Bu gün Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mərkəzi qərargahında 15 sentyabr Bakının işğaldan azad olunmasının 102-ci ildönümü münasibəti ilə tədbir keçirilib. “Bölgədəki siyasi durum və Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin prespektivləri” mövzusunda keçirilən tədbirdə ölkənin millət vəkilləri, siyasi partiya sədrləri və ictimai xadimlər qatıblar.
Türkiyə və Azərbaycanın istiqlalı yolunda şəhid olanların ruhunu bir dəqiqəliki sükutla yad etdikdən sonra tədbiri açan VHP sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı dünyanın hazırki siyasi gedişatı və Türk Dünyasının qarşısında duran məqsədlər haqda danışıb: “XXI əsr dünyaya yeni qaydalar gətirdi. Bu yalnız pandemiya və onun nəticələri ilə bağlı deyil. Əslində 2001-ci ilin 11 sentyabrında baş verən məlum olaylar dünyada yeni siyasi düzənin qurulmasına başlanğıc oldu. Böyük güclər geopolitik maraqlarını təmin etmək üçün açıq ən müxtəlif bəhanələrlə yeni işğalçılıq siyasətinə başladı. 20 ilə yaxındır davam edən bu gedişat Asiya qitəsini müharibə meydanına çevirib. Dünya yenidən bölüşdürülür, dünyanın siyası xəritəsi yenidən cızılır. 100 il öncə də eyni proses Azərbaycan və bütövlükdə Türk Dünyasının böyük itkiləri ilə başa çatdı. Azərbaycan dövlət müstəqilliyini və tarixi ərazilərinin böyük hissəsini itirdi, Türkiyə Osmanlı imperatorluğunun məğlub durumu ilə barışmağa məcbur oldu, Orta Asiya türkləri bütövlükdə Rusiya əsarəti altına düşdü. Bu ağır nəticələrin bir hissəsini yalnız 100 il sonra aradan qaldırmaq mümkün oldu. İndi keçmişdən dərs götürmək, yeni səhvlərə yol verməmək üçün daha düzgün inkişaf yolu seçmək lazımdır.
Yüz il öncə Nuru paşanın Azərbaycandan başqa Güney Azərbaycanda da savaşı, hətta sovet əsarəti altında belə, sadə Azərbaycan insanının bütün maddi imkanlarını Atatürk Cumhuriyyətinə fəda etməsi o dövrün böyüklərinin siyasi iradəsi idi. Eyni zamanda Şərqin ilk Cumhuriyyəti olan Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti yolunda canından keçən Osmanlı əsgərləri və Atatürk Cumhuriyyətinin qurulması üçün könüllü döyüşən Azərbaycan türkləri “Bir millət , iki dövlət” həqiqətinin real təzahürü idi. O zaman siyasi reallıqlar ideoloji qurtuluş arzusunu gerçəkləşdirməyə imkan vermədi. Bu gün isə dünyanın geopolitik diqtəsi daha sərt, bizim imkanlarımız isə daha genişdir. Artıq dünyaya “ Bir millət, iki dövlət ” yerinə “Türk birliyi!” ideasını həyata keçirmək zamanıdır. Bu Azərbaycanın siyasi qüvvələrinin və bütün Azərbaycan xalqının istəyidir.”
Daha sonra çıxış edən millət vəkili Fazil Mustafa 15 sentyabr olayının tariximizdə müstəsna bir gün olduğunu və bu tarixin Türkiyə Azərbaycan qardaşlıq münasibətlərinin tarixi təsdiqi olduğunu bildirdi. Millət vəkili bu gün hər iki dövlətin tarixi ənənələrini davam etdirir.
Tədbirə telefonla Türkiyədən İYİ partiya başqanı Meral Akşener də qatılaraq iştirakçıları salalamladı. Meral xanım Türkiyə və Azərbaycanın həm dövlət, həm də xalq olaraq hər zaman bir birinə dəstək olduğunu və bu birliyin bundan sonra dahada güclənəcəyinə inandığını bildirdi.
Tədbirə telefonla həmçinin Türkiyədən MHP başqan yardımçısı Atilla Kaya və Türk Dünyası Qazeteçilər Federasiyonunun başqan yardımçısı Türer Yener də qatılaraq Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin inkişafının zamanın tələbi olduğunu bildirdi.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının əməkdaşı, filosof alim Yasəmən Qaraqoyunlu çıxışında Türk dünyasının birləşməsi ideyasının nəzəri əsaslarının XX əsrin əvvəllərində ortaya çıxdığını, və bunun nəzəri əsaslarının hazırlandığını bidirdi: “Son yüz ildə Türk dünyasında yetişmiş fikir və siyasət adamları Türk birliyini iki model şəklində təsəvvür etmişlər. Bütün Türk xalqlarının vahid dövlət çatısı altında birləşməsi. Vahid Türk milləti və dövləti ideyasını dəstəkləyənlərin lideri Ənvər Paşa, Əli Bəy Hüseynzadə, Ə. Topçubaşov olmuşlar. Müstəqul türk dövlətlərinin konfederativ birliyi ideyasını isə M.Ə.Rəsulzadə, Atatürk dəstəkləmişlər. O zamandan bu zamana türk dünyası böyük yol keçmişdir və indiki reallığa uyğun olaraq Türk dünyasının birliyinin Avropa Birliyi modelinə uyğun qurulması daha çox dəstəklənməkdədir. Türk birliyi qurularsa Türk dünasını təhdid edən bir sıra dövlətlərə qarşı vahid təhlükəsizlik doktrini və politikası izlənə bilər. Hazırda türk dünyasına qarşı dörd təhdid vardır. Amerika və İzrailin Türkiyə ilə Suriya sərhədləri arasında tampon kürdüstan dövləti qurma projesi və bu bölgədə 150 minlik silahlı kürd dəstələrinin Türkiyəyə qarşı vuruşması. Bu bölgədə Kürdüstan yaratmaqda əsas məqsəd Türkiyə ilə Ərəb dünyasının quru əlaqələrini kəsmək və müsəlman dünyasını parçalamaqdır. Türkiyə burada 35 km lik təhlükəsizlik zolağı yaratsa belə ABD-İzrail blokunun Yeni dünya düzəni adl altında Türkiyəni bölmək siyasəti hələ də gündəmdədir. Düşünürəm ki, Türkiyə və Azərbaycan birləşmiş orduları həm də İraq və Suriyada yaşayan toplam beş milyon türk soydaşlarımızı qorumalıdır. İraq və Suriya türkmanlarına sahib durmalıyıq və o coğrafiyalarda siyasi statuslarının olmasına çalışmalıyıq. Suriya və İraq Türkmanları Türk dünyasını Ərəb dünyası ilə bağlayan strateji din və kültür körpüsüdür. Türkiyənin Ərəbistana uzantılarıdır.
Erməni təhdidləri və işğalları. Qarabağın işğaldan azad olunması problemi. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı tampon erməni dövləti Türkiyənin Azərbaycana, Azərbaycan araçılığı ilə Türküstana yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə Rusiyanın yaratdığı bir projedir. Ermənistan Azərbaycan torpaqları üzərində qurulub və Türkiyənin Şərqi Anadolu bölgəsini də işğal edib Ermənistana qatmağı hədəf alıb. Türkiyə və Azərbaycanın erməni işğallarına qarşı vahid hərbi siyasi strateji doktrini olmalıdır. Türk dünyası erməni təhdidlərindən qurtulmalıdır”.
Tədbirdə həmçinin Ədalət Partiyasından Sədr müavini Elxan Şükürlü, Vətəndaş İnkişaf Partiyasının sədri Əli Əliyev, Xalq Partiyasının sədri Pənah Hüseyn, Azad Demokratlar Partiyasının sədri Sülhəddin Əkbər, Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğlu, ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu, DAK İdarə Heyətinin üzvü Adil Minbaşı, Ümid Partiyasının sədr müavini Rüfət Muradlı çıxış etmişdir. Çıxışlarda Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin hərbi ittifaqa qədər yüksəlməsinin, Türk dövlətlərinin iqtisadsi-siyasi-hərbi birliyinə nail olunmasının vacibliyi vurğulanıb.
Azərbaycan siyasətçilərindən Türk Birliyinə çağırış – BƏYANAT
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mərkəzi qərargahında 15 sentyabr Bakının işğaldan azad olunmasının 102-ci ildönümü münasibəti ilə siyasi partiyaların, ziyalıların iştirakı ilə keçirilən həmçinin Türkiyədən partiya liderlərinin telefonla qatıldığı tədbirdə iştirakçılar Türkiyə ilə Azərbaycanın vahid ordusunun qurulmasını, həmçinin Türkiyə və Azərbaycanın konfederativ birlikdə birləşməsini təklif etmişlər. Konfransın sonunda bəyanat qəbul olunmuşdur. Bəyanatda deyilir: 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakının “Qafqaz” İslam Ordusu tərəfindən azad olunması, şübhəsiz ki, Azərbaycan-Türkiyə dostluğu və qardaşlığı zəminində müstəsna əhəmiyyət daşıyan böyük hadisədir. 70 illik sovet hakimiyyəti dönəmində bu hadisənin məqsədyönlü təhrifinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı türk əsgərinin həmin vaxtdakı qəhrəmanlığını bu illər ərazində heç vaxt unutmayıb, onu qəlbində yaşadıb.
Bir əsr öncə Azərbaycan və Osmanlı türkləri dünya imperalizminin qarşısında çiyin-çiyinə duraraq, öz istiqlallarını qəbul etdirməyi bacardılar və bu, bizim xalqlarımızın birliyini bütün dünyaya göstərən önəmli hadisə oldu. Komandan Nuru Paşanın rəhbərliyi ilə “Qafqaz” Türk-İslam Ordusunun Bakını azad etməsinin illər ötdükcə Azərbaycanın müstəqillik tarixində nə qədər böyük rol oynadığı daha aydın dərk edilir. Əgər bu Ordu köməyəimizə gəlməsəydi, şühəsiz ki, bu gün paytaxt Bakı da Dərbənd kimi, bir rus şəhərinə çevrilər, Azərbaycan dövləti indiki sərhədləri daxilində mövcud ola bilməzdi. Bakıya gələn ordunun qəhrəmanlığı, tariximizdəki, bütövlüyümüzdəki rolu və Azərbaycanın bugünkü sərhədlər içərisində dövlət qurmasında oynadığı mühüm rol heç vaxt unudulmayacaqdır. 102 il əvvəl olduğu kimi, bu gün də oxşar çətinlik içərisindəyik: Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq hüquqla tanınan əraziləri arxasında böyük güclərin durduğu Ermənistan tərəfindən işğal edilib və biz yenə də bu güclərin məkrli planlarına qarşı savaşda qardaş Türkiyə dövlətini yanımızda görürük; eyni şəkildə, 100 il öncə Osmanlı dövlətini bölüb parçalayan güclər bu gün başqa çətirlər, adlar altında Türkiyə Cümhuriyyətinin qalan ərazilərini də parçalamağa, hər vasitə ilə onun inkişafının qarşısını almağa çalışırlar və Azərbaycan xalqı da qardaş ölkəyə qarşı imperalist güclərin bu hücumları qarşısında Türkiyənin yanındadır. Həm ərazilərimizə göz dikmiş və inkişafımızı istəməyən ortaq düşmənlərimizin varlığı, bu düşmənlərin açıq təhdidləri, həm ölkələrimiz qarşısında duran hədəflər, milli mraqlarımızın eyniliyi, həm də yeni geosiyasi reallıqlar Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini daha yeni müstəviyə çıxarmağı bizdən tələb edir.
Biz, bu bəyanatı imzalayan siyasi təşkilatlar və şəxslər mövcud reallıqlardan çıxış edərək, hər iki ölkə arasındakı münasibətlərin yeni və daha etibarlı müstəviyə çıxarılması üçün ən qısa zamanda aşağıdakı addımların atılmasını zəruri sayırıq:
– Ermənistan tərəfindən Azərbaycan ərazilərinin işğalının və işğal olunmuş ərazilərimizdə terrorçu-separatçı bir rejimin fəaliyyət göstərməsinin təkcə Azərbaycan Respublikasının deyil, həm də Türkiyə Cümhuriyyətinin maraq və mənafelərinə real və açıq təhdid yaratdığını əsas götürərək, Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Cümhuriyyəti arasında strateji hərbi müttəfiqlik Sazişi imzalanmalıdır;
– Bu Saziş əsasında hər iki ölkənin ərzisində qarşılıqlı şəkildə hərbi bazaların yerləşdirilməsinə və hətta birgə, vahid komandanlığa tabe hərbi qüvvələrin yaradılmasına nail olunmalıdır;
– Azərbaycan-Türkiyə hərbi ittifaqının digər Türk cumhuriyyətlərinin də birliyinə təkan verməsi və genişləndirilməsi üçün digər Türk respublikalarıyla danışıqlar intensivləşdirilməli və son nəticədə, Avropa Birliyinin modelinə uyğun Türk Birliyinin yaradılmasına nail olunmalıdır;
– Bu hərbi, siyasi, iqtisadi və mədəni Birliyin yaradılmasının zəruruliyini ölkələrə çatdırmaq üçün Türkiyə, Azərbaycan və digər Türk cumhuriyyətlərinin siyasi təşkilatları, mətbuatı, fikir adamları arasında qarşılıqlı sabit əlaqələrin və ictimai rəyi hazırlama mexanizmlərinin qurulması və gücləndirilməsinə çalışılmalıdır.
Mayın 25-də xalq şairi, sabiq deputat, VHP-nin sədri Sabir Rüstəmxanlının 70 illik yubileyi təntənəli şəkildə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram teatrında qeyd olundu. Yubiley tədbiri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə keçirildi.
Tədbirdə dövlət rəsmiləri, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, şair və yazıçılar, xarici qonaqlar, eləcə də media nümayəndələri iştirak etdilər.
Mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəz Qarayev, baş nazirin müavini Elçin Əfəndiyev, millət vəkilləri Zahid Oruc, Qənirə Paşayeva, Elmira Axundova, Fəzail İbrahimli, Fazil Mustafa, Qüdrət Həsənquliyev, Müsavat Partiyasının başqanı Arif Hacılı, Milli Strateji Düşüncə Mərkəzinin İsa Qəmbər, tarixçi alim Cəmil Həsənli və digərləri qonaqlar arasında idi.
Sabir Rüstəmxanlının yubileyinə gözlənildiyindən daha çox qonaq gəldiyindən həm qapının önündə, həm də zalda izdiham yaşandı. Gələnlər uzun müddət teatrın qapısı önündə gözləməli oldular.
Açılış nitqi ilə çıxış edən şair İlqar Fəhmi Akademik Milli Dram Teatrının qapısı önündə yaşanan izdihamın Sabir Rüstəmxanlının şəxsiyyətinə və yaradıcılığına verilən qiymətin göstəricisi olduğunu bildirdi.
Tədbir öncəsi musavat.com-a danışan baş nazirin müavini Elçin Əfəndiyev isə, S.Rüstəmxanlını ədəbiyyatımızın ən görkəmli nümayəndəsi adlandırdı: “Sabir Rüstəmxanlı həm poeziya, həm də nəsr sahəsində yazdığı əsərlərlə bugünkü ədəbiyyatımızın ən gözəl nümunələrini yaradıb”.
Səhnədə çıxış edənlər də Sabir Rüstəmxanlının fəaliyyətindən, yaradıcılığından və şəxsi keyfiyyətlərindən bəhs etdilər. İstanbul metropol bələdiyyəsinin koordinatoru, tanınmış şair-yazar Özcan Ünlü yubilyarın yaradıcılığını və şəxsiyyətini yüksək qiymətləndirdi.
Daha sonra şairin əsərlərindən parçalar oxundu, şeirlər səsləndirildi. Xalq şairinin kürəkən müğənni Elçin Cəfərov da qayınatasının yubileyində onu oxuduğu mahnıları ilə təbrik etdi. Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı və bir neçə gənc aktyor şairin əsərlərindən parçalar səsləndirdilər.
Musavat.com-a danışan tarixçi alim Cəmil Həsənli Sabir Rüstəmxanlını həm ədəbi fikrin, həm də siyasi mühitin öndə gedən nümayəndələrindən biri adlandırdı: “Mən onu gənclik illərindən tanıyıram. O zaman gənc şairlər gəlib tələbə yataqxanalarında, müxtəlif auditoriyalarda öz şeirlərini oxuyurdular. Hamısı da vətənpərvər şeirlər idi. Yadıma gəlir ki, Sabirin “Gəncə qapısı” kitabı çıxanda necə sevgi ilə qarşılandı. Hər yerdə onun müzakirələri gedirdi. Sabirin Azərbaycan ədəbiyyatında, siyasətində, ictimai fikrində yeri əvəzsizdir. Onun ən gözəl əsərlərindən biri də “Ömür kitabı”dır. Bu kitab sanki Azərbaycan ədəbi sözünün millətə xidmət nümunəsidir. Təsadüfi deyildi ki, bu kitab milyon tirajla çap olunmuşdu və böyük maraq doğurmuşdu. Əslində Sabir Rüstəmxanlı özü də elə bu ömür kitabından keçmişdi. Sabirin həm şeirləri, poeziyası, publisistikası, nəsr əsərləri həm ictimai fikir, həm də ədəbiyyat üçün çox önəmli əsərlərdir”.
Deputat Qüdrət Həsənquliyev isə yubilyarı Milli Azadlıq Hərəkatı dövründən tanıyıb: “Sabir bəyi mən tələbəlik illərindən sevmişəm. Onun kitablarını sevə-sevə oxumuşam. Sabir bəy Milli Azadlıq Hərəkatının öncüllərindən biri olub. Azərbaycanda milli ruhun oyanışında misilsiz xidmətləri olan bir şəxsiyyətdir. O, bu millətin qənimət insanlarından biridir. Mən ona can sağlığı və uğurlar arzulayıram. Allah ona ömür versin və bizlərə də ömür versin ki, onun yüzilliyini qeyd edək”.
Deputat Qənirə Paşayeva yubilyarı Azərbaycanın dəyərli aydınlarından biri adlandırdı: “Sabir Rüstəmxanlı bizim ədəbiyyatımızda, poeziyamızda öz yeri olan böyük şairlərimizdən olmaqla bərabər çox dəyərli ziyalılarımızdan biridir. Azərbaycanın müstəqillik hərəkatının fəallarından biri olub. Onun ictimai, siyasi fəaliyyətinin önəmini sözlə ifadə etmək mümkün deyil. O, türk millətinin birliyi, Azərbaycanın demokratik bir respublikaya çevrilməsi üçün gözəl işlər görən aydınlarımızdandır. Allah Sabir bəyə uzun ömür, can sağlığı versin, bundan sonra da fəaliyyətinə davam etsin”.
Deputat Fazil Mustafa Sabir Rüstəmxanlını Azərbaycanın ən böyük ziyalılarından biri adlandırdı: “Sabir bəy, XXI əsrdə Azərbaycan davasını gündəmə gətirən, xüsusən də Güney Azərbaycan problemini aktuallaşdıran, bu hərəkatın öncüllüyünü öz üzərinə götürən liderlərdən biridir və çox böyük işlər görüb. Sabir bəyin fəaliyyət sferası o qədər genişdir ki, hərdən fikirləşirsən ki, bir insan bu qədər yükü çiyinlərinə necə götürə bilər? Bu da bir ziyalı məsuliyyəti və vicdanı ilə bağlı məsələdir. Sabir bəy məsuliyyətin bilincində olan bir şəxsiyyətdir. Həm gözəl şair, həm siyasi xadim olasan, uzun illər parlamentdə təmsil olunasan, həm Dünya Azərbaycanlılar Konqresinin işini öz üzərinə götürüb aparasan, bu nadir bir istedad sahibinin qabiliyyətidir. O, Azərbaycan xalqının gəlmiş-getmiş ən ciddi ziyalıları içindədir və adı həmişə fəxrlə xatırlanacaq”.
Vətənpərvərlik, türkçülük haqqında mahnılarının mahir ifaçısı, müğənni Əhməd Şəfəq Sabir Rüstəmxanlını tanımaqdan qürur duyduğunu bildirdi: “Sabir Rüstəmxanlı ilə 2004-cü ildə Azərbaycana konsert verməyə gəlməzdən öncə tanış oldum. Təbii ki, onu şeirləri ilə tanıdım, sevdim. Sonradan o şeirlərin sahibinin böyük bir ədəbiyyatçı, gözəl bir insan olduğunu gördüm. Onun türk tarixinə bu qədər vaqif olması məni ayrıca təəccübləndirdi. Sabir bəy eyni zamanda bir türkçü və ədəbiyyat filosofudur. Onlar mənim ailə dostumdur və çox xoşbəxtəm ki, belə bir ailə ilə tanış oldum. Sabir bəyin bu gün 70 yaşı olsa da, o, yazdığı hər əsərlə əslində, bir qədər də gəncləşir. Allah ona uzun ömür nəsib etsin ki, o da ədəbiyyatımıza gözəl əsərlər verməkdə davam etsin”.
Tədbirin sonunda söz yubilyara verildi. Alqışlar altında səhnəyə çıxan Sabir Rüstəmxanlı onun yubiley tədbirində iştirak edənlərə və tədbiri təşkil edən Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə minnətdarlığını bildirdi.
Həmçinin zalda yer olmadığı üçün qapıdan dönən qonaqlarına da üzrxahlıq etdi: “Mən çox təəssüfləndim ki, dəyərli dostlarımın bir hissəsi yer olmadığı üçün qapıdan qayıdıblar. Yəqin ki, mədəniyyət nazirimiz qonaqların bu qədər çox olduğunu bilsəydi, bizə Heydər Əliyev adına Sarayı açardı. Ümumiyyətlə, zalları, salonları şairlərin, yazıçıların üzünə açmaq lazımdır”.
S.Rüstəmxanlı bu mərtəbəyə gəlib çıxmaqda gənclik illərində ona kömək edən xeyirxahlarından danışdı. Həyat yoluna nəzərə salaraq keçdiyi çətinliklərdən bəhs etdi, qazandığı uğurları isə bu xalqın sevgisinə borclu olduğunu dedi.
Xalq şairi yazdığı hər kiçik bir misranın ona doğma olduğunu və səhnədə səsləndirilən şeirlərini həvəslə dinlədiyini ifadə etdi: “Bir dəfə dostlarımdan biri mənim kitabımı istədi və dedi ki, kitabı mənə verəndə içində ən sevdiyin şeirlərini işarələ ki, onları oxuyum. Mən də kitabı vərəqlədikcə, xoşuma gələn şeirləri işarələməyə başladım. Axırda bir də gördüm ki, kitabda nə qədər şeir varsa, hamısını işarələmişəm. Mənə elə gəlir ki, biz hər birimiz bu millətin dərdi, sevgisi ilə yaşayırıq. Mənim xoşbəxtliyim ondadır ki, mən heç vaxt bu millətə sayğımı, sevgimi itirmədim. Ən ağır gündə belə, bu millətin gücünə güvəndim”.
Çıxışda tədbirlə bağlı təəssüratlarını bizimlə bölüşən yubilyar ən böyük diqqətlərdən birini də “Yeni Müsavat” qəzetindən gördüyünü etiraf etdi və təşəkkürünü bildirdi: “Yubiley ərəfəsində mənim haqqımda ən gözəl yazılardan birini də siz hazırladınız. Sizə və iştirak edən hər kəsə təşəkkürümü bildirirəm. Çox təəssüf edirəm ki, bəzi qonaqlarım ayaq üstə qaldı, bəziləri içəri keçə bilmədi. Onlar bizi üzrlü saysınlar. Bu, məni həm sevindirdi, həm də təəssüfləndim. Türkiyədən, Qazaxıstandan, Rusiyadan, Tatarıstandan, Udmurtiyadan çoxlu dostlarım gəlib. İllər uzunu mənimlə çiyin-çiyinə gələn qələm dostlarım gəlib, insanın bundan böyük qazancı ola bilməz”.
Yanvarın 31-də böyük öndər Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 132-ci ildönümü tamam olur.
Bu münasibətlə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası artıq silsilə tədbirlərə start verib. Partiyanın rayon təşkilatlarında keçiriləcək tədbirlər Bərdədən başlayıb.
Bu gün VHP-nin Bərdə rayon təşkilatı məclisi M.Ə.Rəsulzadənin anadan olmasının 132-ci ili ilə bağlı toplantı keçirib. Rayon təşkilatının sədri Rövşən Cabbarov çıxışında Rəsulzadənin həyat və yaradıcılığı, siyasi və dövlətçilik fəaliyyəti barədə məruzə edib. Bildirib ki, Şərqdə ilk cümhuriyyət quruculuğu ilə Rəsulzadə və tərəfdarları yeni məfkurənin, idarəçiliyin əsasını qoydular:
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti demokratiya və azad, demokratik idarəçiliyin ilk nümunəsi idi. Rəsulzadə bütün ömrünü və həyatını millətinə və dövlətinə fəda etmiş şəxsdir. Mühacirətdə olduğu müddətdə də Azərbaycan davasından vaz keçməyib. Biz çox xoşbəxt xalqıq ki, Rəsulzadə kimi öndərimiz var. Biz bu gün də onun dövlətçilik məfkirəsi ilə getməliyik. Bu gün VHP-də onun əsasını qoyduğu milli təsanüd nəzəriyyəsinə əsaslanır”.
R.Cabbarov çıxışının sonunda rayon təşkilatının fəaliyyəti və konfrans hazırlıqlarından danışıb.
“Azərbaycan türkləri bu torpaqlarda, xüsusilə Bakıda qalmasına görəƏli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və Əlimərdan bəy Topçubaşova borcludurlar”
05 mart 2014-cü il tarixində saat 14:00-da Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə görkəmli mütəfəkkir, yazıçı, tərcüməçi, şair, həkim, ictimai xadim Əli bəy Hüseynzadənin 150 illik yubileyi ilə əlaqədar “Əli bəy Hüseynzadə və türkçülük” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib. Tədbirdə VHP sədri, millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı, Musavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbər, DAK Daimi Şurasının sədri Əjdər Tağızadə, AXCP sədrinin müavini Nurəddin Məmmədli, Azərbaycan Milli Demokrat (Bozqurd) Partiyasının (AMDP) lideri İsgəndər Həmidov, “Borçalı” İctimai Birliyinin sədri Zəlimxan Məmmədli, ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu, Ümid Partiyası sədrinin müavini Rüfət Muradlı, AMEA Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun politologiya şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə elmləri doktoru Yadigar Türkel, sabiq təhsil naziri, türkoloq, professor Firidun Cəlilov, şair Musa Yaqub, AMEA-nın elmi işçisi, Bütöv Azərbaycan Hərəkatının rəhbəri Yasəmən Qaraqoyunlu, Orta Asiya və Güney Qafqaz Söz Azadlığı Şəbəkəsinin (CASCFEN) sədri, tanınmış jurnalist Azər Həsrət, Avropa Hərəkatının rəhbəri Ramin Hacılı bir çox siyasətçilər, gənclər təşkilatlarının təmsilçiləri iştirak ediblər.
“Əli bəy Hüseynzadə “türkləşmək, müasirləşmək və islamlaşmaq” ideyasının yaradıcılarından və onu ortaya çıxaranlardan biri idi”
Yığıncağı VHPsədri Sabir Rüstəmxanlıaçaraq bildirdi ki, Əli bəy Hüseynzadəyə əslində türk peyğəmbəri, fövqəlbəşər deyirlər: “Çünki çox qeyri-adi bir insan, istedad sahibi, böyük milli idealların, ideyaların daşıyıcı və onları ortaya çıxaran bir adam idi. Əli bəy Hüseynzadə Ziya Gökalpın müəllimi idi, Mustafa Kamal Atatürk də Ziya Gökalpı özünün mənəvi atası adlandırırdı. Bu da Əli bəy Hüseynzadədən Mustafa Kamal Atatürkə və bugünkü Türkiyə Cümhuriyyətinə yol uzandığını göstərir. Bu yolun başında Əli bəy Hüseynzadə, Həsən bəy Zərdabi, Mirzə Fətəli Axundzadə, İsmayıl bəy Qaspıralı, Yusif Akçura kimi şəxsiyyətlər dayanırdı. Onlar da XIX əsrin sonlarında türkçülük ideyasını dirildən, onu siyasi hadisəyə çevirən və müstəqil türk dövlətlərinin yaranması üçün mənəvi təməl hazırlayan adamlar idi. Eyni zamanda Əli bəy Hüseynzadə Əhməd bəy Ağaoğlu və digər fikirdaşları ilə birlikdə Azərbaycanın üçrəngli bayrağındakı “türkləşmək, müasirləşməkvə islamlaşmaq” ideyasının yaradıcılarından və onu ortaya çıxaranlardan biri idi”.
“Əli bəy Hüseynzadə son dərəcə sakit, təmkinli, təvazökar,hər şeyə səbrlə yanaşan, insan olaraq böyük bir şəxsiyyət idi”
Millət vəkili dedi ki, Azərbaycan türkləri bu torpaqlarda, xüsusilə Bakıda qalmasına görə Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və Əlimərdan bəy Topçubaşova borcludurlar: “Aralarında fikir ayrılığı olmasına baxmayaraq hər üç şəxsin fəaliyyəti buna gətirib çıxarıb. Əli bəy Hüseynzadə təkamül yolunun tərəfdarı, müasir düşüncəli insan idi. Əli bəy Hüseynzadə millətin gələcəyi üçün əxlaqi problemlərin aradan qaldırılmasını istəyirdi və milli özünüdərki, siyasi maarifçiliyi, dini intibahı, dində islahatlar aparılmasını olduqca vacib hesab edirdi. O, millət fədailərinin olmasını zəruri sayırdı. Əli bəy Hüseynzadə həmçinin turançılıq ideyasını ortaya atmışdı, türklərin mənəvi birliyini əsas sayırdı. Bir növ Avropa Birliyi kimi modelin tərəfdarı olub. Onun erməni-müsəlman davasına baxışı fərqli idi və xalqlar arasında nifaqın səbəbkarı kimi hökumətləri görürdü. Onun rəhbərlik etdiyi “Həyat” qəzetində (325 sayı nəşr olunub) və “Füyuzat” jurnalında (32 sayı nəşr olunub) türkünböyüklüyü, türk dünyasının bütövlüyü, türkün açılan qapıları təbliğ edilirdi. Əli bəy Hüseynzadə həmçinin ortaq türk dilinin tərəfdarı idi. Ona görə də dili bir az mürəkkəbdir. Füyuzatçılıq Məhəmməd Hadi, Abbas Səhhət, Abdulla Şaiq kimi millətçi, milli düçüncəli ədəbiyyatçıları yetişdirib. Bu baxımdan onun böyük mütəfəkkir kimi türk dünyasının inkişafı baxımından xidmətləri əvəzedilməzdir. Əli bəy Hüseynzadə deyirdi ki, bizim nicatımız məhəbbətdədir. Bu şəxs həmçinin Əhməd bəy Ağaoğlu ilə birlikdə 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideoloji təməlini hazırlayan, onun quruculuğunda iştirak edən, sonrakı dövrlərdə də Azərbaycanla əlaqəsi üzülməyən bir adam idi. Son dərəcə sakit, təmkinli, təvazökar, hər şeyə səbrlə yanaşan, insan olaraq böyük bir şəxsiyyət idi. Bu baxımdan onun şəxsiyyətindən həmişə heyranlıqla danışılıb. Bir il işıq üzü görən “Füyuzat” jurnalının bağlanmasından sonra Əli bəy Hüseynzadə bir neçə il Azərbaycanda yaşadı və daha sonra həmişəlik Türkiyəyə getdi. Siyasi partiyaların və müxtəlif qurumların bu cür şəxsiyyətləri yad etməsi son dərəcə vacibdir. Gələcəkdə bu cür tədbirləri birlikdə keçirməyimiz yaxşı olardı. VHP olaraq silsilə seminarlar keçirməyi düşünürük. İlk seminarımız bu ayın ortalarında “Biz kimin varisiyik?” mövzusunda olacaq. Yəni Azərbaycan Respublikasının AXC-nin, yoxsa ASSR-in varisi olmasına aydınlıq gətirmək lazımdır. Çünki bu gün AXC-nin deyil, sovet Azərbaycanının varisinə oxşayırıq. Biz bu seminarların materiallarını çap da edəcəyik. Elə Əli bəy Hüseynzadə ilə bağlı bugünkü tədbirimizi də həmin silsiləyə aid tədbirlərdən saymaq olar”.
“Əli bəy Hüseynzadəəsasən türkçülüyün və idealist sosializmin banisi sayılır”
AMEA-nın elmi işçisi, Bütöv Azərbaycan Hərəkatının rəhbəri Yasəmən QaraqoyunluƏli bəy Hüseynzadəni əsasən türkçülüyün və idealist sosializmin banisi kimi xarakterizə etdi:“Yəni Əli bəy Huseynzadə hər iki ideyanı türk dünyasına gətirmiş bir şəxs hesab olunur. O, Azərbaycanda islam humanizmi, Qərb, Şərq və türk mədəniyyətlərinin sintez edilə biləcəyini insanlara inandıra bilib. Beləliklə, Əli bəy Huseynzadə avropalaşmaq, türkləşməkvə islamlaşmaqtriadasının yaradılmasına səbəb oldu. Bununla da Osmanlı və Qacar imperiyaları, həmçinin Azərbaycanda bu xətt mənimsənilməyə başlandı. Əli bəy Huseynzadə Avropadan Şərqə almaq istədiyi dəyərlərə humanizm, konstitusiyalı monarxiya, hüquq cəmiyyəti, empirik-sientizm, pozitivizm, rasionalizm, praqmatizm daxil idi. Yəni onun avropalaşmaq ideyasının arxasında Avropadan məhz bu dəyərləri götürüb Osmanlıda və Şərq dünyasında tətbiq etməklə Osmanlı imperiyasının və türk dünyasının yenidən yüksəlişinə nail olmaq dayanırdı. Bir sözlə, bu ideyanın arxasında Avropa əxlaqını və həyat tərzini götürmək deyil, Avropada elmi-texniki tərəqqiyə səbəb olan dəyərləri mənimsəmək dayanmır. Sultran Əbdülhəmid Osmanlı imperiyasının xilası üçün osmanlıçılıq ideyasını ortaya atmışdı və onu qorumağa, dövlət siyasətində tətbiq etməyə çalışırdı. Ancaq Əli bəy Hüseynzadə osmanlıçılığın çıxış yolu olmadığını, nicatı türkləşməkdə görürdü. Çünki xalqlar artıq Osmanlı imperiyasına qarşı mübarizəyə qalxmışdı. Ona görə də Əli bəy Hüseynzadə avropalaşmaq, türkləşmək və islamlaşmaq sintezini ortaya qoydu. Yəni bir növ türkləşmək ideyasını da siyasi səhnəyə gətirdi. Şeyx Cəmaləddin Əfqani Şərq dünyasına ümmət deyil, millət ideologiyası ilə bağlı çağırışlar etmişdi. Onun fikrincə, milləti formalaşdıran əsas ünsürlərdən biri dildir, din deyil. Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Ziya Gökalp, Yusuf Akçura və İsmayıl bəy Qaspıralı da bu xətti mənimsədilər. Bu şüur bu günün də şüurudur. Əli bəy Hüseynzadə kökündə fəhlə diktatorluğu dayandığı üçün heç vaxt marksist olmayıb. O, cəmiyyətin bütün təbəqələri arasında sosial harmoniya yaradan idealist sosializmin tərəfdarı idi. Əli bəy Hüseynzadə deyirdi ki, Avropanın bütün sosial-demokratlarında, kommunistlərində, liberallarında, sağçılarında, solçularında türk düşmənçiliyi var. O, bütün dünya sosialistlərinə müraciət edərək Ortadoğuda sülhün məhz Osmanlı imperiyası və türklüyün iştirakı ilə olacaq. Bu şüar bu gün də çox aktual olaraq qalır. Əli bəy Hüseynzadə həm türkçülük nəzəriyyəsini yaradıb, həm də bu missiyanı həyata keçirən siyasətçi olub. O, Əhməd bəy Ağaoğlu ilə birlikdə 1905-1907-ci illərdə Qafqaz və Rusiya türklərinin oyanışı, təşkilatlanması uğrunda çalışıblar, həmçinin Rusiya müsəlmanlarının hüquqları ilə bağlı bəyannamə hazırlayıblar. I Dünya müharibəsi ərəfəsində Əli bəy Hüseynzadə, Yusuf Akçura və Əhməd bəy Ağaoğlu bir Turan heyəti formalaşdırıblar. Onlar Avropanın bütün ölkələrində müxtəlif görüşlər keçirərək Rusiya türklərinin hüquqlarının qorunması ilə bağlı məsələ qaldırıblar, ABŞ prezidentinə məktub belə yazıblar. Bu addım Rusiya çarını bər narahat edib və məsələdə Dumada müzakirə edilib. Əli bəy Hüseynzadə ömrünün sonunadək türkçülük və turan üçün çalışdı. O, 1934-cü ildə öz soyadını dəyişərək Turan qoyub. O, bütün türk dünyasının ən görkəmli şəxsiyyətlərindən biridir və onun kimi şəxsiyyətlər heç vaxt unudulmur və unudulmayacaq”.
Şair Musa Yaqubisə Allaha Azərbaycana, bütün türk dünyasına Əli bəy Turan kimi şəxsiyyət, filosof, şair bəxş etməsinə minnətdarlıq edərək, 2000-ci il sentyabrın 12-də Əli bəy Hüseynzadəyə ithaf etdiyi şeirini səsləndirdi:
İkilik
Ucundadır dilimin,
Həqiqətin böyüyü,
Nə qoydular deyəlim,
Nə kəsdilər dilimi.
Ayıltmadı qələmim,
Bu türk ilə əcəmi,
Nə qoydular yazalım,
Nə kəsdilər dilimi
Əli bəy Hüseynzadə
Keçiddədir ayağım,
Keçid yolu bir addım,
Nə qoydular keçəlim,
Nə qoydular qayıdım.
Tüstülənər ocağım,
Könlümün dəmxanası,
Nə yağışdan sönəsi,
Nə küləkdən yanası.
Nə durmusan qaradaş,
Ayrıcında yolumun?!
Nə yol tutmaq gücüm var,
Nə taqəti qolumun.
Haqqın əli uzalı,
Durum, tutum, tapışım-
Nə çəkdilər üzülüm,
Nə qoydular yapışım.
Ah bu Vətən torpağı,
Alındı baş qalası,
Nə yolunda şəhidəm,
Nə qəhrəman balası.
Daş altında toxumum,
Yanır çölüm, içərim,
Nə sıxdılar çürüyüm,
Nə qoydular cücərim.
Məlikməmməd nağılıyam,
Bu, quyunun dibimi?
Nə çəkdilər quyudan,
Nə kəsdilər içimi.
Azadlıq yollarında
Hələ qalmaqaldayam
Görürsənmi, Əli bəy
Mən də həmin haldayam.
Mən Əli bəy Hüseynzadəni Əli Hüseyn Turan kimi tanıyıram”
AMDP lideri İsgəndər Həmidov Əli bəy Hüseynzadəni Əli Hüseyn Turan kimi tanıdığını söylədi: “Çünki bu şəxs həyatını, ömrünü türkçülüyə sərf edib. Bəzi tədqiqatçılar Əli bəy Hüseynzadəni dinə qarşı qoyurlar. Bu, tamamilə yanlışdır. Əli bəy Hüseynzadə gözəl islami təhsil almışdı. Əli bəy Hüseynzadənin məşhur bir kəlamı var. O deyir ki, “Türklər ya ölür, ya da mühacirət edir. Amma təslim olmur”. Əli bəy Hüseynzadə bütün yaşadığı dövrdə hər kəsə anlatmağa çalışıb ki, türklər yanlız osmanlılardan ibarət deyil. Onun daha bir sözü var idi, deyir ki, “qurdlar ulayanda itlər hürürlər”. O hər zaman türk kimi yaşadı, türk kimi dünyasını dəyişdi. Allah ona rəhmət eləsin!”.
“Əli bəy Hüseynzadə təkcə Azərbaycanın yox, bütün türk dünyasının ən görkəmli şəxsiyyətlərindən, ən böyük mütəfəkkirlərindən biridir”
Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərhesab edir ki, belə tədbirlər silsilə halında olmalıdır: “Əli bəy Hüseynzadə doğrudan da fəxrimizdir. Mənim otağımda 3 şəxsiyyətin bədii obrazı var. Rəsulzadənin, Elçibəyin portreti və bir də Əli bəy Hüseynzadənin Salyandakı heykəlinin kiçik modeli mənim otağımda var. 20 ildən çoxdur həmin heykəl mənim otağımdadır. Çünki Əli bəy Hüseynzadə həqiqətən də bizim üçün çox dəyərli şəxsiyyətdir. Bu şəxsiyyət təkcə Azərbaycanın yox, bütün türk dünyasının ən görkəmli şəxsiyyətlərindən, ən böyük mütəfəkkirlərindən biridir. Biz tarixi şəxsiyyətlərimizlə fəxr edirik. Əli bəy Hüseynzadə Müsavatın yaradıcılarından biridir. Ölkənin demokratikləşməsi uğrunda mübarizə aparıb. Ümumtürk siyasi xadimlərindən biridir”.
“Bu gün Azərbaycanın güneyində də bir mücadilə var”
DAK Daimi Şurasının sədri Əjdər Tağızadə bildirdi ki, XIX əsrin sonlarında avropalılar millətləşib dövlətlərini quranda türklər də buna can atdılar: “Hətta türklər ortaya Osmanlı inperiyası kimi böyük bir maya qoyublar və millətçiliyə getməyə, milli ruhun ortaya çıxmasına çalışıblar. Həmin dalğa da Azərbaycana və Məmalüki Məhrusəyə də gəlib çıxıb. Ümumiyyətlə, XIX əsrin sonlarında Yusuf Akçura, Əhməd bəy Ağaoğlu, Əli bəy Hüseynzadə, İsmayıl Qaspıralı və digər ziyalı insanlar, türklər yaxın əməkdaşlıq işərisində olublar. Hətta dərindən araşdırsaq, Təbrizin özündə də bu adamlarla məktublaşmaların həyata keçirildiyini görərik. Ancaq millətləşmə və dövlətləşmənin zirvəsi, onların fəaliyyətlərinin nəticəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti olub. Əli bəy Hüseynzadə Mirzə Fətəli Axundzadəni tərənnüm edib. Ancaq Mirzə Fətəli Axundzadənin fikirlərinə baxdıqda onun İran adlanan yerdə farsçılığı və bəzi məsələləri qabartmasına indi də şübhəli baxılır. Ancaq Əli bəy Hüseynzadə ustadını qabaqlayıb keçib, irəliyə gedib. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həmçinin bəzi məsələlərdə estafeti ələ aldığını söyləmək olar. Ancaq doğrudan da XIX əsrin sonları XX əsrin əvvəllərində Mustafa Kamal Atatürk bunların hamısını daha da zirvəyə qaldırıb. Bu gün Türkiyədə Sultan Əbdülhəmid getməsəydi və Osmanlı inperiyası qalsaydı, daha yaxşı olacağını belə düşünənlər var. Hətta niyə bu günə düşdüklərini söyləyənlər var. Buna bir əyani sübut göstərmək olar. Bu gün Krımda bir savaş gedir. Bu problem bu gün türk dünyasının əsas məsləsidir. Putin nə çarizmi, nə bolşevizmi, nə də “KQB”ni unudub. Hər üçündən gözəl dərs alıb və bu da türkə qarşıdır. Hətta avropalılara onlar üçün əsas məsələnin alqı-satqı olduğunu deyərək uduzacaqları ilə hədələyir. Avropalılara alış-verişə hazır olduğunu, onsuz da Rusiyaya məxsus 60-70 milyard dolların onların banklarında olduğunu deyir. Özü də türkün, türk dünyasının başına min cür oyun gətirmək istəyir. Əgər ermənilər gürcülərin yarısı qədər ruslarla haqq-hesab çəkməyə çıxsaydılar və rusları Qafqazdan çıxartmaq mümkün olsaydı, bizim üçün çox yaxşı və başqa cür olardı. Rusiya Azərbaycanı da özündən asılı vəziyyətə salıb. Çünki Azərbaycanda hər bir milyarderin pulunun bir hissəsi Avropa, bir hissəsi isə Rusiya banklarındadır. Hətta küçə-bacada, evdə-eşikdə, ailədə rusca danışır və hələ də nəyisə gözləyir. Hətta adamlar yanlış düşüncələr də aşılayıblar və küçələrdə “rus gəlsəydi, daha yaxşı olardı” deyənlər də var. Rusun zibilini hələ yüz il bundan sonra daa bu məmləkətdən, türk dünyasından süpürüb tullamaq olmayacaq. Bu gün üç bölgədə -Qafqazlarda, Yaxın Şərqdə və Qara dənizin ətrafında böyük bir çəkişmə gedir. Hər üç regionda da türklər mövcuddur. Biz istəsək-istəməsək də, dəfələrlə pantürkist, turançı olmadığımızı hayqırsaq da, ancaq türkün bütövlüyünün sonunun Turan olmadığını da inkar edə bilmərik. Yəni avropalılara türklükdən əl çəkdiyimizi və bizdən qorxmamalarını nə qədər desək də, bu mümkün olan şey deyil. Türklərin haqq-hesabı mütləq aydınlaşmalıdır. Əgər ABŞ İraqda 3 milyon türkü görməzlikdən gəlirsə, Əfqanıstanda farsları düşünüb türkləri unudursansa, terrorsuz günün olmayacaq. Eyni zamanda Suriyada digər millətləri görüb, türkləri görməzlikdən gəlirlər. Bu gün Azərbaycanın güneyində də bir mücadilə var”.
“Əli bəy Hüseynzadə də, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə də,Mustafa Kamal Atatürk də Avropa dəyərlərini, milli dövlətçiliyi, milliləşməni götürməyin tərəfdarı idilər”
Onun sözlərinə görə, Əli bəy Hüseynzadə millətçi sosialist ola bilər: “Çünki kommunizmdən qorxaraq digər istiqamətə yön aldıq. Çünki o zaman Əli bəy Hüseynzadə, irtica içində boğulan digər azərbaycanlılar və “molla nəsrəddinçilər” bunu görürdü. Avropa artıq 1500-cü illərdə irticadan, yəni adamları yandırmaqdan, əl-ayağını kəsməkdən, edam etməkdən və s. yaxasını qurtarmışdı, kilsəni yerində oturtmuşdu. İndi isə kilsələrin qapısı açıqdır, hətta məktəblilər son zəngini də orada qeyd edirlər. Əli bəy Hüseyzadə İslama qarşı savaş açmamışdı və sadəcə dində renesans istəyirdi. Bu gün İran adlanan yerdə dinin siyasətdən ayrılmasına dair fitva verdiyinə görə ayətullah Burucerdini həbsxanaya salıblar. Çünki Tehran rejimi dini siyasi alətə çevirib və Həzrəti Zeynəbin (ə.s.) məzarını, İslamı, dini qorumaq adı ilə Suriyada 300 min nəfəri silahlandırıb. O zaman Əli bəy Hüseynzadə islamlaşmaq deyəndə rusdan gələcək təhlükədən qorunmaq məqsədi güdürdü. Bugünkü gün isə islamlaşmaq bizə təhlükə gətirəcək. Söz yox millət müsəlmandır. 1990-cı illərdə türkün, türk dünyasının, Türkiyənin gözü Azərbaycan baxırdı. Ancaq bu gün ölkədə gənclər arasında sorğu keçirsək, Əli bəy Hüseynzadəni, Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni tanıyarlarmı? Bu gün ziyalılar Azərbaycanın güneyində 35 milyon nəfərin yalın əllə mücadilə apardığını unutmamalıdır. İndi İran adlanan yerdə dil akademiyaları yaradılacağı söylənilir. Birincisi, heç bir imperiya, irtica rejimi millətin mücadiləsi olmasa, buna heç cür razılıq verə bilməz. Axı niyə belə bir atmaq istəsinlər? İkincisi, bu cür şeylərlə millətləri aldatmaq olmaz, çünki onların istəkləri başqa şeylərdir. Bu millət böyük millətdir, Azərbaycan türkləridir. Əgər Azərbaycan türkü 1918-ci ildə ölkəsinin bir hissəsində istiqlalını qazanıbsa, onda güneydə də belə bir şey mümkündür. Əgər Azərbaycan türkü və türklər izn verməsə, bu rusu Qafqazlardan heç kəs çıxara bilməyəcək, burnunu kimsə sındıra bilməyəcək. Bəlkə türklər, xüsusilə güclü Azərbaycan rusu bu bölgədən çıxarda bilər. Ona görə də Azərbaycan bir ideya ortaya qoysa, gürcü də dəstəkləyəcək, erməni də məcbur olub qoşulacaq.Bu gün Ukraynada rusa qarşı savaş aparılması, türkün, Azərbaycanın xeyrinədir. Mən Yuliya Timoşenkonun meydana gəlməsini və çıxışını anbaan izlədim. O, çıxışında hər bir şeyi xalqın etdiyini bildirdi. Çünki həmin adamlar məhz üç ay boyunca mənfi 30 dərəcə temperaturda mücadilə verdilər. Birini vururdular, digəri sinəsini qabağa verirdi. Axı Qərb alyansında ola-ola niyə bizim dövlətimiz məsələyə səssiz qalır. Bu ruslar Gürcüstana girəndə, mən Bakıdaydım. Mən demişdim ki, əgər siz rusların Gürcüstanı götürməyini istəyirsinizsə, onda biz də Borçalını götürəcəyik. Ona görə də səfirliklərdən Sabir bəyə zəng açıb mətbuat konfransında niyə belə deyildiyini soruşmuşdular. Həmin vaxt ruslar bizə də xəbərdarlıq etmişdilər. Belə ki, Bakı-Supsa neft kəmərinə bomba atmışdılar, neft çənini partlatmışdılar. Hətta Azərbaycanda böyük partiyanın millət vəkillərindən biri də çıxıb demişdi ki, amerikalılar gələnədək ruslar bizi tutarlar. Hələ sən əvvəl izn ver, bir addım at, öz alyansını müəyyənləşdir, onlar da sonra məcbur olub sənin arxanda dayanacaqlar. Avropa renesans dövrünü yaşayıb, milli dövlətlərini yaradıb və öz yaratdıqları dəyərlərin üstündə dayanıblar. Əli bəy Hüseynzadə də, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə də, Mustafa Kamal Atatürk də Avropa dəyərlərini, milli dövlətçiliyi, milliləşməni götürməyin tərəfdarı idilər. Biz sosializmdən qorxmuruq. Sadəcə, əsasında ateizm dayanan və rusun da əlində bayraq götürərək gəldiyi kommunizm təhlükəsindən çəkinirdik. Azərbaycanın dərdi sosial ədalət prinsipidir”.
Tədbirdə həmçinin AXCP sədrinin müavini Nurəddin Məmmədli, ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu, “Borçalı” İctimai Birliyinin sədri Zəlimxan Məmmədli, AMEA Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun politologiya şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə elmləri doktoru Yadigar Türkel, CASCFEN sədri, tanınmış jurnalist Azər Həsrətbaşqaları çıxış edərək Əli bəy Hüseynzadəni böyük şəxsiyyət kimi xarakterizə ediblər, onun irsinin təbliğinin zəruriliyini diqqətə çatdırıblar.
Bu gün Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının mərkəzi qərargahında 15 sentyabr Bakının işğaldan azad olunmasının 102-ci ildönümü münasibəti ilə tədbir keçirilib. “Bölgədəki siyasi durum və Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin prespektivləri” mövzusunda keçirilən tədbirdə ölkənin millət vəkilləri, siyasi partiya sədrləri və ictimai xadimlər qatıblar.
“Azərbaycan türkləri bu torpaqlarda, xüsusilə Bakıda qalmasına görəƏli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və Əlimərdan bəy Topçubaşova borcludurlar”
