, mübahisələrin dinc yolla  həlli, güc tətbiq etməmək kimi məsələlərin əksini tapmasıdır. Bəyannamə sadəcə olaraq kiçik dövlətin böyük dövlətin himayəsinə sığınması, hansısa böyük dövlətə kürək söykəməsi yox, bərabərhüquqlu səviyyədə əməkdaşlığı və münasibətlərin qurulmasını özündə ehtiva edir”, – F.İbrahimli qeyd edib.

    Vitse-spiker əlavə edib ki, düzdür, imzalanan sənədlə bağlı müxtəlif fikir və mülahizələr  söylənilir: “Amma sənəddə əksini tapan 43 maddənin hansının maraqlarımıza zidd olduğu göstərilmir. Əgər fikir söylənilirsə, imzalanan sənəddə əksini tapan müddəalar ətrafında fikir mübadiləsi aparılmalıdır”.

    Azərbaycanla Rusiya arasında münasibətlərin tarixi köklərinin olduğuna diqqət çəkən vitse-spiker deyib ki, imzalanan bəyannamədən asılı olmayaraq iki qonşu  dövlətlər arasındakı münasibətləri tarix özü formalaşdırıb: “Bu sənəd sadəcə olaraq bu gün dünyada gedən siyasi, geosiyasi prosesləri və  dəyişiklikləri nəzərə alınaraq imzalanıb. Belə ki, bu gün dünyada baş verən proseslərdə dünya dövlətlərinin marağı və bu marağın altındakı məkrli niyyətlər formasında özünü büruzə verməkdədir. Belə olan halda Azərbaycan da dünyanın yeni düzəninə uyğun olaraq beynəlxalq münasibətlər sistemində dünya ölkələri ilə öz münasibətlərinə yenidən baxır və gələcək münasibətlərini formalaşdırır.  2021-ci ildə Türkiyə ilə imzalanan Şuşa bəyannaməsi Azərbaycanın təhlükəsizliyinin təminatı baxımından mühüm rol oynayırsa, Rusiya ilə imzalanan sənəd sıx qonşuluq münasibətlərinin yaranmasına xidmət edir”.

    Rusiya ilə Azərbaycan arasında son illərdə formalaşan münasibətlər sisteminə toxunan vitse-spiker əlavə edib ki, bunun üçün son illərdə iki ölkə arasındakı münasibətlərə diqqət yetirmək kifayətdir: “2020-ci ilin 27 sentyabrından sonra  Rusiya Cənubi Qafqazda yeni siyasi kurs həyata keçirməyə başladı. Bunun nəticəsi olaraq Moskva Bakı ilə daha sıx münasibətlər qurmağa üstünlük verməyə başladı. Bu özünü 30 illik donmuş Qarabağ münaqişənin həlli ilə bağlı 44 günlük müharibə zamanı daha qabarıq formada büruzə verməyə başladı. Rusiya 44 günlük müharibə zamanı proseslərə aktiv müdaxilə etmədi. Əgər Rusiya müdaxilə etmək istəsəydi, ən müxtəlif məsələləri bəhanə edib addım ata bilərdi. Bununla da Azərbaycanla Rusiya arasında yeni münasibətlər sisteminin əsası qoyuldu. Bunun ardınca 2021-ci ilin əvvəlində iki ölkə arasında  yeni münasibətlərin formalaşması ilə bağlı mesajlar verilməyə başladı ki, bu da nəticə etibarı ilə münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələsinə qədəm qoymasına gətirib çıxardı”.

    Vitse-spiker hesab edir ki, imzalanan sənəd həm də Ermənistana öz yerini göstərdi: “Cənab Prezidentin dediyi kimi sənəd bir çox məsələlərin həllinə rəvac verəcək. Sənədə Qarabağdakı erməni hərbi birləşmələrinin  çıxarılmasına, Ermənistanın Azərbaycanla sərhədlərini müəyyən etməsinə, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına rəvac verəcək. Ümumiyyətlə imzalanan sənəd iki ölkə arasında bərabərhüquqlu, mehriban qonşuluq münasibətləri əsasında sıx əməkdşalığa xidmət edəcək”.

  • Fəzail İbrahimli: “Zəngəzur Azərbaycan Kommunist Partiyasının qərarı ilə Ermənistana verilib”

    – VI çağırış parlament seçkilərində Milli Məclisinin sədr müavini və parlamentin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri seçilməniz Sizin üçün nə dərəcədə gözlənilən oldu?

    – Gözlənilməz oldu. Adətən, parlamentdə vəzifələrə Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) üzvləri, bitərəflər seçilirdi, orada müxalifəti təmsil etmək üçün oturulan bir kreslo yox idi. Ölkədə aparılan islahatlar fonunda parlamentdə də böyük islahatlar aparıldı, nəticədə mən Milli Məclis sədrinin müavini və komitə sədri seçildim.

    Bu, mənim üçün gözlənilməz olsa da, həyatda böyük təcrübə qazanmış insanam. Yaşım da, siyasi həyatım da, 20 illik parlament təcrübəm də əsas verirdi ki, bu vəzifənin öhdəsindən gəlim. Bu etimadı doğrultmaq fəaliyyətimin ana xəttini təşkil edir. Başqa sözlə, əsas məqsədim odur ki, cəmiyyət, dövlət və həmkarlarım qarşısında 20 ildə qazandıqlarıma ləkə salmayım və tikdiyim binanı silkələməyim.

    – Milli Məclisin sədr müavini seçildikdən sonra artıq mətbuata müsahibə verməyəcəyiniz barədə bir açıqlamanız uzun müddət müzakirə mövzusu oldu. Bu gün bu məsələyə aydınlıq gətirmək istərdinizmi?

    – Milli Məclisin sədr müavini olduğum dövrdə də qapılarım mətbuatın üzünə taybatay açıq olub. Mən ilk gündən bu günə qədər mətbuata müsahibə vermişəm. Mətbuata qapalı deputat o halda fəaliyyətini dondurur. Şəxsi telefonum bütün mətbuat nümayəndələrində var. Belə açıqlamam olmayıb, bunu tamamilə təkzib edirəm. Sizə verdiyim müsahibə də bunu sübut edir.

    Burada belə bir məqam ola bilər. Elə saytlar var ki, solaxay işlərlə məşğuldur. Dediyin sözün mənasını çevirir, sanki səndən ifadə alıb, öz istəyi doğrultusunda dövriyyəyə buraxır. Tanıdığım elə xarakterli mətbuatı nə qəbul etmirəm, nə də onlara müsahibə verə bilmərəm. Məsələn, mən bilirəm ki, sizin agentlik çox dürüst agentlikdir, çox rahatlıqla da müsahibə verirəm. Amma ola bilər ki, bəli, mən hansısa sayta müsahibə verməkdən imtina etmişəm, demişəm ki, qapım sizin üzünüzə bağlıdır. Çünki onların mahiyyətini, mənasını bilirəm. Mən “qara mətbuat”a heç vaxt müsahibə vermərəm.

    “Tahir Kərimlidə aldanmış kəvakib obrazıdır”

    – Deputat həmkarlarınızla münasibətləriniz necədir? Məsələn, kənardan elə təəssürat yaranır ki, Tahir Kərimli ilə ulduzunuz barışmır. Deputat həmkarınızın dövlət himni, ayların adı ilə bağlı təkliflərinə “bunlarla oynamaq olmaz”, “adları dəyişmək olmaz, bu məsələlərdən yan keçin”, “başqa məsələlərlə oynamaq olar” deyərək sərt reaksiyanızı ortaya qoymuşdunuz.

    – Öz aləmimdə hesab edirəm ki, Milli Məclisdə mənim hamı ilə münasibətim birmənalı yaxşıdır, əladır. Amma bu, böyük bir ailədir. Kiminləsə sənin xarakterin uyğun gəlir, onunla çox istiqanlı olursan. Kimin dərin məntiqə, haqqa, ədalətə söykənən fikirləri varsa, bəzən bir çıxışı ilə qəlbimi oxşayır. Düşünürəm ki, bunun genetik kodunda bir dürüstlük var ki, bu haqsızlığa dözmür, ədalətə xidmət edir.

    Tahir Kərimli Xalq Cəbhəsi ilə hakimiyyətdə olarkən cəbhəçi olmadığım üçün onunla münasibətim olmayıb. Cəbhədən çıxandan sonra həmişə ona hörmətim olub. Çünki Tahir Kərimlinin bir qışqırıq səhnəsi vardı… O zaman gördüm ki, Tahir Kərimlidə aldanmış kəvakib obrazıdır, gedən proseslərdən xəbəri olmayıb. İsmayıllıda Qorbaçovun həbsi barədə qərar verib, gəlib Ali Məhkəmənin sədri olub, hakimiyyətdə gedən proseslərin birindən də xəbəri olmayıb. O fəryad onun təmizliyi, paklığı ilə bağlı idi.

    Tahir Kərimli xaraktercə kövrək, mənəviyyatı çox yüksək adamdır. O, bəzən danışanda eyforiyalara varır, süjeti itirir. Deyəcəklər ki, marksistlərdən misal gətirir, ancaq Engels dahidir, onun bir sözü var. Engels deyir ki, çirkli su ilə yuyulmuş teştdəki uşağı çirkli su ilə bərabər tullamaq olmaz, məqsəd uşağı tullamaq yox, yumaqdır. Bəzən bizdə uşağı elə çirkli su ilə tullayırlar. Tahir Kərimli qüsura da yol verə bilər. Milli Məclisdə çıxış edirsənsə, qüsura da yol verə bilərsən. Susanda bilmirsən ki, ürəyindən keçən nədir?

    Milli Məclisdə küsülü olduğum adam yoxdur. Dostluq münasibətlərim, həmkarlıq münasibətlərim olan, bir də bir strukturda paralel işlədiyim adamlar var.

    – Tahir Kərimli bu üç qrupdan hansına daxildir?

    – Tahir Kərimli yaxşı oğlandır. Onun haqqında belə deyim…

    – Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri kimi dövlət-din münasibətlərini, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) və Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin fəaliyyətini necə dəyərləndirirsiniz? Bu aspektdə “Dini etiqad azadlığı haqqında” qanuna son dəyişikliklər hansı səbəbdən zəruridir?

    – “Dini etiqad azadlığı haqqında” qanun 1992-ci ildə qəbul olunub. Sonra qanunlarda xeyli dəyişikliyə ehtiyac yarandı, demək olar ki, qanunu ələk-vələk etdik. 2021-ci il iyunun 18-də qanuna dəyişiklik etdik, yenidən bir dəyişiklik zərurəti meydana çıxıb. Əvvəla, Azərbaycan Konstitusiyasına və respublikamızın tərəfdaş çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə əsasən, Azərbaycan dini etiqad azadlığı ilə bağlı müasir çağırışlara cavab verən addımlar atılmalı idi. Bu, Milli Məclisin hazırladığı dəyişiklikdir. Biz indi 2021-ci il 18 iyunda edilən dəyişikliyə 5 maddədə dəyişiklik edirik. Bu dəyişikliklər elə-belə, yatıb yuxuda ortaya çıxmayıb. Biz Türkiyə təcrübəsinə istinad etdik. Məlum oldu ki, Türkiyədə bu sahədə təşkilati məsələlərlə dini məsələlər ayrıdır. Hazırda QMİ həm dini, həm də təşkilati məsələləri icra edir. Dəyişikliklə dini ibadət və ziyarət yerlərinə kadrların təyinatı Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə ötürülür. Dəyişikliklərdən ikincisi, din xadimlərinin attestasiyası, üçüncüsü, ianələrlə bağlıdır. Mən siyasətlə məşğul olandan hər kəs tərəfindən olmasa da, QMİ-nin ünvanına iki məsələ ilə bağlı daim tənqidlər, təhqirlər olub. Birincisi, təyinat məsələsi idi. Təbii ki, QMİ din xadimlərini Dövlət Komitəsinə məlumat verib, məsləhətləşib təyin edirdi. Bu insanlar ora təyin olunandan sonra Şeyxin yanına mələk libasında gəlirdilər. İndi Şeyx haradan bilsin ki, gələn adam buqələmundur, rəngini dəyişə bilir, dinə münasibəti din sevgisi deyil, balıqçının balığa münasibətidir. Aha, bir qüsur, hadisə baş verdi, Şeyxin bir məscidinin imamı xarab çıxdı, bütün KİV, ayrı-ayrı adamlar Şeyxin üzərinə gedirdi. Şeyx bundan pul alıb təyin etməmişdi, inanıb təyin etmişdi, indi xarab çıxıb. Amma bu xarab təkcə dini idarədənmi çıxır? Nə qədər etimad göstərilənlər etimadı doğrultmayıb, həbsxanada yatır. Bu, iqtisadiyyatda da, səhiyyədə də, siyasətdə də, hamısında var. Şeyxin canı qurtarır! Onun imicinə xələl gətirən ən böyük iş bu idi. Elə bil ki, qanuna bu dəyişikliklər Şeyx üçün bir sipərdir.

    İkincisi, ianələr məsələsidir. Səhərdən axşamacan ancaq deyirdilər ki, Şeyx nəzir qutularından varlanıb. Əslində, həqiqət belə deyildi axı! Bu, tamamilə təşkilatçılıq məsələləri idi. Hansı qurum cavabdeh olacaqsa, yaxşı, yaxud pis mənada artıq o qurumun adı hallanacaq.

    Şeyxə gəlincə, mən haqqında çox xoş sözlər deyə bilərəm. Şeyx haqqında ən güclü sözləri isə Ulu Öndər Heydər Əliyev deyib, ona yüksək qiymət verib. Prezident İlham Əliyev də Şeyxin əməyini daim yüksək qiymətləndirib. Şeyxin əlində heç nə də olmasa, tərcümeyi-halında bir vizit kartı var. Millət başsız qalanda, Mərkəzi Komitə, Ali Sovet qaçıb gizlənəndə Şeyx bu millətə sahib çıxdı, atalıq etdi. Şəhidlərimiz ortada qalmışdı, dəfn edən yox idi, Şeyx həmin Şeyxdir. Ona görə Şeyxin fəaliyyətini çox yüksək qiymətləndirirəm.

    Qanuna dəyişiklik isə Şeyxə qarşı yönəlməyib. Bu qanun dini etiqad azadlığı ilə bağlı yeni çağırışlara cavab vermək üçün atılan addımdır.

    “Nərimanov Zəngəzurun Ermənistana verilməsi barədə qərarın qəbulunda iştirak etməyib”

    – Yeri gəlmişkən, ictimai-siyasi fəaliyyət Sizi bir tarixçi kimi tarixi araşdırmalardan uzaq salmayıb ki?

    – Qətiyyən. Aspirantlarım, dissertantlarım var. Üstəgəl, Bakı Dövlət Universitetində fəaliyyətimi davam etdirirəm. İndi pandemiya şəraitində tədris prosesi müəyyən qədər onlayn gedir, amma mən fəaliyyətimi davam etdirirəm. Təbii ki, bu gün rejim yalnız saat 6-dan sonra mənə oturub işləmək imkan verir. Vaxtilə işlədiyim, ərsəyə gətirmək ərəfəsində olduğum bir kitabım üzərində işləyirəm. İnşallah, qismət olsa, tariximizin 1920-1930-cu illəri ilə bağlı maraqlı bir təhlil monoqrafiyadır.

    – Maraqlıdır, doktorluq dissertasiyanız hansı mövzuya həsr olunmuşdu? Bu mövzu hazırda nə dərəcədə aktualdır?

    – Mən doktorluq dissertasiyamı 1998-ci ildə müdafiə etmişəm. 1994-cü ildə dissertasiyanı hazır şəkildə gətirdim, 4 il qarşısında sipər oldular. Səbəb nə idi? SSRİ dağılıb, dissertasiyam “Azərbaycanda 1920-1930-cu illərdə sosial-siyasi proseslər” mövzusunda idi. Azərbaycanda həmin dövr alimlərinin demək olar ki, 30 faizi 1920-1930-cu illərlə məşğul olub. Üç opponentin üçü də sovet ideologiyası əsasında o dövrlə bağlı doktorluq müdafiə etmişdi. Elmi Şuranın üzvlərinin 90 faizi də demək olar ki, sovet dövründən müdafiə etmiş adamlar idi. Mən ilk olaraq bu dövrlə bağlı yeni milli-elmi konsepsiya əsasında dissertasiya yazdım, ona görə müdafiəsi uzun çəkdi. Dissertasiya müdafiəm səhər saat 11-də başladı, axşam saat 6-a qədər davam etdisə, təsəvvür edin ki, bu, nə deməkdir. 70 səhifəlik stenoqram oldu. Çox böyük mübarizə ilə dissertasiyanı müdafiə etdim. Bu bir vuruş, bir səhnə idi. Dissertasiyada Cümhuriyyətin devrilməsi, işğalın başlanılması, Azərbaycanda siyasi, milli təqiblərdən bəhs olunur. Nəriman Nərimanovun Azərbaycan tarixində misli olmayan bir rolu var. Bu gün Nəriman Nərimanovu tanımayanlar onun haqqında bəzən ağzıgöyçək kimi danışır. Amma ictimai hərəkatlar və siyasi partiyalar arxivi var, indi Prezidentin İşlər İdarəsinin nəzdindədir. Orada 907-ci fond var, Nəriman Nərimanov fondu deyirlər. Mən o fondla tanış olandan və Nəriman Nərimanovu kəşf edəndən sonra gördüm ki, o, Azərbaycan xalqının dahilərindən biridir. O vaxt Nəriman Nərimanovun üstünə gedirdilər. Mən 1996-cı ildə çıxan monoqrafiyamda Nəriman Nərimanova xüsusi bir fəsil – “Milli təmayülçü kommunist” fəsli həsr etdim. Bir məqamı da deyim. Azərbaycan 1920-ci ilin aprelində işğal olunur, 1920-ci ilin oktyabrında, 6 aydan sonra Azərbaycan Kommunist Partiyasının ikinci qurultayı çağırılır. İkinci qurultayın tribunasından çıxış edən Böyükağa Talıblı deyir ki, Azərbaycanın rəhbərliyi düzgün seçilməyib, Sərkisyan və Mirzoyanın Azərbaycana rəhbərlik etməyə haqqı yoxdur, çünki onlar ancaq Bakının Xəzər sahilində yerləşdiyini bilir. Deyir ki, Azərbaycana Azərbaycanın tarixini, mədəniyyətini, mənəviyyatını bilən milli kadrlar rəhbərlik etməlidir. İkincisi, deyir ki, biz istiqlalı belə hesab etmirdik, bu gün Bakıda Rusiya qoşunları dayanıb, bu, işğalçı qoşundur. Böyükağa Talıblı çıxışında bəyan edib ki, Azərbaycanda dövlət dili Azərbaycan dili olmalıdır. 1937-ci ildə Böyükağa Talıblını güllələdilər.

    Azərbaycanda 1920-ci ildə iki xətt yaranmışdı. Bunlar sərt və yumşaq xətt tərəfdarları idilər. Sərt xətt tərəfdarlarına Mirzoyan, Sərkisyan, digərləri, yumşaq xətt tərəfdarlarına Nəriman Nərimanov rəhbərlik edirdi. Nəriman Nərimanovun 50 yaşı vardı, qalanları cavan uşaq idi, Mirzoyanın 24, Xanbudaqovun 22 yaşı vardı. “Yeddi oğul istərəm” filmində məscidə it bağlamaq səhnəsi var, bu, tarixdən götürülüb. Nəriman Nərimanov qurultayda tribunadan dedi ki, yoldaşlar, İslama bu cür münasibət inqilab deyil, insanların heysiyyətini tapdalamaqdır. Dedi ki, siz xristianlıqla İslamı qarışdırmayın, xristianlıq ehkam, İslam isə həyatdır. Hətta dəfn mərasimi zamanı molla ölünün qulağına nəsə pıçıldayır. Onu lağa qoydular, fitə basdılar. Nərimanov belə bir şəxsiyyət idi. 1922-ci ilə qədər Moskvanın əl-qoluna dolaşdı, İnqilab Komitəsinin sədri idi. 1922-ci ildə gördülər ki, Nəriman Nərimanov bunlara mane olur, Zaqafqaziya Federasiyası yaradıldı, Nəriman Nərimanovu İcraiyyə Komitəsinin 4 sədrindən biri etdilər, portfelsiz nazir idi. Sonra da başladılar Azərbaycanda əl-qollarını açmağa. Belə tarixi xidməti olan şəxsiyyətləri tapdalamaq olmazdı. Mən dissertasiyamda məhz bunları təhlil etmişəm.

    – Nəriman Nərimanov həm də Zəngəzurun Ermənistana verilməsində günahlandırılır. Bu nə dərəcədə həqiqəti əks etdirir?

    – Birincisi, Zəngəzur Azərbaycan Kommunist Partiyasının Siyasi və Təşkilat Bürosunun qərarı ilə Ermənistana verilib. Nəriman Nərimanov partiya işində deyil, sovet işində idi, İnqilab Komitəsinin sədri idi. Hökumətin başçısı olduğu üçün Nəriman Nərimanovdan tələb etdilər ki, bu qərarı o oxusun. Nəriman Nərimanov Zəngəzurun Ermənistana verilməsi barədə qərarı oxuyub, o qərarın qəbul edilməsində iştirak etməyib, səs verməyib. Bu qərarı partiyanın Siyasi və Təşkilat Bürosu verib, səsvermə olmayıb.

    Avrasiyada vahid Türk xətti vardı və Zəngəzurun Ermənistana verilməsi böyük Türk xəttinin qırılmasının növbəti mərhələsi idi. Sibir türklərini assimilyasiyaya uğratdılar, Altay türklərindən təcrid etdilər. Orenburq Qazaxıstandan alındı, Həştərxandakı türklər isə assimilyasiyaya uğradı. Başqırdıstan, Tatarıstan, Çuvaşiya, eyni zamanda Orta Asiya türkləri Türk dünyasından təcrid olundu. Tatarlar Krımdan sürgün edildi. Türk dilli qaraçaylılar və balkarlar isə türksüzləşdirilmək istənilən Qafqazdan sürgün olundu. Zəngəzurun verilməsi təkcə Azərbaycan torpağının bir hissəsinin itkisi deyildi, bunun arxasında qlobal bir düşüncə vardı. Avrasiyada mövcud olan Türk xəttini qırdılar. İndi bu günə qayıdıram. Azərbaycanın xilaskarı, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Zəngəzur dəhlizinin açılması üzərində durur. 200 ildən artıq müddət ərzində qırılan bu Türk xətti bu gün bərpa edilirsə, bunu anlamaq lazımdır. Avrasiyada qırılmış Türk xətti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən bərpa olunur.

    Nəriman Nərimanovun Zəngəzur məsələsində günahı nədən ibarətdir? Nərimanov “Ucqarlarda inqilabımızın tarixinə dair” əsərində deyir ki, oğlum, sən bu sətirləri oxuyanda mən olmayacam, amma görəcəksən ki, sənin atan nə qədər cəsarətli adam olub. Bir epizodu da deyim. Bakıdan Nərimanovun qəbuluna Kübra adlı bir ziyalı qadın gəlir. Göz yaşı ilə deyir ki, doktor, mənim namusumu qoru. Nərimanov deyir ki, nə olub, sənə kim sataşır? Deyir ki, Mirzə Davud Hüseynov. Mirzə Davud Hüseynov da onun müavini olur, həm də fövqəladə məsələlərə baxır. Nərimanov soruşur ki, Mirzə Davud Hüseynov nə edir ki? Kübra xanım deyir ki, Mirzə Davud Hüseynov qızımın nişanlısı, gələcək kürəkənimlə dost olub, hakimiyyətə gələndən sonra dostuna da xəyanət edib, üstəgəl, qızımı məcbur edir ki, nişanı qaytar, ona gəl. Deyir ki, bu da azmış kimi hər gün evində axtarış apartdırır, onu tutub həbs etdirmək istəyir. Nərimanov Mirzə Davud Hüseynovu qəbuluna çağırtdırır, qadının dediklərini ona deyir, soruşur ki, bunlar düzdürmü? Mirzə Davud Hüseynov qızarır, başını aşağı salır. Nərimanov deyir ki, bir də bu hərəkətlərin təkrar olunsa, səni hərbi tribunala verəcəm. Qadına da birbaşa şəhər nömrəsini verir, deyir ki, problem olsa, ona zəng etsin. Qadın gedəndən sonra Nərimanov başını qoyur əllərinin arasına, fikirləşir ki, tanrım, mən belələri ilə bu milləti xoşbəxt edə biləcəyəm?!

    Yaxud Xanbudaqov çox dilli, savadlı adam olur, Nərimanov yanına gətirir, xəyanət etdiyi üçün qovur. O dəqiqə Mirzoyan Xanbudaqovu Mərkəzi Komitədə işə düzəldir və Nərimanova qarşı mübarizəyə başlayır. Nərimanov 1922-ci ildə getdi, 1923-cü ildə də bunun anasını ağlatdılar, 1937-ci ildə güllələdilər. Zəngəzur tarixi budur.

    “AMEA doğduğunu özü doğmalıdır”

    – Elmdən danışmışkən, bu gün Azərbaycan elminin lokomotivi sayılan Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında böhranlı durum yaranıb, bir sıra institut direktorları Ramiz Mehdiyevi problemlərin əsas səbəbkarı sayır, onun AMEA prezidenti postundan istefasını zəruri sayır. Siz necə düşünürsünüz?

    – Hesab edirəm ki, AMEA doğduğunu özü doğmalıdır, bura kənardan müdaxilə ola bilməz. İndi Ramiz Mehdiyev haqqında hamı yazır, pozur, düşünür. Vaxtilə çörək, vəzifə verdiyi adamlar da yazır. Bəzən düzgün yazılar da olur. Mən bunları kənara qoyuram. Amma AMEA Rəyasət Heyəti var, bu məsələ bizim arzu və istəklərimizlə həll olunan məsələ deyil. Lakin AMEA Azərbaycan xalqının beynidir, o, saf olmalı, dürüst düşünməli, dedi-qodu olmamalıdır.

    – Sizcə, o beynin saf olması üçün Ramiz Mehdiyev getməlidir?

    – Biz bu məsələyə nöqtə qoyduq, digər suallara keçək.

    – Aydındır. 1973-1977-ci illərdə anadan olduğunuz Yardımlı rayonunun Çanaqbulaq kənd məktəbində müəllim işləmisiniz. Məktəblə, keçmiş müəllim yoldaşlarınızla əlaqə saxlayırsınız? Sizcə, indi niyə kəndlərdə müəllim problemi var?

    – Mən hər yay doğulduğum kəndə gedir, həmkarlarımla, həmyaşıdlarımla görüşürəm. Bəzən də problemləri olanda mənə müraciət edirlər. O torpağı, o yeri unutmamışam. Yay aylarında bir neçə gün kənddə qalıram, insanlarla çox səmimi görüşlərim olur. Kənd müəllimlərinə gəlincə, mən işlədiyim dövrdə 120 manat maaş alırdım, o pulla çox rahat dolana bilirdim. İndi kənddə yaşayırsansa, mütləq təsərrüfatla məşğul olmalısan. Müəllimin də təsərrüfatla məşğul olmağı vaxt və digər məsələlər nöqteyi-nəzərdən bir az problemlidir. Bu problemin köklü həlli olmalıdır. Təhsil Nazirliyində ciddi islahatlar gedir, onun şaxələrindən biri də kənd yerlərinin müəllimləri ilə bağlıdır. Biz də bu islahatı böyük ümidlə gözləyirik.

    – Bir neçə monoqrafiya, kitablar, dərsliklər, onlarla elmi əsərin müəllifisiniz. Bu gün orta məktəb dərsliklərindən şikayətlərə tez-tez rast gəlinir. Övladlarınız, nəvələriniz var, orta məktəb dərsliklərindən xəbərdarsınız. Dərsliklərdəki problemlər nədən qaynaqlanır?

    – Müstəqilliyimizin ilk illərində orta məktəblə bağlı tələm-tələsik işlər gedib. Məsələn, kitab yazılmalı idi. Ayrı-ayrı qurumlarda olan adamlar özünün dostunu, qardaşını, tanışını, bilişini səfərbər edirdi ki, tez olun, bu kitabı yazaq. Tutaq ki, Fəzail İbrahimliyə deyilirdi ki, sən 1920-1930-cu illərlə bağlı kitaba bir yazı ver. O da gedirdi, 30-50 səhifəlik leksiyasını götürürdü, ora-burasını qısaldırdı, verirdi. Birinci problemimiz buradan başladı. Leksiya, məruzə, kitab, monoqrafiya başda, dərslik başqa şeydir. Dərslik təhlilə söykənməli, dərsliyi yazan adamın pedaqoji təcrübəsi olmalıdır. İkincisi, elmi səviyyəsi olmalıdır. Üçüncüsü, dili və tarixi yaxşı bilməlidir. Bunların heç biri nəzərə alınmadan o dövrdəki nazirimiz kitabları nəşrə verdi, vəssalam. Sonrakı dövrlərdə yenə də…

    Bu günə gəlincə, aldığım məlumata görə, dərsliklərin nəşri ilə bağlı xüsusi komissiya yaradılır. Böyük bir komissiya yaranmalı, ekspertlər müəyyən olunmalıdır. Hər bir kitab ayrı-ayrı sahələr üzrə mütəxəssislərə verilməli, rəylər tam müsbət olandan sonra kitablar buraxılmalıdır. İkincisi, dövrün çağırışları nəzərə alınmalıdır. Tutaq ki, bu gün Azərbaycan qalib ölkədir, Qalib Azərbaycan xalqının tarixi yazılmalıdır. Birdən-birə hər şey olmur. Zaman özü ən böyük həkim, ən böyük təhlil verəndir. Güman edirəm ki, gənc, enerjili nazirimiz bu məsələlər üzərində də dayanacaq.

    Təhsil uzun müddət elə vəziyyətdə olub ki… Mən bir dəfə Milli Məclisdə çıxışımda dedim ki, təhsili aparıb reanimasiyaya saldılar. Bir müddətdir ki, palatadan çıxıb müalicə olunur. İndi də bir reabilitasiya dövrü var, onu keçir.

    “Kabab iyinə gələnlər gediblər”

    – Artıq bir müddətdir, ölkənin siyasi münasibətlər sistemində müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. İqtidar-müxalifət münasibətləri yeni müstəviyə keçir. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?

    – Müxalifət düşüncəsi cəmiyyətimizdə müxtəlif cür başa düşülür. Bir qrup hesab edir ki, müxalifət söyüş söymürsə, acı danışmırsa, artıq müxalifət deyil. Mənim fikrimcə, müxalifətin düşüncəsində, ruhunda və işində çox böyük dürüstlük olmalıdır. Sən özün düz olmalısan ki, qarşı tərəfi tənqid edə, qarşı tərəfdəki qüsurları görə biləsən. Qüsurlara yol verməməlisən ki, baş verən qüsurları demək səlahiyyətində olasan. Bizdə bu məsələdə siyasi düşüncələrdə fərq var. İqtidar-müxalifət münasibətləri qatı müxalifətə, yumşaq müxalifətə və s. bölünüb. Tutaq ki, qarşımdakına müxalifətəm, mən qüsurları onun üzünə deməliyəm. Bunu da sevindirici fakt yox, ürək ağrısı ilə irad formasında deməliyəm ki, bu qüsurların münasibətlərə, ölkəyə, dövlətə, millətə xələl gətirir.

    İkincisi, hakimiyyət uğrunda mübarizə bütün ölkələrdə gedir. Tutaq ki, ABŞ-ın özündə iki partiya var, biri qələbə qazanır, ikincisi onun əlini sıxır, növbəti seçkilərə qədər gözləyirlər. Sanki pusquda dayanan bir ovçu kimi gözləyirlər ki, hakimiyyətdə olanlar hansı qüsurlara yol verəcək. Bu, iqtidarın üzərinə böyük məsuliyyət qoyur ki, irad bildirən var, qüsura yol verməyim. İqtidar müxalifəti, müxalifət də iqtidarı düşmən obrazında təsəvvür etməməlidir, bu, heç vaxt fayda verən bir proses deyil. Bu, siyasətdir. Dini kitabımızda deyilir ki, min şəhidin görə bilmədiyi işi bir mürəkkəb damlası görür. Dünyanın 100 illik müharibələri olub, sonda bir barış, bir anlaşma olub.

    Vətən müharibəsi dövründə bir daha iqtidar-müxalifət münasibətləri ilə bağlı bir qürur duydum. Siyasi əqidəsindən, mövqeyindən asılı olmayaraq Vətən və millətin təhlükədə olması şüarı hər bir kəsin əxlaqına sirayət etdi. Bütöv bir müxalifət cəbhəsi hakimiyyəti, dövləti dəstəklədi. Bu, tək hakimiyyətin dəstəklənməsi deyildi, millətin taleyinin həll olunduğu dövrdə vətəndaşlıq mövqeyinin ortaya qoyulması idi.

    Bəzən müxalifət düşərgəsində hadisələrin gedişində mənim özüm haqqında da elə fikirlər səslənir ki… Mən bunlara xüsusi önəm vermirəm. Hər kəsi xalq, dövlət tanıyır, kimin hansı yuvada hansı quş olduğunu hər kəs bilir.

    Yeri gəlmişkən, bəzi qüvvələrin ölkədə aparılan siyasi islahatlar prosesindən kənarda dayanmasına gəlincə, kim bu gün hakimiyyətə düşmən münasibət bəsləyirsə, hesab edir ki, elə müxalifət odur. Müxalifət sadəcə, kənarda dayanıb, “haçansa səni yıxıb, hakimiyyətə gələcəm” düşüncəsi ilə hərəkət edirsə, bu, düşüncə deyil. Bu, bir müharibə, bir düşmənçilikdir. Bu gün Azərbaycan başını uca tutmağa layiq məqamda yaşayır. Vətən müharibəsindəki qələbəmizə qədər belə qüvvələrin əsas arqumenti o idi ki, bugünkü iqtidar Qarabağı qurban verib, geri qaytarmaq istəmir və s. Bu gün isə bu boyda qələbə qazanılıb, 200 ildən bəri başımızın üzərindən “Demokl qılıncı” kimi asılan, dünya xristianlarının ağuşuna sığınaraq özünə bir qala quran erməni ocağını dağıtmışıq. O qaladan başımıza güllə və qumbara 200 ildir ki, yağdırılır, 114 kv.km ərazimizdən bizə 86 min kv.km ərazi qalıb. Sifarişçilər də, xristian dünyasının ağuşuna sığınan həmin qüvvə də eynidir.

    Təqvimə baxın, yanvarın 20-dən noyabrın 20-nə qədər hər ayda bir faciə, bir zədə var. Bir dəfə mənə tələbələrim sual verdi ki, müəllim, yanvar qırğın, fevral qırğın, may Şuşanın işğalı və s. Axı biz onlardan sayca çoxuq, ərazimiz böyük, gücümüz çoxdur, bütün məqamlarda ancaq qurban verib, faciə yaşamışıq. Bunun bir cavabı var. Bizim dövlətimizi əlimizdən almaq, türksüz Qafqaz yaratmaq istəyiblər. Biz xristian dünyası ilə üz-üzə qalmışıq. Biz dövlətçiliyimizi qurbanlar hesabına qoruyub saxlaya bilmişik. Yer üzündə elə millət varmı ki, 1918-ci ilin martında soyqırım yaşayıb, Bakıdan insanlar qaçıb, tərksilah olunub, Şaumyanın dəstəsi qırğın salıb, heç mart soyqırımının göz yaşları qurumayıb, 1918-ci ilin mayında özünə dövlət qurur. Bu, böyük cəsarət, böyük qələbədir. Təzədən həmin qüvvələr səfərbər olundu, müstəqilliyimiz əlimizdən alındı. 1990-cı ildə yanvar qırğını olub, böyük faciə yaşamışıq, 1991-ci ildə müstəqillik əldə etmişik. Biz erməni ilə cəmi bir dəfə 44 günlük Vətən müharibəsində təkbətək, üzə-üzə qaldıq, faciəvi surətdə məğlub oldular.

    Himnimizin qarşısında ayağa dururduq, amma üzüqara dayanırdıq. Çünki himnimizdə deyirik ki, səndən ötrü can verməyə, qan tökməyə cümlə hazırız…

    Şəhidlərimizin ruhu həmişə başımızın üstündə gəzirdi. Biz bunların qabağında üzü ağ olmuşuq. Dünya dövlətləri ilə diplomatiya müharibəsində Prezident tək dayandı, xalqımız isə vahid, əlbir oldu. Həmin vaxt iqtidar-müxalifət münasibətləri də bir cəbhəyə yönəldi. İndi nə oldu bizə? Belə düşünürəmsə, mən müxalifət deyiləm? Müxalifətçiliklə düşmənçiliyi bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Hər şey bitməyib, şimaldan, cənubdan iti caynaqlar, mənhus baxışlar yenə bizə ünvanlanıb. Vətən müharibəsində, bizim haqq işimiz zamanı cənubdan nələri yaşadığımızı gördünüz. Türk Dövlətləri Təşkilatına qoşulmağımız, Türk Dünyasının vahidliyinə qoşulmağımız nə qədər ağır bir prosesdir. Daxildəki bütün qüvvələrin əsas səyləri dövlətimizin, müstəqilliyimizin taleyi ilə bağlı məsələlərə yönəlməlidir.

    – 2000, 2006 (təkrar), 2010, 2015 və 2020-ci illərdə keçirilən parlament seçkilərində Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasından Milli Məclisə deputat seçilmisiniz, partiya sədrinin birinci müavinisiniz, ideoloji məsələlərə məsulsunuz. Partiya həyatında nə dərəcədə aktiv iştirak edirsiniz?

    – Birincisi, partiyanın sədri Sabir Rüstəmxanlı bir yerdəyik. Hər hansı problem baş verəndə partiyaya gedirəm, elə olur ki, Sabir Rüstəmxanlı bura gəlir. Görüşürük, Siyasi Şurada hansı məsələlərin müzakirə olunacağını məsləhətləşirik.

    İkincisi, partiyanın Aparatının əməkdaşları və Aparatın rəhbəri Samir Əsədli var, Samir Əsədli kifayət qədər ciddi işləyir. Ciddi məsələlər olduqda, birgə müzakirə əsasında ümumi nəticələrə gəlirik. Mənim partiya ilə münasibətlərim qarşılıqlı, səmimidir.

    – Siz VHP-nin siyasi sistemdə rolunu necə görürsünüz? Bəzən deyilər ki, bu VHP nə ilə məşğuldur, müxalifətdirmi? Partiya sədrinin birinci müavini kimi belə iradlara münasibətiniz necədir?

    – VHP-nin nə işlə məşğul olduğunun nəticəsi görünür, 3 üzvü Milli Məclisdədir. Onların da atdığı addımları, əməllərin hamını hesablasan, VHP bu işlərlə məşğuldur. Məsələn, Rəfael Hüseynov Avropa Şurasında Azərbaycanı çox hörmətlə, ləyaqətlə təmsil edir. Sabir Rüstəmxanlı Azərbaycan fikir tarixində öz yeri olan adamdır, Milli Azadlıq Hərəkatının öndə gedən ilk carçılarından biridir və müstəqilliyə səs verib. Fəzail İbrahimlinin də tərcümeyi-halından məlumdur ki, nə işlə məşğuldur.

    1992-ci ildə Azərbaycan parçalanırdı, xaos, hakimiyyət böhranı, o cümlədən ərzaq qıtlığı başladı. Belə durumda qarşıdurma yarandı, şimalda, cənubda ayrı-ayrı təşkilatlar, hakimiyyət daxilində qruplaşma yarandı, ölkənin başı üzərini qara buludlar aldı. Təsadüfi deyil ki, bir amala, bir məqsədə milləti yönəltmək hər bir ziyalının, hər bir vətəndaşın borcu idi. Həmin vaxt biz oturub fikirləşdik. Təbii ki, kənarda oturub baxmaq olmaz. Siyasi həyata bir partiya vasitəsi ilə daxil olmaq, fikrini demək, proqramını izah etmək, ölkə həyatında iştirak etmək üçün 1992-ci ilin oktyabrında VHP-ni yaratdıq, həmin ilin noyabrında isə Yeni Azərbaycan Partiyası yaradıldı. Partiyanın adını seçmək məsələsinə gəlincə, ölkəni parçalamaq ideologiyasına alternativ olaraq həmrəylik ideologiyasını irəli sürdük. Bizi sağdan, soldan niyə vururlar? Deyirlər ki, hücum edirik, söyüş söyürük, gəlin bizimlə olun. Biz mitinq edirik, siz də bizimlə mitinq edin. VHP öz yolu, öz fikri olan partiyadır. Deyirlər ki, danış, deyim kimsən. Biz danışırıq, VHP-ni də həmin danışığın nəticəsi kimi görmək olar. Biz dövlətimizə, millətimizə, xalqımıza bağlı bütün düşüncələrin tərəfindəyik və həmrəy olmağı həmişə dəstəkləmişik. Həyat sübut etdi ki, həmrəylik dünyanın, həyatın, Vətənin, dövlətin xilasıdır. Qardaşlar arasında həmrəylik yoxdursa, düşmən olurlar. Ər və arvad arasında həmrəylik yoxdursa, ayrılırlar. Biz həmrəylik ideyasının arxasınca gedirik.

    – Ancaq həmrəylik ideyasının əsas götürüldüyü VHP-dən bir çox tanınmış simalar müxtəlif vaxtlarda müxtəlif səbəbləri əsas gətirərək ayrılıb, ancaq Siz qalmısınız. Sabir Rüstəmxanlı ilə uzun illərdir ki, bir arada olmanızı, birgə addımlamağınızı nə ilə bağlayırsınız?

    – Günəş altında yer axtaranlar, partiya vasitəsi ilə özünü parlamentə pərçim etmək istəyənlər, siyasi həyatdan təcrid olunub təzədən VHP vasitəsi ilə siyasi həyata qayıtmaq istəyənlər kabab iyinə gəliblər. Görüblər ki, yox, başqa iy gəlir, özləri gediblər, biz qovmamışıq. Amma VHP-ni yaradan Sabir Rüstəmxanlı, Fəzail İbrahimli və digərləri partiyadadır. Partiyanı yaradanların biri də getməyib.

    – Növbəti parlament seçkilərində də namizəd olmağı düşünürsünüzmü?

    – Mola Nəsrəddindən soruşurlar ki, ərəblər soyumuş aşa nə deyir? Molla Nəsrəddin də bilmirmiş. Cavab verir ki, ərəblər aşı soyutmurlar, isti-isti yeyirlər, ona görə onun adını bilmirəm…

    APA

    Ramiz Mikayıloğlu

  • “Məmurlar elə hey, “həll edəcəyik”, deyirlər, amma…” – Sabir Rüstəmxanlı

    Milli Məclisin deputatı, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlının Yenisabah.az-a müsahibə verib.

    Bakupost.az həmin müsahibəni təqdim edir:

    – Sabir bəy, Neftçala ilə bağlı tez-tez həyəcan təbili çalırsınız. Bir ildən çoxdur ki, analoji mövzuda çıxışlar edirsiniz. Maraqlıdır, qaldırdığınız problemlər niyə həll olunmur?
    – Neftçalanın problemi həm də Azərbaycanın Aran bölgəsində, Şirvan, Muğan, Mil düzlərində yaşayan əhalinin problemidir. Kür-Araz boyunca yaşayan əhali illərlə oranın suyundan istifadə edib, o su həmişə təmiz olub, Biləsuvarda insanlar həmişə Arazın suyunu içərək onu tərifləyirdi. Ermənilərin zəhərlədiyi çaylar qarışandan sonra isə su korlandı. Həmin ərazilərdəki rayonlarda isə təbii bulaqlar, xırda çaylar yoxdur. Hamı gözünü Araza, Kürə dikib. Onlar isə öz başlanğıcını Türkiyədən götürür. Kür Gürcüstandan, Araz Ermənistandan keçib Azərbaycana gəlir. Təəssüf ki, həmin ərazilərdə bizim nəzarətimiz zəifdir, ona görə də suyu necə istifadə etdiklərini, ekoloji təmizliyin hansı səviyyədə olduğunu bilmirik. Oraya dəqiq nəzarət etmək və müəyyən məhdudiyyətlər qoymaq imkanımız yoxdur. Çünki bu, dövlətlərarası anlaşmalarla həll oluna bilər. 15-20 il əvvəl Kür-Araz daşırdı, hətta buna görə Arazın bir qolunu köhnə yatağı ilə Biləsuvar ərazisindən axıtmaq istəyirdilər. İndi isə bu çaylar quruyub. Neftçalada su yatağın dibində kiçik çay kimi axır.
    Başqa bir problem isə odur ki, yatağı son illər müxtəlif yerlərdən qazıblar. Bunu nə niyyətlə etdiklərini isə bilmirəm. Kürün dibindən tikinti materiallarımı götürüblər, yoxsa başqa bir şeymi ediblər məlum deyil. Nəticədə çayın səviyyəsi dəniz səviyyəsindən xeyli aşağıdır. Su azalan kimi Xəzərin suyu az qala Salyana qədər gəlib çıxır. Yəni o bölgədəki su dəniz suyudur, o suyu isə nə mal-qara içə bilir, nə də evlərdə istifadə olunur. Kürboyu ərazidə 50-60 min əhali yaşayır və onların hamısı bu dəqiqə susuz qalıb. Təsərrüfatları da məhv olur.
    Biz ötən il də bu məsələni qaldırdıq. Nazirlər Kabineti guya məsələyə kompleks baxacaqdı, həmin vaxt böyük həyəcan təbili çalındı, Prezidentin tapşırığ ilə qonşu rayonlardan su maşınları verildi, yəni Neftçalada camaatın içməli suya olan ehtiyacı bir təhər ödəndi. Amma təsərrüfatla bağlı heç nə dəyişmədi. İnsanlar çətinliklə üzləşdi, quyular qazıldı. Düzdü, Salyana Prezidentin tapşırığı ilə təcili su kəməri çəkildi, amma kəmərboyu kəndlərin heç birinə su verilmir. Şəhərin özündə hər tərəfi əhatə edən içməli su şəbəkəsi yoxdur, köhnə şəbəkənin təzələnməsinə ehtiyac var. Çünki rayonda su problemi bu gün də həll olunmamış vəziyyətdə qalır.
    – Müşahidəçilər hesab edirlər ki, bu problemlərin həll olunmaması həm də məmurların yarıtmaz fəaliyyəti ilə bağlıdır. Siz bu barədə nə düşünürsünüz?
    – Mən bu işlə məşğul olan nazirliklərə, komitələrə, həmin o məmurlara birbaşa müraciət elədim ki, Neftçalada 85 min əhali var, bu problem mütləq aradan qaldırılmalıdır. Çünki bir azdan Salyanın kəndləri də o vəziyyətə düşəcək. Təcili tədbirlər görülməlidir. Hətta ötən il rəhbərliyə bununla bağlı başqa təkliflərimi də vermişdim. Bildirmişdim ki, dəniz suyu o qədər də duzlu deyil, o suyu asanlıqla müəyyən müəssisələrdə duzdan təmizləyib Xəzərboyu kəndlərə vermək olar. İçməli suya qənaət etmək üçün onu suvarma sistemində istifadə etmək mümkündür. Xəzərboyu çoxlu balıq nohurları var, heç olmasa onlar üçün Kürün suyu götürülməz, yerinə təmizlənmiş dəniz suyundan istifadə edilər. Təəssüf ki, bu məsələ də hələ eyni vəziyyətdə qalır, arqument olaraq isə bahalıq göstərilir. Əgər məsələ xalqın taleyidirsə, ona lazımi qədər pul xərcləmək olar, çünki gec-tez bu olacaq.
    Əvvəldə də qeyd etdiyim kimi, ötən il bu problemlərin kompleks həll olunacağını deyirdilər, amma payıza doğru yağışlar artdı, nəticədə Kürün suyu yavaş-yavaş normallaşdı və verilən vədlər yaddan çıxdı. Fikrimcə, Kürün suyu Mingəçevirdə nizamlanmalıdır. Kürboyu qoyulan nasosxanaların hər birindən az qala kiçik bir çay axır, indiki suvarma sistemi o prinsiplərlə hara gedir? Dünyanın hər yerində kanallar beton borularla axır, çünki su torpağa düşən kimi torpaq suyu sovurub aparır, nəticədə su sonadək gedib çatmır. Sonra da torpaq şorlaşır, çünki su duzu üzə qaldırır. Ona görə də mütləq şəkildə bütün suvarma sistemləri dəyişməlidir. Məmur dediklərimizin sayı-hesabı bilinməyən nohurları, balıq yetişdirmə gölləri var. Bu göllər nə qədər balıq yetişdirir, o balıq hara gedir, onun xeyiri-ziyanı nədir? Buna görə nə qədər torpaq sahəsini zəbt ediblər?
    İnsanların içməli suyu çatışmır, amma nohurlardakı balıqların ölməmələri üçün hər gün onlara içməli su verilir. Bu nə sistemdir, başa düşmürəm. Müqayisə üçün deyim. “YouTube”da baxsanız, görərsiniz ki, Ermənistanda artezian quyuları ilə nohurlar düzəldiblər, asetrinin nə olduğunu bilməyən erməni orada asetrin yetişdirir. Özü də adambaşına düşən aylıq asetrin miqdarı Azərbaycandakından çoxdur. Balıqçılıq mənasında biz Xəzəri də məhv eləmişik, Kürü də, Arazı da… Qurulan torlar, yolların kəsilməsi, balığın artımına şərait yaradılmaması, dəniz suyunun təmizliyinin qorunmaması kimi problemlər həll olunmur. Dənizi olan ölkənin bu dəqiqə o balığa ehtiyacı var. Dənizi olmayan, ancaq quyu ümidinə qalan qonşularımız bizdən çox balıq yetişdirib istifadə edir. Bu, anormal bir şeydir. Kürboyu bu qədər göllər var, kimindir onlar? Əgər bunlar varsa, niyə balıq bazara gəlib çıxmır? Azərbaycan bazarlarında balıqlar ya Həştərxandan, ya Mahaçqaladan, ya da İran sahillərindən gəlir. Özümüzün balığımız yoxdur, olsa da, çox azdır.
    – Vəziyyətdən çıxış yolu nədədir? Köhnə, bu sahədə heç bir addım atmayan məmurlar vəzifədən getsə, problem həllini tapa bilər?
    – Düzü, bilmirəm, bu problemləri yaradan təzə, yoxsa köhnə məmurlardır. Amma mütləq çıxış yolu olmalıdır. Kürün ağzını deltada, yəni dənizə tökülən yerdə Şimal tərəfə döndəriblər. Kür bir neçə xətlə tökülürdü, bunlardan biri də cənub xətti idi, amma indi o bağlanıb. Şimal küləyi duzlu suyu Kürə qovur. Əgər cənub xətti açıq olsaydı, bəlkə də, Kür bu qədər duzlu suyla dolmazdı. Digər bir problem də odur ki, Kürün dibinin lilini uzun illər daşıyıb aparıblar, çayın dibini quyuya döndəriblər. Əgər oralar dolmasa, təbii ki, Xəzərdən gələn dalğa quyunu dolduracaq, oranı təmizləmək üçün, gərək, Kür təmiz daşsın, çoxlu su gəlsin. Dəfələrlə deyiblərlər ki, Kürün ağzını qaldıraq, bu yolla dəniz suyunun qarşısı alınsın. Amma bu edilmir. Orada yaşayan, təbiətin, o yerlərin dilini bilən adamlar çoxlu təkliflər verir, amma yuxarıda oturan məmurlar elə hey, “Biz bilirik, həll edəcəyik”,-deyirlər, amma heç nə həll olunmur.
    – Neftçalanın yeni icra başçısı Mirhəsən Seyidovun problemlərin həlli istiqamətindəki fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
    – Neftçalanın icra başçısı gəncdir, torpaqla işləməyib, indiyədək təsərrüfatı yaxşı bilmirdi. Qısa müddətdir ki, işin içinə girib, artıq rayon camaatı ilə ünsiyyətdədir. Harada nə problem varsa, hamısından xəbərdardır, çalışır insanlara kömək etsin, güman edirəm ki, yaxşı işləyəcək.

  • Düşmən düşünməsin ki, biz torpaqlarımızın itirilməsi ilə barışmışıq.

    2020-ci ilin 15 iyul tarixi Azərbaycan xalqı üçün təqvimdə adi günlərdən biri olmaqdan çıxdı. Həmin gün xalq lazım gələrsə, istədiyi vaxt öz iradəsini göstərə biləcəyini ifadə etdi. Şəhid xəbərindən ürəyi yanan insanlar öz ordusuna, dövlətinə dəstəyini ifadə etmək üçün küçələrə çıxdılar. Lakin dinc şəkildə davam edən yürüş bəzi təxribatçı əməllər nəticəsində qanıqaraçılıqla sona çatdı.

    Bu cür sonluq gözləməyən əksər insanlarda məyusluq, cavabsız suallar yarandı. 30 il əvvəlki Milli Azadlıq Hərəkatını xatırladan bu birlik, elə həmin dövrdə xalqın qarşısına çıxan ziyalıları yada saldı, “ziyalılardan kimsə bu kütlənin qarşısına çıxsaydı, belə bitməzdi” dedirtdi. Ağıllara gələn isimlərdən biri də Xalq şairi, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı idi. Elə buna görə də AYNA Xalq şairi ilə həmsöhbət olub, həmin günlə bağlı çoxlarını düşündürən suallara cavab almağa çalışıb.

    Qeyd edək ki, müsahibəmizdən bir neçə gün əvvəl millət vəkili Tovuz rayon Ağdam kəndində olub, sakinlərlə söhbətləşib, şəhidlərimiz Elşad Məmmədov və İlqar Zeynallının yas məclislərində iştirak edib.

    – Sabir müəllim, sizcə, lidersiz qalan kütlənin qarşısına kim çıxmalı idi? Sizi axtaran gözlər də var idi…

    – Bu yürüşü xalqın gəncləri öz istəyi ilə orduya dəstək, şəhidlərimizin xatirəsini yad etmək niyyəti ilə başlatmışdı. Şəhərin müxtəlif yerlərindən yürüşə qatılanlar Azadlıq meydanından keçərək Şəhidlər Xiyabanınadək gəlmişdi. Orada mitinq-filan nəzərdə tutulmamışdı. Həmrəylik, milli birlik yürüşü idi. Bu, gənclərin düşmənlə vuruşan dövlətə dəstək yürüşü idi. Ona görə sonda burada mitinq keçirmək yəqin ki, nəzərdə tutulmamışdı. Lakin sonra məlum oldu ki, on minlərlə insan küçəyə çıxıb, Milli Məclisin qarşısına toplaşıb, o zaman mikrofon qoyulub və orada çıxış edənlər də olub. Bizim xəbərimiz olmayıb. Mənə zəng vuran olmuşdu. Hətta, Nemət Pənahlı da zəng vurmuşdu ki, bəlkə gedək. Sonra özü getmişdi. Amma fikirləşdim ki, bunu mitinqə çevirməyə etiyac yoxdur. Getsəydik də, orada bir mikrofon olmayacaq. Mən bilsəydim ki, orada mikrofon olacaq, o zaman mən gedərdim də, çıxış da edər, sözümü də deyərdim. Bəlkə Milli Məclisə soxulmaq təxribatının qarşısını da ala bilərdik. Amma xəbərsiz olmuşuq bu məsələdən. İkinicisi də heç oraya gedənlərin də çoxu bilməyib ki, sonda belə bir şey ola bilər. Burada bir lider axtarışı olmayıb. Bu, ardıcıl bir hərəkat deyil ki, bunun lideri olsun. İnsanların küçəyə çıxması anidən baş vermişdi.  Belə vəziyyətdə hər kəsin də orada çıxıb söz demək cəsarəti olmaz. Orada ancaq ümumi ovqatı ifadə etmək olardı ki, xalq ordusunun yanındadır, ona dəstəkdir, düşmənlə mübarizəyə hazırdır. Düşmən düşünməsin ki, biz torpaqlarımızın itirilməsi ilə barışmışıq. Yəni ümumi ovqat belə idi, bunu da ifadə etmək olardı. Və bu cür çıxışla bir yön vermək oalrdı. Təəssüf ki, bu yürüş sonda ona kölgə salacaq olayla bitdi.

    – Ziyalılarımızdan kiminsə kütlənin qarşısına çıxacağı gözlənilsə də, bu, olmadı. Niyə ziyalılarımızdan kimsə çıxmadı?

    – Yəqin ki, orada yığışanların da içində bir xeyli ziyalı adamlar olub. Lakin böyük mənada bütün millətin tanıdığı, sevdiyi ziyalıdan söhbət gedirsə, onu deyim ki, 30 ildir iqtidar bir tərəfdən, müxalifət bir tərəfdən bu ziyalıları gözdən salmaqla məşğuldur. Biz indi siyasətlə məşğul oluruq, meydanlara çıxırıq, bir dəstə yazır ki, “ziyalının meydanda, siyasətdə nə işi var?” Ədəbiyyat adamları da meydana çıxanda, siyasətlə məşğul olanda öz həmkarlarımızın da bir qismi deyir ki, “bu adam getdi siyasətə qarışdısa, daha bunun ədəbiyyatda yeri yoxdur”. Yəni davamlı olaraq siyasətçiləri bir burunlamaq, cəmiyyətdə aşağılamaq meyli olub. Bu, bəlkə də düşünülmüş şəkildə, elə bu camaat başsız, bələdçisiz qalsın istəyindən olub. Ona görə də ziyalılar bütün bu prosesdən yorulublar, bir qismi öz qınına çəkilib. Ancaq çətin gündə yada düşürlər. Niyə dünyanın düz vaxtında ziyalılar yada düşmür? Bunu da mən elə cəmiyyətdən soruşmaq istəyirəm. İkincisi də ziyalıların bir qismi ölkədə yoxdur, baş alıb iş dalınca xarici ölkələrə gedənləri var. Amma yenə də deyirəm, işin bu cür istiqamət alacağını bilsəm, heç nəyə baxmadan ora gedərdim. Amma əvvəldən bunun dinc, gənclərin bir həmrəylik yürüşü olduğunu gördüm, düşündüm ki, özləri bir araya gələndə, yəqin, öz sözlərini ifadə edə biləcəklər ki, biz cəbhəyə getməyə hazırıq.

    – Bu toplanış Milli Azadlıq Hərəkatındakı birliyi xatırlatdı. 30 il sonra yenidən düşmənə qarşı toplanmış xalqı dağıtmaq düz idimi?

    – Düz buyurursunuz, doğrudan da bu hadisə mənə 1988-ci ili – Milli Azadlıq Hərəkatını xatırlatdı. Xalqın yenidən təşkilatlana bilməsi, mütəşəkkil şəkildə küçələrə çıxa bilməsi – bu, çox önəmli hadisə idi. Baxın, bu, başqa bir məqamı da aydınladır. Müxalifətin müəyyən qrupları mitinq keçirmək istəyir, bu zaman iki-üç min, ən çoxu on min adam çıxır. Deməli, müxalifət düşərgəsi xalq arasında o inamı qırıb. Amma Vətənin müdafiəsi ortaya çıxanda on minlərlə adam küçəyə çıxır. Bu yürüş xoş niyyətli idi, ona görə də hər kəs qoşulmağa hazır idi. Bir də nəzərə alaq ki, 1988-ci il mitinqləri Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda idi. Bu mitinqlər SSRİ-nin tərkibindən çıxmaq və onun torpaq iddialarına cavab məqsədi daşıyırdı. Biz artıq müstəqilik və təbii ki, bu mitinqlə o mitinqlərin ruhu fərqlidir. Xalqı dağıtmaq məsələsinə qaldıqda isə, xalq dağılmayıb. Bu gün hər kəs öz evindədir. Lakin xalq toplaşmaqla göstərdi ki, lazım olanda bir araya gələ bilər. Minlərlə gənc hərbi komissarlıqlarda qeydiyyatdan keçib. Onlar bununla göstərirlər ki, düşmənə qarşı döyüşməyə hazırdırlar. Təxribatçı meyilli olan bir neçə gəncin polis maşınını çevirməyi, əzməyi, Milli Məclisin içinə girib kreslonu çevirməyi, divarları döyəcləməyi dağıdıcılıqdır. Qanun var, hər şey qanun daxilində olmalıdır. “Allahu Əkbər” qışqıra-qışqıra pəncərə sındırarlar? “Allahu Əkbər” qışqıra-qışqıra İslamı dünyaya yayıb, dövlətlər qurub, qəhrəmanlıqlar göstəriblər. Yoxsa dağıdıcılıq əməlində “Allahu Əkbər” qışqırmaq, görünür, təxribatçı qüvvələrin əməlidir, onların bu işdə əli olub. Bu cür vəziyyətdə toplaşanları dağıtmaq zəruridir, başqa yolu yoxdur. Onsuz da bu təxribat olayı olmasa da, camaat dağılaşacaqdı. Çünki o olaya qədər artıq meydanın böyük əksəriyyəti dağılmışdı.

    – Nümayişin uğursuz sonuclanmasını kütlənin başsız qalması ilə əlaqələndirmək olarmı?

    – Mən bu nümayişi uğursuz hesab eləmirəm. İnsanlar toplaşdı, sözlərini dedi, ordu ilə, dövlətlə birliklərini göstərdilər. Burada təşkilat qurmaq niyyəti yox idi ki, hansısa başçıya ehtiyac olsun. Kütlə hər zaman başsızdır onsuz da. Bütövlükdə kütlə əgər idarə olunmursa, başsızdır, dağıdıcıdır, qurulan şeyləri əks istiqamətə yönəldir. Elə buna görə də kütlə deyirlər. Kütlə təşiklatlanmasa, onun xeyrindən çox ziyanı olur, ona görə də heç nə ifadə eləmir. Ancaq şəxsiyyətlərin istiqamətləndirdiyi yönə getdiyində xeyir verə bilir. Bu baxımdan həmin gün toplaşan insanlar özlərinə başçı axtarmırdılar. Ümumiyyətlə, xalqın istəyini ifadə edirdilər.

    – Təxribat olmasa, nümayiş dayanmasaydı, nəticə necə olardı? Xalq istədiyinə nail ola, Qarabağ üçün səfərbərlik elan edilə bilərdimi?

    – Elə həmin gün toplaşan insanlar buna nail oldular. Hərbi komissarlıqda kişili-qadınlı 40 minə yaxın insan qeydiyyatdan keçib. Yəni o yığışan insanlar öz iradələrini ifadə elədilər, öz məqsədlərinə nail oldular. Bu gün Azərbaycan dövlətinin ordusu var, ehtiyatda olan əsgər və zabitlərimiz var. İlk növbədə əgər bir gərgin vəziyyət olarsa, ehtiyatda olanlar çağrılarlar. Səfərbərlik istəyən gənclər hələ gərək təlim görsünlər, hazırlşasınlar. Təbii ki, bir müharibə şəraiti yaransa, o qeydiyyatdan keçənlərdən də istifadə eləmək olar. Ona görə də Qarabağa səfərbərlik elə bu nümayişlə, mətbuatla olmalıdır. Başqa cür rəsmi çağırış olmadan silahsız adamlar Qarabağa yürüş edə bilməz ki. Nümayiş istəyinə nail oldu. Güney Azərbaycanda yazıldı ki, “Bakı ayaqlandı, Təbriz sən də qalx!”. Avropada, Rusiyada, dünyanın müxtəlif ölkələrində Azərbaycan xalqına dəstək verən onlarla möhtəşəm yürüş keçirildi. Bu, o deməkdir ki, həm ordumuzun Tovuzda qəhrəman müqaviməti, həm də Bakıdakı hadisələr dünyadakı bütün azərbaycanlılar tərəfindən dəstəkləndi. Hər kəsdə ruh yüksəkliyi yaratdı. Beynəlxalq təşkilat və qurumlarla yanaşı, həm də öz diaspor təşkilatlarımızdan böyük dəstək aldıq. Məncə, bu nümayişin elə ən böyük uğuru idi.

    AYNA.AZ Müəllif: Aləmdə Nəsib       24 İyul 2020 10:22

  • Azərbaycan xalqı dünyaya mesaj verdi ki…

    Sabir Rüstəmxanlı: “Azərbaycan öz hərbi üstünlüyünü bir daha təsdiqlədi və normal ağla malik erməni başbilənləri bunu gələcək üçün nəzərə almalıdır”.

    “Erməni xalqı bunun hesabını Paşinyandan soracaq”

    Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Millət vəkili, Xalq Şairi Sabir Rüstəmxanlı ölkə gündəminin mövzuları iıə bağlı cumhuriyyet.az-ın suallarını cavablandırıb. Həmin müsahibəni diqqətinizə çatdırırıq:

    – Sabir bəy, şair dili ilə desək dünyamız uzun bir müddətdir ki, xəstəhaldır. Məlum virus epidemiyası sonu görünmədən davam edir. Necə görürsüz bu gedişatın axırını?
    – Əvvəla deməzdim ki, dünyamız xəstə durumdadır. Dünya yenə öz əvvəlki məhvərində, ayı, günəşi yerində, təbiət öz işində… Dərd, ələm içində olan insanlardır. Həm də bu virus, epidemiya, xəstəlik dərdi deyil sadəcə, insanlıq üçün bir sınaq dönəmidir. Epidemiya nə dövlətlərə, nə də insanlara gücünə, mövqeyinə görə fərq qoymamaqla bir dərs keçdi və keçməkdədir. Dövlətlərin imperalist maraqları, insanların dünya malı hərisliyi mənasızlığı və gərəksizliyi ilə ortada. Yerə göyə hakimlik iddiasında olan, müharibələrlə fırtına qoparan, sayagəlməz sərvət toplayan insan övladı kiçik bir virusun qarşısında aciz durumdadır. Əlbəttə, bir gün bu epidemiya bitəcək, virus problemi ortadan qalxacaq, amma ən önəmlisi insanın indiki durumun nəticələrindən dərs çıxarıb gələcək dünyanı yeni və barış düşüncəli əsaslar üzərində qurmasıdır. Mən gedişatı belə görmək istərdim. Özünü yer üzünün əşrəfi adlandıran insana yaraşan budur.
    – Etiraf edək ki, nə böyük dövlətlərin, nə də beynəlxalq təşkilatların bu yöndə açıq və qətiyyətli niyyətinin və əməlinin şahidi olmadıq. Əksinə yenə də böyük dövlətlər fürsətdən istifadə edib iqtisadi siyasi maraqlarını təmin etmək üçün çalışdılar.
    – Təəssüf ki bu bir gerçəklikdir. Yaxın Şərqdə və ya dünyanın digər bir nöqtəsində hansısa supergücün geopolitik marağına toxunulan kimi beynəlxalq təşkilatlar bir araya gəlir, bəyanatların ardı arası kəsilmir, böyük bir hərəkətlənmə yaşanır. Amma baxın 21-ci əsrin 20-ci ilinin yarısını dünya epidemiya şəraitində başa vurur, yarım milyon insan dünyasını dəyişib və bunun nə qədər davam edəcəyi bəlli deyil və dünyanın ən nüfuzlu təşkilatı sayılan BMT hələ də bununla bağlı toplanmayıb. Bu gün yalnız BMT-nin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı pandemiya ilə məşğul olur və müvafiq açıqlamalar verir. Lakin bu təşkilat məsələnin yalnız səhiyyə aspekti ilə məşğuldur. Bəs məsələnin siyasi, iqtisadi, sosial və digər aspektləri niyə yaddan çıxır. Bəşəriyyət İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük təhlükə ilə üzüzədir və BMT-yə ən çox ehtiyacı olduğu bir zamanda BMT susur. Bu qədər zaman keçəndən sonra BMT Baş Assambleyasının Xüsusi Sessiyası Azərbaycanın təşəbbüsü ilə işə başlayır. Bu təklif birbaşa Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülüb və BMT-yə üzv olan 130 dövlət tərəfindən dəstəklənib. Bu Azərbaycan tərəfindən pandemiya ilə mübarizədə bütün səylərin birləşdirilməsi baxımdan mühüm təşəbbüs olmaqla yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq nüfuzu baxımdan da mühüm bir hadisədir. Azərbaycanın bu təşəbbüsü bütün dünyaya bizim barış niyyətimizi bir daha göstərmiş oldu.
    – Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın təklifinə qarşı çıxan yeganə dövlət Ermənistan olmuşdu…
    – Daha doğrusu, Ermənistan növbəti dəfə özünü beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında rüsvayçı vəziyyətə saldı. Bu dövlətin xarici siyasəti məntiq üzərində deyil, Azərbaycanı inkar üzərində qurulub. Biz dünyanın fırlandığını desək onlar bunun əksini iddia edəcəklər. İndi də Paşinyan hökuməti və erməni diplomatiyası eyni prinsiplə hərəkət etdi və iç üzünü göstərdi…Hazırki Ermənistan hakimiyyəti ciddi problemlər yaşayır, ölkədə siyası və iqtisadi böhran mövcuddur. Paşinyan və onun komandası ümidləri doğrultmadı. Korrupsiya və diktaturaya qarşı xalq etirazları üzərində hakimiyyətə gələn komanda özü hazırda bu yaramazlıqlara qurşanıb. Erməni cəmiyyəti bunu görür və açıq etirazını bildirir. Bacarıqsızlıqdan irəli gələn siyasi problemləri Ermənistanın iqtisadi durumunu bir qədər də ağırlaşdırıb. Yaranmış problemdən çıxış yolu kimi isə Paşinyan hökuməti erməni ictimaiyyətinin diqqətini başqa istiqamətə yönəltməkdə görür. Şuşada andiçmə mərasimi, Qarabağa intensiv səfərlər, Azərbaycan əleyhinə pafoslu bəyanatlar da bu məqsədə xıdmət edir.
    – Elə isə dünəndən başlayaraq cəbhə xəttində yaşanan gərginlik də eyni ssenarinin tərkib hissəsidir?
    – Bəli və təəssüf ki, bir qrupun siyasi ambisiyaları insan həyatı hesabına başa gəlir. Şəhidlərimiz var. Allah rəhmət eləsin. Ancaq növbəti dəfə düşmənə layiqli cavab verilib. Qarşı tərəf daha böyük itkilərə məruz qalıb və yəqin ki, erməni xalqı bunun hesabını Paşinyandan soracaq. Pandemiyanın ağır şərtləri altında, sosial-iqtisadi böhran içində ölan bir ölkənin belə bir hərbi təxribatını özünə hörmət edən xalq hakimiyyətinə bağışlamaz. Dünən cəbhədə baş verənlər bir neçə həqiqəti ortaya qoydu. Əvvəla dünya pandemiya ilə birgə mübarizə üçün çağırış edən Azərbaycanla cılız işğalçılıq hisslərinə qapılan Ermənistan arasında fərqi gördü. İkincisi Azərbaycan öz hərbi üstünlüyünü bir daha təsdiqlədi və normal ağla malik erməni başbilənlərinə bu, bir dərs olmalıdır… Nəhayət, ən ən vacib və qürurverici məqam Azərbaycan xalqının cəbhədən ilk xəbər gələn andan səfərbər olmasıdır. Həm cəbhə bölgələrimizdə, həm də paytaxtda insanlar heç bir təşkilatlanma, əvvəlcədən razılaşdırma olmadan “Qarabağ” deyə ayağa qalxdılar və ordumuza dəstək göstərdilər. Bu çox mühüm bir məsələ idi. Azərbaycan xalqı dünyaya “Qarabağ bizimdir, bizim olacaq!” mesajı verdi. Azərbaycan torpaqları üzərində manipulyasiya edən diplomatlar da bir daha gördülər ki, bu xalq torpaq məsələsində güzəşt tanımır.

    Söhbətləşdi: Nəsimi

    cumhuriyyet.az

  • “Bizim insanımız öz vəkilindən çox çey istəmir ki..”

    “Bizim insanımız öz vəkilindən çox şey istəmir ki…”
    Millət vəkili Sabir Rüstəmxanlının Dominant.az-a müsahibəsini təqdim edirik:
    – Sabir bəy, 9 fevral növbədənkanar seçkilərlə formalaşan parlamentin fəaliyyətə başlamasından 100 gün ötür. Bu 100 günə nəzər yetirdikdə deputatların fəallaşdığını, seçicilərlə daha çox ünsiyyətdə olmaları kimi keyfiyyət dəyişikliyinin şahidi oluruq.
    – Düzü, buna xüsusi diqqət yetirməmişəm. Çünki əvvəlki dönəmlərdə də mənim seçicilərimlə sıx təmaslarım olub. Azından, ata yurdum kimi Yardımlıya gedəndə insanları dinləmişəm, onlarla görüşmüşəm. Bu rayondan seçildiyim vaxtlarda mənim köməyim və təşəbbüsümlə görülən işləri indi də insanlar xatırlayır. Neftçala da yad rayon deyil. Azərbaycanın heç bir bölgəsi yad deyil. Seçkidən sonra məhdudiyyətlərə baxmayaraq, bir neçə digər rayona getmişəm, görüşlər keçirmişik, insanların problemləri ilə maraqlanmışam. Eyni zamanda rayonda deputat kimi ofisimiz fəaliyyət göstərir və deputat köməkçisi daimi olaraq adamlar arasındadır. Həm həmin ofis vasitəsilə, həm də Milli Məclisin poçtu ilə seçicilərdən xeyli məktublar alıram, bu məktublarda göstərilən problemlərin həlli üçün çalışırıq. Əslində, millət vəkili səlahiyyətçə hansısa problemin həllini birbaşa icra etmək imkanında deyil, bu problemi qaldırıb müvafiq qurumları hərəkətə gətirməlidir. Bizim insanımız da öz vəkilindən çox şey istəmir ki, onu dinləmək, yanında olmaq və məclisdə millətin sözünü ifadə etmək mümkün olmasın. Bu baxımdan mən millət vəkili olmadığım 80-ci illərdən hansı fəaliyyətdə və əqidədə idimsə bu gün də onu davam etdirirəm.
    – Yeri gəlmişkən, sizin bu günlərdə Neftçalada su problemi ilə bağlı qaldırdığınız məsələyə də qısa müddətdə reaksiya verildi və problem həllini tapdı. İcra qurumlarının da fəaliyyətində bu baxımdan yaxşıya doğru dönüş hiss olunur.
    – Neftçalada yaranmış vəziyyət çox nadir təbiət hadisələrindən biri idi. Necə deyərlər, ənənəvi Kürün Xəzərə tökülməsi prosesinin əksi baş vermişdi və bu bölgədə ciddi su qıtlığı yaranmışdı. Təbii ki, müvafiq dövlət qurumlarının da durumdan xəbəri var idi və millət vəkili kimi, bunu ictimailəşdirmək, diqqəti bu məsələyə yönəltmək seçicilərim qarşısında borcum idi. Həm Prezident Aparatı, həm də Neftçala Rayon İcra Hakimiyyəti çevik reaksiya ilə problemi aradan qaldırdılar. Amma mən bir məqama toxunmaq istəyirəm. Su ilə insanları sıxmaq soyqırıma bərabər cinayətdir və bu gün insanlığın gələcək su probleminin həlli ilə bağlı ciddi düşünülür.
    Qeyd etdiyim kimi, Neftçalada baş verən hadisə təbii faktorlarla, Kürün suyunun azalması və Xəzərdə səmt küləklərinin güclənməsi ilə bağlı idi. Amma Azərbaycanın böyük bir hissəsində, özü də kənd təsərrüfatı üçün çox yararlı bölgələrində də eyni problem yaşanır. İllərdir işğalçı Ermənistanın Sərsəng su anbarını nəzarətdə saxlaması, Araz çayının işğal altında olan bölgədən keçən hissəsindən bu yana axını azaltması Qarabağ və Qarabağ ətrafı, eyni zamanda Mil-Muğan bölgəsində ciddi su problemi yaradıb. Dövlət müəyyən işlər görərək süni su mənbələri hesabına bu problemi aradan qaldırmağa çalışır. Amma fakt budur ki, Ermənistan bölgədə süni su qıtlığı həyata keçirərək ekoloji terror siyasəti yürüdür. Bu məsələ beynəlxalq müstəviyə qaldırılmalı və işğalçının siması ifşa olunmalıdır.
    “Ərazı bütövlüyümüzün real bərpasına doğru qətiyyət göstərməliyik”
     
    – Bu günlərdə Avropa Parlamentinin Ermənistan və Azərbaycan üzrə həmməruzəçilərinin, o cümlədən Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan üzrə Parlament Əməkdaşlıq Komitəsi Nümayəndəliyi sədrinin Ermənistandan Dağlıq Qarabağa Azərbaycanın razılığı olmadan 3-cü yolun çəkilişinə etiraz edərək, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı dəstəklədiklərini bəyan etməsi fonunda beynəlxalq birliyin də tədricən Azərbaycanın mövqeyini müdafiə etdiyini düşünmək olarmı?
    – Bu bəyanatın əhəmiyyəti böyükdür. Bu bəyanat bir daha göstərdi ki, heç bir zorakılıq, işğalçılıq özünə hüquqi don geyindirə bilməz. Dünya işğalçını öz adı ilə tanıyacaq. Ermənistanın işğal siyasəti beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən ifşa olunur. Üçüncü magistral yolun çəkilməsi cəhdləri Ermənistanın qeyri-qanuni işğalçılıq siyasətindən əl çəkməməsi, bu yollarla status-kvonu saxlamaq və Azərbaycan ərazilərinin ilhaqını davam etdirmək məqsədi daşıyır. Ermənistanın beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə zidd əməlləri onun beynəlxalq təşkilatlar qarşısında götürdüyü öhdəliklərə də ziddir. Dünya ictimaiyyətinin daha qətiyyətli addımlar atmasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan dövləti beynəlxalq tribunalardan mümkün qədər istifadə edir. Məhz bunun nəticəsidir ki, indi Ermənistanın işğal siyasətini pisləyən ölkələrin və təşkilatların sayı artmaqda, bu istiqamətdə yeni-yeni sənədlər qəbul edilməkdədir. Ermənistan həm uğursuz xarici siyasəti, həm dövlətinin azad olmaması, həm də haqsız mövqeyinin nəticəsi olaraq beynəlxalq müstəvidə ifşa olunmaqda davam edəcək. Bunun başqa yolu yoxdur. Amma Azərbaycan üçün də illərlə bizim haqq səsimizi eşitməyən qurumların indi qəbul etdikləri bəyanatlar tam yetərli deyil. Avropa parlamentində səslənən son bəyanat, şübhəsiz Azərbaycan diplomatiyasının uğurudur. Amma həm diplomatiyamızın, həm iqtisadiyyatımızın, həm hərbimizin, bir sözlə, xalq olaraq bizim böyük uğurumuz Azərbaycan torpaqlarının azad edilməsi olacaq. Buna görə də bu kimi bəyanatlara önəm verməklə yanaşı, ərazı bütövlüyümüzün real bərpasına doğru qətiyyət göstərməliyik. Dünya birliyi bölgədə sabitlik və sülh istəyirsə, işğalçıya lazımi təpkini göstərməlidir. Münaqişənin yeganə həll yolu Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü çərçivəsindədir və bunu hər kəs qəbul etməlidir. Ermənistan hakimiyyəti də artıq geriyə yol olmadığının fərqindədir və buna görə Qarabağa müntəzəm səfərlər edərək burda siyasi şou göstərib öz ölkəsində xal qazanmaq istəyir. Amma təcrübə təsdiqləyib ki, bu, uğursuz cəhddir.
    – Maraqlıdır ki, eyni zamanda Ermənistanda da siyasi gərginlik hökm sürür…
    – Əslində, bu, siyasi gərginlik deyil. Faktiki olaraq Ermənistanda siyasi böhran və iflas yaşanır. Meydanlardan dövlət başına gətirilən Paşinyanın təcrübəsizliyi və siyasi səriştəsizliyi öz məntiqi sonluğuna yaxınlaşmaqdadır. Narazılıq elə bir həddə çatıb ki, hətta koronavirusun qorxusu belə, insanları kütləvi etiraz aksiyalarından çəkindirmir və özünü demokrat elan edən Paşinyan etirazçılara, hətta narazı deputatlara belə, polis zorakılığı göstərməkdən çəkinmir. Paşinyan yaxşı bilir ki, onun hakimiyyətinin ömrünə çox qalmayıb. Bunu son vaxtlar ölkədə bir-birinin ardınca verilən istefalar da təsdiqləyir. Burda bir məqama xüsusi toxunmaq istərdim. Hər dəfə Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı məsələlər son nöqtəyə çatanda, Ermənistan beynəlxalq birlik tərəfindən divara dirənəndə bu ölkədə siyasi böhran yaranır, hakimiyyət dəyişir və beləliklə danışıqlar prosesi yenidən uzadılır. İndi də bu mənfi tendensiya müşahidə olunmaqdadır. Fikrimcə, Azərbaycan bu dəfə proseslərə seyirçi qalmamalıdır. Azərbaycanın həm iqtisadi, həm siyasi gücü, həm də bölgədəki geopolitik mövqeyi imkan verir ki, Ermənistan kimi marianetka bir dövlətdə hakimiyyət dəyişikliyində bizim də sözümüz və mövqeyimiz nəzərə alınsın. Ermənistandakı növbəti hakimiyyət dəyişikliyindən öz xeyrimizə istifadə etməli, düşmən ölkədəki siyasi böhranı özümüzün milli uğurumuza yönəltməliyik.

  • Qarabağ azad olunacaq

    Cebhe.info-nun suallarını Xalq şairi, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) sədri, istiqlalçı deputat, Milli Məclisinin üzvü Sabir Rüstəmxanlı cavablandırır.

    “Ordu Bakıya girməsəydi, biz Ali Soveti bütövlükdə götürə bilərdik”

    -Sabir bəy, siyasətə müstəqillikdən öncə gəlmisiz. Milli azadlıq hərəkatında iştirak etmisiz. Bəzən ölüm təhlükəsi ilə üz-üzə qalmısınız. O zaman siyasi mühit indiki kimi idimi? Rəqabətdə söyüş vardımı? Ölkə müstəqil olandan sonra da daim öndə olmusuz. Belə bir bölgü aparaq: 2000-ci ilə qədər, 2000-ci ildən sonra Azərbaycan siyasəti. Hansı dövrdə ölkə siyasətində mənəvi mühit daha sağlam idi?

    -1987-90-cı il, hətta 1991-ci ilin siyasi mühitini indiki ilə müqayisə etmək olmaz. O vaxt Azərbaycan bir millət, xalq olaraq Sovet imperiyasına qarşı mübarizə aparırdı. İmperiyadan qopmaq, müstəqillik əldə etmək istəyirdi. Üstəlik Ermənistanın Azərbaycana torpaq iddiası var idi və bu amil də bütün xalqı birləşdirmişdi. Meydana 1,5 milyon insan yığışanda belə, arada ayrı-seçkilik olmurdu. Meydan hərəkatı 18 gün davam etdi və meydanı mənimlə Nemət Pənahlı idarə edirdi. O dövrdə hətta oğrular da bəyan etmişdilər ki, meydan hərəkatı davam etdikcə, Bakıda oğurluq olmayacaq. Doğrudan da olmadı, bir nəfərin burnu qanamadı. Xalq bir yumruq kimi idi. Onda meydana saysız-hesabsız, kisələrlə məktublar gəlirdi. O məktubların içində milli birliyi ifadə edən yazılar var idi. Məsələn, biri yazırdı ki, biz meydana bakılı, şəkili, gəncəli, lənkəranlı, naxçıvanlı, muğanlı, qarabağlı, qubalı kimi gəldik, amma burdan azərbaycanlı kimi gedirik. Yəni hamımız birik. Birlik duyğusu çox güclü idi. Xalq meydanda təşkilatlanırdı. Ən uzaq kəndlərdən belə müraciətlər olurdu ki, biz artıq təşkilatın özəyini yaratmışıq, xahiş edirik bizi o təşkilata cəlb edib. Bu qədər möhkəm birlik var idi. Bir tərəfdən SSRİ Ali Sovetində mübarizə gedirdi. Artıq SSRİ-nin qalıb-qalmaması müzakirə olunurdu. Mart ayında referendumda xalqı məcbur edirdilər ki, SSRİ-nin tərkibində qalmaqla bağlı səs versinlər. Avqustda “QKCP” hadisəsindən sonra biz yenidən meydana qayıtdıq. 1990-cı ildən sonra 18-19 ay davam edən fövqəladə vəziyyətə baxmayaraq meydana gəldik və rejim ləğv olundu. O vaxt artıq Azərbaycan rəhbərliyinin səhvi ortaya çıxanda onlar da xalqın tələbinə əməl etməyə məcbur oldular. 1991-cı ilin 30 avqustunda müstəqillik bəyannaməsi qəbul edildi. Sentyabrın birində bizi də dəvət etdilər, Moskvada SSRİ Ali Sovetinin iclası keçirilirdi və o artıq sonuncu sessiya idi. Bundan bir qədər sonra 18 oktyabrda müstəqillik aktını qəbul etdik. 90-cı ilin payızında seçkilər keçirildi. O seçkilərdə çox ciddi rəqabət, mübarizə var idi. Baxmayaraq ki, yanvar ayında ordunun Bakıya girməsi bizim əl-qolumuzu bağlamışdı, amma demokraik fikirli 25 nəfər Ali Sovetə seçilə bildik. Ordu Bakıya girməsəydi, biz Ali Soveti bütövlükdə götürə bilərdik. Əlavə olaraq bizim müdafiə etdiyimiz 15-17 bitərəf ziyalı Ali Sovetə seçildi. Çünki o seçkilərdə bir Xalq Cəbhəsinin siyahısı var idi, bir də bizə ziyalılar müraciət edirdi və biz də onları Xalq Cəbhəsinin dəstəklədiyi adamlar siyahısına salırdıq. Beləliklə 40-dan çox adam Ali Sovetə seçilmişdi. Bizə qarşı nə qədər müqavimət olsa da, qarşımızı almaq mümkün olmadı. Bu şeyləri düşünəndə, həm seçki mühiti, həm xalqın dəstəyi baxımından o dövr daha romantik, daha gözəl, daha cazibədar idi. Hər şeyə daha çox ümidlə baxırdıq ki, Azərbaycan müstəqilliyini elan edən kimi bütün problemlərini həll edəcək, Qarabağ azad olunacaq. Azərbaycan iqtisadiyyatı gündən-günə çiçəklənəcək. Azərbaycan dünyanın ən zəngin ölkələrindən birinə çevriləcək. Buna Azərbaycanın imkanı da var. Biz o vaxt bunu meydanda da deyirdik. Təəssüf ki, müharibə bu ümidlərlərin çoxunun reallaşmasına imkan vermədi.

    “Prezidentin təşəbbüsü və iradəsi ilə siyasi partiyalarla görüşlər ardıcıl şəkil alıb”

    -Son zamanlar iqtidarla müxalifət arasında dialoq təşəbbüsləri artıb. Bunun cəmiyyət faydası nədir? Sizcə, bu proses siyasi mühitin və rəqabətin sağlamlaşmasına aparırmı?

    -Şübhəsiz ki, aparacaq. Yəni əvvəllər də dialoq olurdu. Xüsusilə də seçkilər ərəfəsində Yeni Azərbaycan Partiyası ilə siyasi müxalifət arasında görüşlər keçirilirdi. Orada çox vaxt bütün partiyalar iştirak edib. Amma o görüşlər qısaömürlü olurdu. Görüş keçirilirdi, seçkidən sonra isə yaddan çıxırdı. Amma bu gün artıq etiraf etmək lazımdır ki, ölkə Prezidentinin təşəbbüsü və iradəsi ilə siyasi partiyalarla görüşlər ardıcıl şəkil alıb. Parlamentdə təmsil olunan müxalifət partiyalarının bəzi nümayəndələri Milli Məclisin rəhbərliyinə seçilib. Məsələn, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədrinin müavini həm də Milli Məclisin sədr müavinidir. Bəzi müxalifət partiyalarının liderləri burada komitə sədrlərinin müavinləridir. Bundan da əlavə Prezident Administrasiyasında Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyəti ilə əlaqələr şöbəsi həm də parlamentlə əlaqələr məsələsinə baxır. Demək olar ki, tez-tez müəyyən ünsiyyətlər qurulur. Baxmayaraq ki, pandemiya dövründə birbaşa görüşlər səngiyib, amma hər halda Milli Məclisdə olan Siyasi Partiyalar Qrupu, Beynəlxalq Komissiyalar Qrupu və digər bütün komitələrin qrupları var ki, o qruplarda tez-tez görüşürük. O görüşlərdə həm də Prezident Administrasiyasının nümayəndəsi iştirak edir. Təbii ki, görüşlər onlayn formatda keçirilir.

    “Müxalifətin radikal qanadı da dialoqa gəlməlidir”

    -Partiyanız Milli Məclis rəhbərliyində təmsil olunur. Müxalifət təmsilçilərinin parlamentdə sədarətə, komitə rəhbərliyinə seçilməsi sivil münasibətlərin formalaşmasına təsir edəcəkmi?

    -Bizim Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 1992-ci ildən yaranıb. O vaxtdan indiyə qədər 28 ildir ki, ölkədə milli birliyi və vətəndaş dayanışmasını təbliğ edirik. Müxalifətlə də, iqtidarla da normal münasibətlərimiz var. Çünki millətin, xalqın gələcəyini biz yalnız bu birlikdə görürük. Müharibəni həll etməyin də rolu milli birliyə nail olmaqdan keçir. Biz deyə bilmərik ki, VHP bütün müxalifəti təmsil edir. Çünki daha radikal qanad var və onlarla bizim fikirlərimiz üst-üstə düşmür. Onların bu dialoqa cəlb olunmasını mən zəruri hesab edirəm. Radikal qanad da bu dialoqa gəlməlidir. Son bəyanatlarından sonra görürəm ki, buna müəyyən istək də var. Təbii ki, bu cür danışıqların iki tərəfi var. Bir tərəfdən hakimiyyət, o biri tərəfdən də müxalifət müəyyən addımlar atmalıdır. İlk növbədə, söyüş ritorikasına, əsassız ittihamlara, mədəniyyətdənkənar yazılara son qoyulmalıdır. Hər kəs keçmişinə hörmət etməlidir. Hakimiyyətdə olmuş, tarixdə izi olan, hətta dövlətin başında olmuş adamlar səhv də edibsə, bu, keçib gedib. Bunların hamısına sayğı ilə yanaşmaq lazımdır. Biz 90-cı illərdən bu yana hakimiyyətdə olmuş adamlara bu cür yanaşmalıyıq. Bu yumşalmalar davam etməlidir. Hər halda hesab edirəm ki, müxalifətsiz nə parlament olmalıdır, nə də dövlət. Müxalifətsizlik əslində hərc-mərclik, özbaşınalıq və qanunlara məhəl qoymamaq mühiti yaradar. Müxalifətin müdaxiləsi və tənqidi qeydləri hakimiyyəti daim ayıq saxlayır. Ona müəyyən mesajlar verir. Bəzən hakimiyyətin tənbəlləşən duyğularını hərəkətə gətirir. Bəzən Milli Məclisdə də müxalifəti ümumi ittiham edirlər, amma bütün müxalifəti qarışdırmaq olmaz. Əgər siz radikal müxalifətdən narazısınızsa, onun adını çəkin. Məncə, səbəblər deyilməlidir və problem aydın olmalıdır.

    “Rəsulzadə bəlkə də Azərbaycanın min ildə yetişdirdiyi tarixi şəxsiyyətlərdən biridir”

    -Müstəmləkə görmüş xalqların ziddiyətli tarixi, şəxsiyyətləri olur. Məsələn, biz həm Məhəmməd Əmin Rəsuzadəi sevirik, həm də Nəriman Nərimanova heykəl qoyuruq. Həm Qırmızı Orduya qarşı vuruşmuş Azərbaycan legionunun komandiri Düdənginskini sevirik, həm də Mehdi Hüseynzadəni. Sizcə bu, təzad deyilmi? Müstəqillik yolunu seçmiş Azərbaycanın ideologiyası necə olmalıdır? Hansı şəxsiyyətlərə ehtiram göstərilməlidir?

    -Mən burada ziddiyyət görmürəm. Hər tarixi şəraitin özünə uyğun addımlar atılmalıdır. Əslində Nəriman Nərimanov Azərbaycanı Rəsulzadədən az sevmirdi. O da Azərbaycanı sevirdi və işğalaqədərki ərazi sərhədlərinin qorunmasında çox böyük rolu var. Onun ideologiyası ayrı idi, solçu, kommunist idi. Bu gün də dünyada solçuluq davam edir və əksinə, bir az da güclənir. Ziyalıların böyük əksəriyyəti sola meyillənir. Çünki solda sosial ədalət daha güclüdür. Ona görə Nərimanovun o tərəfə meyillənməsini də başa düşmək lazımdır. Nərimanov milli ideyanın yaranmasında ciddi rol oynamış adamdır. O vaxt ermənilər Sosial Demokrat Partiyasında birləşəndə, bizimkilər ona inanmırdırlar, ona görə də “Hümmət”i yaratmışdılar. Nərimanov bunun yaranmasında ciddi rol oynamışdı. Bu gün deyirlər ki, Nərimanova niyə heykəl qoyulub? Onu demək lazım deyil. Demək lazımdır ki, niyə Rəsulzadəyə heykəl qoyulmayıb? Çünki Nərimanov bizim həyatımızın, milli ideologiyamızın, keçdiyimiz yolun bir tərəfi idi. Amma Rəsulzadə bəlkə də Azərbaycanın min ildə yetişdirdiyi tarixi şəxsiyyətlərdən biridir. Rəsulzadə dahi idi. Onun yazdıqlarını bu gün diqqətlə oxuyanda görürük ki, qeyri-adi təfəkkürün məhsuludur. Onun sayəsində milli hökumət quruldu və o, Milli Şuranın sədri seçildi. Qısa müddətli dövlətçilikdə onun çox böyük rolu var. Rəsulzadənin türk ordusunun Nuru Paşanın komandalığında Bakıya dəvət olunmasında, dövlətin qorunmasınnda, Bakının işğaldan azad olunmasında şəksiz rolu var. Ona görə də onun qiyməti verilməli, Rəsulzadənin haqqı özünə qaytarılmalıdır. Heç vaxt da Nərimanovla Rəsulzadəni üz-üzə qoymaq lazım deyil. Rusiya, Avropa, dünya tarixində çox belə hadisələr olub. Adamlar bir-birinə zidd mövqedə dayanır, amma eyni zamanda sonda xidmətlərinə görə hər biri qiymətləndirilir. Bu baxımdan, Əli bəy Hüseynzadə ilə Cəlil Məmmədquluzadə ədəbi dilə fərqli mövqedən yanaşırdılar. Cəlil Məmmədquluzadə sırf xalq dilində yazmağın, Əli bəy Hüseynzadə dünya türkləri üçün qəbul olunmalı olan ümumi ədəbi dildə yazmağın tərəfdarı idi. Amma hər ikisinin bizim mədəni, ictimai-fikir tariximizdə son dərəcədə böyük rolu var. Onlar bir-biri ilə həm də dost idilər. Həmişə belə olub və belə olacaq. Əks fikirlər əslində cəmiyyətdə həqiqətin, ədalətin axtarılıb üzə çıxarılmasına kömək edir.

    “Təmizlənmə getməli, yeni kadrlar gəlməlidir”

    -Sabir bəy, son olaraq Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin bəzi korrupsionerlərə qarşı keçirdiyi əməliyyatlara toxunmaq istəyirik. Ötən günlərdə də DTX Mədəniyyət Nazirliyində əməliyyat keçirdi…

    – Bu prosesə çox müsbət yanaşıram. Hansı cinahda dayanmağımızdan asılı olmayaraq, Prezidentin bu siyasətini dəstəkləyəcəyik. Cəmiyyət də dəstəkləyir. Həm sözümüzlə, həm yazılarımızla, həm beynəlxalq miqyasda verdiyimiz mesajlarla, seçicilərimizlə görüşdə dediklərimizlə bu prosesi birmənalı şəkildə dəstəkləyirik. Xalqın istədiyi bu idi. Təbii ki, bir təmizlənmə getməli və yeni kadrlar gəlməlidir. Amma əlbəttə, bu, tək kadr məsələsi deyil, həm də görünür sisteminin özündə icra başçısı statusları, onların iş əsasnamələrində, bələdiyyələrlə icra başçıarının münasibətlərində dəqiq bölgülər olmalıdır ki, bu məsələlərdə qarışıqlıq olmasın. Fikrimcə, Prezident o adamlara açıq şəkildə mesaj verir ki, düz işləyin, rüşvət olmasın, korrupsiya olmasın.

    Vilayət Muxtar

  • Dənizçi olmaq şərəfli bir peşənin sahibi olmaq deməkdir

    Həmsöhbətimiz  VHP Siyasi Şurasının üzvü, şair, publisist Faiq Balabəylidir.

    – “Bayıldan bayırda” nə var?

    – Mən Bayıldan bayıra bacardıqlarımı çıxara bildim. Müşahidə etdiklərim, yaranan münasibətlər, edilən söhbətlər, aparılan istintaqların sonucu, haqsızlıq, dərənin xəlvət olan yerdə tülkülərin necə bəy olmaları və sair yaddaşıma köçdü, kitab halında oxuculara təqdim etdim. Müsahibələr götürdüm, reportajlar yazdım və içərinin kəşf qoxulu ab-havasını bayırdakılara göstərdim. “Burda darıxmaq olmaz”, “Bayıldan bayıra” və 100 dən çox hekayət Bayıldan bayıra daşıdıqlarım oldu. Və günlərin bir günü gözəl şairimiz Fərqanə Mehdiyeva mənə həsr etdiyi bir şeirində dedi ki, Çöl də elə içəri kimidir, qardaş- dedi və bu dəfə Bayılda bayırı gözlərimin qabağına gətirdim. Haqlı idi Fərqanə. Bir şeir yazdım, buranın(Bayılın) qanunları oranın (bayırın) qanunlarından daha qəddar və daha ədalətlidir.

    – Dənizçisiniz. Amma bu çoxuna romantik, adrenalin dolu gözəl görsənir. Əslində necədir?

    – Dəniz maraqlıdır. Dənizçi olmaq şərəfli bir peşənin sahibi olmaq deməkdir, necə ki, hərbiçi olmaq, müəllim, həkim və sair sənətin sahibi olmaq kimi. Dənizi kənardan görənlər əlbəttə, romantik ab-havada olacaq. Dənizi kənardan tanımaq çox çətindir. Gərək dəniz səni “dişinə vura”, sən dənizlə üz-üzə, göz-gözə gələsən, onun içində nələr var, büruzə verə və dözəsən. Necə deyərlər, çəkişəsən ki, bərkişə biləsən. Mən dünyanın bir-çox sularında üzmüşəm, ilk baxışdan fərq bilinməz. Amma Xəzərin həm küləyi, həm sualtı və suüstü maneələri dənizçidə böyük məsuliyyət tələb edir. Əbəs yerə deməyiblər ki, Xəzərdə üzən dənizçi dünyanın bütün sularında sərbəst hərəkət edə bilər.

    Dənizçilər limanlarda vaxtını “səmərəli” keçirir

    – Dənizçilərin “şorgöz” olduğu deyilir. Bəlkə nələrisə etiraf edəsiniz?

    – Məsəl var, deyərlər ki, dənizçinin hər limanda bir evi olur. Bu həqiqətən də belədir. Uzaq səfərlərdə olan dənizçilər hansı limana gəldisə boş vaxtlarını “səmərəli” keçiriblər. Deyim ki, bu istiqamətdə əks tərəfin də marağı və təşəbbüsü xüsusi rol oynayıb. Mən də bəzən belə səfər sonları vaxtımı “səmərəli” başa vurmuşam.

    – İfadəm kobud çıxa bilər, yaradıcılığınızla işim yoxdur. Amma şair kimi uğursuz oldunuz bir qədər. Sırf mühitdəki uğur baxımdan deyirəm bunu.

    – Mən belə deməzdim. Bizim oxucu qıtlığımız var, bu aydın məsələdir ki, müəllif olaraq adının az çəkilməsinə səbəb ola bilər. 8 kitabım çıxıb, satışından gileyim yox. 5.000 tirajla da çıxıb, 500 tirajla da. Mənim şair kimi uğursuz görünməyimin səbəbi əslində heç bir qruplaşmada ola bilmədiyimdir. Əslində bu çox yaxşı bir üsul imiş. 2-3 dəstə var ki, biri digərinin “bezdarnı” yazılarını da bəh-bəhlə təqdim edir. Sosial şəbəkələrdə və ayrı-ayrı tədbirlərdə və sair. Xüsusi ilə də sosial şəbəkələrdə. Oxucularımızın da əksəriyyəti öz fikirləri ilə yox, digərlərinin zövqü ilə “ayaqlaşır”. Təxminən belə; Adə, filankəs filankəsi bəyəndi, onun əsəri haqda xoş söz dedi, müsahibədə adını çəkdi, mən bunu qeyd etməsəm, məni zövqsüzlükdə qınayarlar. Nə isə, mən səninlə bu məsələ ilə bağlı razı deyiləm. Kifayət qədər oxucum var, oxunuram, şeirlərimə müraciət olunub. Qonaqlığa, qonorara və sairə haqqımda yazı yazdırmamışam.

    – Yeni kitab, yeni mətnlərdən üzərində çalışıdığınız var?

    – “Bakirə qayalar” romanını bitirmişəm. Amma lazım bilmirəm hələ kitab halında oxuculara təqdim edəm. Sonuncu dəfə baxmaq fikrim var, əl gəzdirməliyəm. Yeni şeir və “Səfillər” hekayətlər kitabım hazırdır, “Qanun” nəşriyyatına təqdim edəcəm.

    – Oğlunuz Turalı ədəbi mühitə gətirmək istəyinizin yanlış olduğunu deyənlər var. Onunla bağlı ədəbi mühit baxımdan enerjini xərcləməyə dəyər?

    -Yenə yanlış fikirdəsiz. Yəni, onu deyənlərin fikirləri yanlışdır. Mənim Turalın şeir yazmasına, yaxud ədəbi cameəyə gəlməsinə heç bir müdaxiləm olmayıb. Ürəyi nəyi istəyib, onun ardınca atını səyridib. Turalın iki kitabı çıxıb, çox maraqlı şeirləri var. Onun yaradıcılığı haqda rəhmətlik Vaqif Səmədoğlu, professor Vaqif Yusifli, şair Aqşin Yenisey, Əsəd Qaraqaplan və sairlər xoş sözlər deyiblər. Çünki oxuyublar. Məsələn, içi sən qarışıq sən yaşda olan digər qələm dostların və heç dost olmadığın ədəbi nəslin çoxu onu oxumayıb. Niyə? Ona görə ki, Turalın ədəbi aləmdə dostu, “sabutilniki”yoxdu. Qeybət edən, yaxud bir-biri haqda tərifnamə deyib, zəncirvari bir birinə bağlı olan qrupun üzvü deyil. Tural pis-yaxşı nə yazırsa özü yazır və əgər dərc olunursa da öz adına dərc olunur.

    – Şeir, hekayə, publisistika, müsahibələr və.s. Bütün bunlarda özünü sınamaq. Bu özünü axtarışdır, yoxsa nə? Özünüzü harda tapdınız? Və ya tapmısınızmı?

    – Mən özümü itirməmişəm ki, axtarış elan edəm və hansısa janrda özümü tapmaq istəyəm. Ürəyimdən nə keçibsə onu yazmışam. Nəsr, nəzm, publisistika… Jurnalist fəaliyyətimlə bağlı da çox sayda yazılarım, reportajlarım və müsahibələrim olub. Həm də bədii yaradıcılıqla məşğul olmaq bir növ mənim hobbimdir. Heç vaxt fikirləşməmişəm ki, hansısa yazıma görə ədəbiyyat tarixində qalmalıyam, buna görə də istedadımın çatmadığı nöqtəyə tərəf əlimi uzatmamışam. Nəyi necə yaşamışamsa, eləcə də qələmə almışam. Məhz ona görə də məni oxuyanlar yaradıcılığımda səmimiyyətdən bəhs ediblər, əllaməçilik etməmişəm, ədəbiyyatda artistlik etmirəm…

    -Məhbəsdən məktublar yazdınız. Bu bəs etmədi hətta o məktubları kitaba çevirdiniz. Çox darıxmaqdan idi?

    – Məhbəsdən yazılan, hələ kitaba çevrilməyən yazılar yetərincədir. İnşallah yaxın vaxtlarda bu da gerçəkləşəcək. O ki, qaldı darıxmağa, mən məhbəsdə də, çöldə də darıxdım. Amma məhbəsdə yazdığım şeirlərdən ibarət kitaba ” Burda darıxmaq olmaz” adını verdim.

    -Son zamanlar sosial şəbəkədə yaradıcılıq və mətndən çox nəvənizlə görürürük. Qocalıq əlamətidir, sevgidir, ya yenidən gəncləşmək?

    – Sosial şəbəkədə son vaxtlar çox az şeirlər paylaşıram, bu düzdür. Amma o demək deyil ki, yazmıram. Amma nəvəmlə bağlı şəkillərin yayınlanmasına gəldikdə, özümü saxlaya bilmirəm. O, sanki mənə yeni həyat verdi. Onsuz həyatımı, özümü təsəvvür etmək çətindir. Balalarımı da çox istəmişəm, amma nəvə sevgisi ifadə olunmazdır. Nəvəmin adı Dənizdir. Mən də dənizçiyəm, Dənizimin ata babası da dənizçidir, atası da dənizçidir, dayısı və sizin də haqqında sual verdiyiniz Tural da dənizçidir. Uşağın adını gənclər bu baxımdan Dəniz qoyublar…

    Söhbətləşdi: Emin Piri

    (Ədalət qəzeti. 2020-05-04 )

  • “Bu gərgin dönəmdə Bakıdan dünyaya barış mesajı verildi” – Sabir Rüstəmxanlı

    “Bizim dünyamızın da Ermənistan və bu kimi xeyli xəstə orqanları var ki, kəsilib atılmaqdan başqa əlacı yoxdur”
     
    “Yaxın günlərdə pandemiya sıxıntılarının aradan qalxacağına inanıram”

    Xalq şairi, millət vəkili, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri Sabir Rüstəmxanlın son günlərin aktual məsələləri ilə bağlı sualları cavablandırıb:
    – Sabir bəy, dünyamız koronovirus vahiməsini yaşayır. Ümid edirik ki, bu dönəm böyük müharibələrin zamanı qədər uzun sürməyəcək. Amma bu qısa zaman kəsiyi də meqapolisləri insanlarsız qoymaqdan tutmuş, ölüm statistikasına, iqtisadi zərbəsinə görə elə böyük müharibələrə bərabərdir. Siz necə görürsüz gedişatı, qoca dünya necə keçirir bu xəstəliyi?
    – Düz deyirsiz, əslində, xəstəliyi bütövlükdə dünya keçirir. Hansı ölkədə virusa yoluxma sayının, ölüm sayının neçə olmasından asılı olmayaraq, planetimiz bütün təbii, iqtisadi və ən əsası insani resursları ilə birgə bu xəstəliyi keçirir. Dünya özü də bir vahid orqanizmdir. İnsan xəstələnərkən onun orqanizmindəki zəif əzalar, daha həssas orqanlar ağrı verdiyi kimi indi dünyamız da eyni hissi yaşayır. Diqqət edin, bu virusun yaranması ilə bağlı müxtəlif iddialar var və bu iddiaların hamısında böyük güclərin, imperalist dövlətlərin adları çəkilir.
    Bu virusun ABŞ, Çin, Rusiya kimi dövlətlərin beyin mərkəzlərində hazırlandığı haqda ciddi arqumentlərlə əsaslandırılan mülahizələr irəli sürülür, hazırkı situasiyanın belə böyük güclərin iqtisadi və siyasi maraqlarına necə xidmət etməsi analiz edilir. Amma nəticə etibarı ilə ən çox insanı və iqtisadi itkilərə də elə bu dövlətlər məruz qalır. Atalarımızın “gen qaz, dərin qaz, axırda özün düşəcəksən” məsəli burda tam yerinə düşür. Xəstə dünyamızın bir zəif orqanı özünü supergüc hesab edən bu dövlətlərlə bağlı üzə çıxdı. Digər bir məqam dünyanın maliyyə mərkəzləri hesab edilən böyük fondların davranışları ilə bağlıdır. Söhbət o fondlardan, maliyyə mərkəzlərindən gedir ki, yüz minlərlə insanın taleyində qara iz buraxan inqilablara, müharibələrə açıq və ya gizli şəkildə sponsorluq edir, milyardlarla vəsaiti bu işə yönəldirdilər. İndi insanların xəstəlikdən əziyyət çəkdiyi, iqtisadi problemlərdən yaranan sosial çətinlik dövründə bu fondlar ağızlarına, daha doğrusu hesablarına su alıb oturublar.
    Bəzi beynəlxalq təşkilatlar, Avropanın beynəlxalq qurumları 10 illərlə davam edən ermənipərəst mövqeyi ilə nüfuzdan düşüblər. Bax, dünyanın xəstə durumu həm də bu xəstə orqanları üzə çıxardı. Yəni dünya tam bir orqanizmdirsə, dövlətlər və xalqlar da bu orqanizmin tərkib hissələridir. İndiki xəstəlik dövründə hər bir orqan, bədən üzvü, yəni hər bir dövlət, xalq gerçək xüsusiyyətlərini, mahiyyətini ortaya qoydu.
    – Sizin bu yanaşmanız dünyanın pandemiya ilə uğraşdığı, karantin tədbirləri gördüyü bir vaxtda qondarma Dağlıq Qarabağ rejimində seçkilərin keçiriliməsini yada saldı. Doğurdan da elə dövlətlər var ki, dünyanın dərdi bir yana, bunların xəstə təfəkkürdən irəli gələn maraqları bir yana…
    – Əslində, böyük və kiçik olmasından asılı olmayaraq, həmin təfəkkürlə siyasət yürüdən dövlətlər dünyamızı bu günə gətirib çıxarıb – xəstə salıblar. Mən xüsusi olaraq bu günlər cəbhə xəttində atəşkəs rejiminin pozulma statistikasını izləyirəm: əvvəlki günlərdən demək olar ki, fərq yoxdur. Qondarma rejimin qondarma seçkiləri də eyni mahiyyətdən irəli gəlirdi. Erməni diasporu, erməni siyasi hakimiyyəti üçün vətəndaşın təhlükəsizliyi və onun həyatı yox, özlərinin imperalist maraqları önəmlidir. Bu mənada dünyanın xəstə orqanı kimi dövlətin böyüklüyünün və ya kiçikliyinin bir fərqi yoxdur. Kor bağırsaq kiçik bir orqandır, amma ağrısı, kəsilib atılmasa, fəsadları heç də balaca deyil, bütün sistemi çökdürə bilir.
    Bizim dünyamızın da Ermənistan və bu kimi xeyli xəstə orqanları var ki, kəsilib atılmaqdan başqa əlacı yoxdur. Özü də taleyimiz elə gətirib ki, belə xəstə orqanların bir çoxu bizim ətrafımızda qərar tutub.
    Başqa bir xəstəlik ünvanı İrandır. Özünü islam və din pərdəsi altında gizlədən bu rejimin də bu günlərdə gerçək siması bilindi. Bildiyiniz kimi Azərbaycanın beynəlxalq ictimaiyyətlə həmrəyliyinin ifadəsi olaraq virusdan zərərçəkən dövlətlərin bayrağı həmin ölkənin musiqisinin müşayiəti ilə Heydər Əliyev Mərkəzinin binası üzərində nümayiş etdirilir. Bir neçə gün öncə isə Heydər Əliyev Mərkəzinin binası üzərində İran İslam Respublikasının bayrağı videoproyeksiya olunub.
    Bu bizim qonşuluq və bəşərilik yanaşmamız. Amma elə həmin günlərdə İrana məxsus yük avtomobillərinin işğal altındakı Azərbaycan ərazilərinə yanacaq və ərzaq daşımalarını nümayiş etdirən videogörüntülər yayıldı. Bunun nə müsəlmançılıqda, nə insaniyyətdə adı yoxdur. 40 milyonluq Azərbaycan türkünə öz ana dilində təhsil almağı yasaqlayan rejim bu tayda millətimizə soyqırım həyata keçirən bir başıpozuq hərbi qruplaşmaya yardım edir. Belə orqanları olan dünya xəstəlik də tapar, virus da…
    – Yeri gəlmişkən, bu günlərdə Türkiyə Cümhuriyyətinin Ermənistana yardımı da cəmiyyətdə müzakirə olunur və fikirlər birmənalı deyil.
    – Xeyir, bunlar eyni cür deyil. Əvvəla, Türkiyə müstəqil dövlətə tibbi yardım göndərməyə qərar verib, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazisinə yox. Digər bir tərəfdən bu yardımı pandemiya ilə mübarizədə aciz qalan Ermənistan özü xahiş edib. Xəstəlik və fəlakət qarşısında düşmən belə yardım istəyərsə, ona əl uzatmaq insanlıqdı, bu insanlığı dünyanın harasında olmasından asılı olmayaraq, türk genini daşıyan hər kəs edər. Bu türkün min illərdən gələn əxlaq və yaşam tərzidir. Buna görə də Türkiyə yardımını da açıq rəsmi şəkildə bəyan edir, İran isə bizim dövlət suverenliyimizi pozaraq ,bunu gizli yollarla həyata keçirir. Dünyaya, insanlığa baxış fərqləri burdadır. Bir neçə gün öncə Türk Şurasının videokonfrans vasitəsilə fövqəladə Zirvə görüşü keçirildi. Bu zirvə görüşü Azərbaycan prezidentinin təşəbbüsü ilə baş tutdu. İndiki dönəmdə, dövlətlərin, böyük maliyyə və beyin mərkəzlərinin dünyanın gələcəyi ilə bağlı ağlasığmaz bədbin proqnozlar verdiyi bir vaxtda bu Zirvə görüşü dünyaya Bakıdan verilən bir barış mesajı idi.
    Böyük Atatürkün “Yurdda sülh, cahanda sülh” şüarı Romanı bağışlayan Atilladan günümüzədək bütün Türk dövlətlərinin əsas prinsipi olub. Buna görədir ki, bu gün Yaxın və Orta Şərqdə, hətta coğrafi baxımdan eyni materikdə və qitədə olmadığımız əzilən xalqların ilk umacağı Türk Dünyasına olur. Dünyanı yenidən bölüşmək niyyətində olan güclər də bu faktla hesablaşmaqdadırlar. ABŞ-ın Asiyada vazkeçilməz müttəfiqi Türkiyədir, Rusiya Türk-Slavyan birliyi üçün çabalar göstərir, Çin belə min illər öncədən ruhuna və gücünə bələd olduğu Türk dünyası ilə ittifaqa can atır. Son zirvə görüşündə səslənən fikirlərdən də məlum oldu ki, indiki halda pandemiya qarşısında aciz qalan ölkələrə ən çox yardımlar Türkiyə, Azərbaycan və digər türk dövlətləri tərəfindən edilir. Türk bir millət olaraq qaranlığa qərq edilən dünyaya günəş kimi doğur.
    – Yardımlardan söz düşmüşkən, bəzən belə fikirlər səslənir ki, Azərbaycanda xeyli insanın yardıma ehtiyacı olduğu bir zamanda dövlətimizin xarici ölkələrə yardım etməsi düzgün deyil.
    – Bilirsiz, bu məsələyə belə bəsit düşüncə ilə yanaşmaq olmaz. Bir tarixi faktı xatırlatmaq istəyirəm. Ötən əsrin əvvəllərində Hacı Zeynalabdin Tağıyev Pakistan xalqına yardım edərək onları ölümdən qurtaranda Azərbaycanda da köməyə ehtiyacı olan xeyli sayda insan var idi. Buna görə, o zaman Tağıyevi ittiham etməliydilər? O kişinin yüz il əvvəlki yardımını bu gün Azərbaycan dövləti olaraq Pakistan Respublikasının hər cür dəstəyi olaraq görürük. Təbii “əvvəl evin içi, sonra çölü”, amma etiraf edək ki, indiki qlobal iqtisadi böhran şəraitində dövlətimiz imkanlarını hesablayaraq müəyyən addımlar atır. Burda bir diletant fikri də tam kənara qoymaq lazımdır ki, dövlətin ehtiyatda bu qədər vəsaiti varsa, elə o tam şəkildə indiki dövrə sərf edilməlidir. Azərbaycan iqtisadiyyatında neftin rolu hələ də yüksəkdir və bu gün dünya bazarında neftin ucuzlaşması davam edir. Pandemiyadan sonrakı dünyada iqtisadi münasibətlərin necə olacağı hələ bəlli deyil. Dövlət bütün bunları hesablayır və edilən güzəştlər, yardımlarda sabahı da düşünmək prinsipi var. Eyni zamanda belə situasiyalarda yalnız rəsmi strukturlar fəaliyyətdə olmamalıdır.
    Bu gün böyük şirkətlər, imkanlı şəxslər aztəminatlı ailələrə yardım göstərirlər. Hətta ölkə xaricində olan imkanlı soydaşlarımız da bu kampaniyada iştirak edir. Millət vəkillərimiz seçildikləri ərazidə imkanları daxilində köməklik göstərir. Yəni biz xalq olaraq bu çətinliyi dəf etmək üçün səfərbər olunmuşuq. Əslində pandemiya dönəminin bütün çətinliklərinə rəğmən indiki şəraitdə xalqın göstərdiyi həmrəylik daxildə bir sevinc yaradır və bu xalqın gücünə inamı artırır.
    – Sabir bəy, bu arada Milli Məclis də iclaslarını keçirir. Son iclasda 9 may günü ilə bağlı medalın təsis olunmasına etirazlar var. Sizin bununla bağlı fikirlərinizə rast gəlmədik.
    – Karantin şərtləri ilə əlaqədar bəzi millət vəkilləri son iclaslara qatılmadı. Artıq bu məsələ həll olunub və yəqin ki, növbəti iclaslarda iştiraka məhdudiyyət qoyulmayacaq. Bu səbəbdən mən qeyd etdiyiniz məsələnin müzakirəsində iştirak etməmişəm. Ancaq o fikirlərə qatılıram ki, 1941-45-ci illər savaşı “Böyük Vətən Müharibəsi” yox İkinci Dünya Müharibəsi adlandırılmalıdır. Bu müharibədə Azərbaycan xalqı minlərlə oğlunu itirib, bütün gücümüzlə qələbəyə yardımçı olmuşuq, qələbənin əldə olunmasında Bakı neftinin rolu əvəzsizdir. Yəni bu qələbədə bizim də payımız var. O baxımdan medalın təsis olunması düzgündür, amma bu medal “Faşizm üzərində qələbənin 75 illiyi” adlandırılmalıdır, daha doğru yanaşma bu olmalıdır. Eyni zamanda bildirim ki, son iclasda Nazirlər Kabinetinin hesabatı ilə bağlı fikirlərimi də bildirdim və seçildiyim Neftçala rayonunun problemlərini açıqladım. Bu bölgə bütün böyük proqramlardan kənarda qalıb. Yaxın günlərdə pandemiya sıxıntılarının aradan qalxacağına inanıram. Bundan sonrakı dönəmdə bütövlükdə ölkəmizin inkişafı üçün eyni həmrəyliklə çalışacayıq.
    Nəsimi
    BakuPost

  • “SSRİ-nin dağılmasına əsas səbəb Azərbaycanda başlayan proseslər oldu”

    İki gün öncə – oktyabrın 18-də Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasının 27-ci ildönümü qeyd olundu. 1991-ci ilin 18 oktyabrında parlamentdə Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Aktı qəbul edilib.

    Hər il olduğu kimi, bu il də ölkəmizin müstəqillik qazanması ilə bağlı bir-birinə zidd fikirlər var. Məsələn, bəzi şəxslər bildirir ki, ötən əsrin sonlarına yaxın dünyada və SSRİ məkanında baş verən siyasi-iqtisadi və hərbi proseslər sosialist düşərgəsini dağıtmağa istiqamətlənmişdi. Ona görə də SSRİ-nin dağılması müttəfiq respublikaların və başqa sosialist ölkələrin müstəqillik qazanması üçün fürsət oldu.

    Bu fikrin tərəfdarlarının mövqeyi belədir ki, xalq hərəkatlarının, milli azadlıq mübarizələrinin müstəqillik qazanılmasında ciddi rolu olmayıb. Bu, tarixi zərurətdən meydana çıxmış bir hadisədir.

    Başqa fikir isə bundan ibarətdir ki, Azərbaycan və digər respublikalar müstəqilliyə xalqların mübarizliyi və milli azadlıq hərəkatı liderlərinin fədakarlığı sayəsində qovuşub.

    Bəs, əslində gerçəklik nədən ibarətdir?

    Milli azadlıq hərəkatının liderlərindən biri, istiqlalçı deputat Sabir Rüstəmxanlı “Yeni Müsavat”a mövzunu bu cür şərh edib: “Diqqət edin, 1918-1920-ci illərdə qurulub mövcud olan respublikanın memarı Məhəmməd Əmin Rəsulzadə başda olmaqla Müsavat Partiyası, müsavatçılar idi. 1988-ci ildən başlanan proseslərdə Xalq Cəbhəsi yaranana qədər o mitinqlərin əsas liderləri şair Sabir Rüstəmxanlı ilə fəhlə Nemət Pənahlı idi. Arxa planda şübhəsiz hələ ortaya tam çıxmasa da Əbülfəz Elçibəy də var idi. Amma Xalq Cəbhəsi yaranandan sonra təşkilat olaraq proseslərə Xalq Cəbhəsi rəhbərlik edirdi. 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpasının memarı Xalq Cəbhəsi idi. Sonrakı dövrdə Heydər Əliyev gəldi və onun da öz xidməti var. Müstəqilliyin bərpasının əsas müəllifi xalqın gücü idi. Milyondan artıq insan meydanlara yığışırdı, 43 millət vəkili isə xalqa arxalanıb parlamentdə mübarizə aparırdı. Parlamentin binasını xalq əhatəyə almasaydı və xalqın təzyiqi olmasaydı müstəqilliyə nail ola bilməzdik. Bu işlərin heç birini xalqsız görmək mümkün olmazdı”.

    Sabir Rüstəmxanlı qeyd etdi ki, SSRİ-dən qopan digər respublikalarda da “Müstəqilliyin əldə olunması SSRİ-nin dağılmasının nəticəsi idi” təbliğatı gedir. Ruspərəst qüvvələr belə təbliğat aparırlar ki, xalq hərəkatlarının, Xalq Cəbhələrinin heç bir rolu olmadı, onsuz da SSRİ dağılmağa məhkum idi və müstəqilliyi də bizə məcməyi də hazır verdilər: “Bu cür fikrilər tamamilə yanlış təbliğatdır və xalq hərəkatını, xalqın azadlıq mübarizəsini gözdən salmaq cəhdidir. Bu cür fikirlər birmənalı şəkildə rədd edilməlidir. Əgər xalq hərəkatı olmasaydı, Azərbaycanda, Baltikyanı respublikalarda SSRİ-nin apardığı yanlış siyasətə qarşı mübarizə olmasaydı, hansısa kosmetik dəyişikliklərlə SSRİ-ni saxlayacaqdılar. Əslində SSRİ-nin dağılması həm Baltik respublikalarında, həm də Qafqazda, xüsusən Azərbaycanda illər uzunu aparılan işin bir tərəfdən nəticəsi idi. 1988-ci ildən Azərbaycanda başlanan proses, ermənilərin Dağlıq Qarabağ iddiaları, sonra Moskvanın erməniləri dəstəkləməsi, Azərbaycanda əhalidən ov tüfənglərinin də alınması, Ermənistandan azərbaycanlıların qovulması, bunun ardınca başqa respublikalarda da baş verən hadisələr artıq SSRİ-yə, mərkəzi hakimiyyətə inamı sarsıtmışdı. Bu vəziyyət ciddi bir etiraz dalğası yaratmışdı. Azərbaycanda 1988-ci ilin fevralından başlayaraq az qala hər ay mitinqlər keçirilirdi. 1988-ci ilin sonunda 18 günlük mitinq əslində SSRİ-ni sarsıdan mitinq idi”.

    S.Rüstəmxanlı bəyan etdi ki, SSRİ-nin dağılmasına əsas səbəb Azərbaycanda başlayan proseslər oldu: “Azərbaycan parçalandığı gündən öz bütövlüyünü, müstəqilliyini arzulayıb, buna çalışıb. 1918-1920-ci illərdə mövcud olmuş Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları, onların varisləri bu mübarizəni xaricdə aparıblar. 1988-ci ildən isə azadlıq mübarizəsi meydanlarda açıq görünməyə başladı. Bir çox faktorlar gəldi bir nöqtədə birləşdi ki, artıq SSRİ dağılmalıdır və dağıldı. Onun dağılmasına əsas səbəb Azərbaycanda başlayan proseslər oldu. Azərbaycanda inqilab səviyyəsində proses gedirdi. SSRİ-ni o inqilabi proseslər çökdürdü. Azərbaycanın müstəqilliyə qovuşmasını Moskvadan təyin olunan rəhbərlər yubatmağa çalışırdılar, qarşısını almaq istəyirdilər. Onlar da bunu Moskvanı sevdiklərindən etmirdilər, Moskvanın əli ilə Qarabağı xilas eləməyi düşünürdülər. Bizimkiləri Moskvadan asılı eləyən əsas səbəb o idi. Ona görə də Müstəqillik Aktının qəbulu bizdə bir az yubandı. Əslində isə prinsip etibarilə SSRİ məkanında azadlıq hərəkatı ilk növbədə Azərbaycandan başlamışdı”.

    Etibar SEYİDAĞA,

    “Yeni Müsavat”