Blog

“Şeirləri dərsliklərdə olan xalq şairinin şagirdlərlə görüşü necə yasaqlana bilər?!”

Xalq şairi, VHP sədri, sabiq millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı Yardımlı rayonunda təhsil aldığı orta məktəbdə şagirdlərlə görüş keçirmək istəyərkən rayonun icra başçısı Ayaz Əsgərovun qadağası ilə üzləşib. Öncədən görüş müvafiq qurumlarla, eləcə də icra başçısı ilə razılaşdırılsa da, son anda başçının əmri ilə ona məktəbə  daxil olmasına icazə verilməyib. Yalnız Prezident Aparatının və Təhsil Nazirliyinin müdaxiləsindən sonra görüş baş tutub.

Xalq şairi özünə qarşı edilən bu hərəkəti  hörmətsizlik kimi qiymətləndirərək, sosial şəbəkədə bu haqda etirazını bildirib.

Xalq şairi qəzetimizə açıqlamasında ona qarşı edilən haqsızlığa bir daha etirazını bildirdi: “Mən öz oxuduğum məktəbə şagirdlərlə görüşə getmişdim, öncədən icra başçısına zəng edib məlumat da vermişdim. Ayaz Əsgərov mənə telefonda dedi ki, gəlin, burada danışarıq, heç bir problem yoxdur. Daha sonra bildirdi ki, gərək Təhsil Şöbəsinin müdiri bununla bağlı Təhsil Nazirliyindən icazə alsın. Təbii, Təhsil Nazirliyinin yerli şöbələrdən belə bir tələbi ola bilər ki, məktəbə kimlərsə gələndə onlarla razılaşdırılsın. Bunu ona görə edirlər ki, müəyyən jurnalistlər, tanınmamış şairlər, yazıçılar, dini qurumların nümayəndələri gedir və aydın məsələdir ki, hər kəsi şagirdlərlə görüşə buraxmaq olmaz. Ancaq mən bu məktəbi bitirmişəm, 25 illik deputat fəaliyyəti dövrümün 15 ilini Yardımlının millət vəkili olmuşam. Mənim adım o şagirdlərin dərsliklərində var. İcra başçısı bütün bunlara rəğmən, mənə Bakıda ikən etirazını bildirmir, ”gəl” deyir. Daha sonra Yardımlıya gedib öncədən onunla görüşmüşəm… Bəhanə gətirdi ki, gərək Təhsil Şöbəsi Təhsil Nazirliyi ilə bu görüşü razılaşdırsın. Sonra bəlli oldu ki, Təhsil Şöbəsinin müdiri Lənkərana müşavirəyə gedib, məktəbin direktoru da yerində yoxdur, başçı da mənimlə danışdıqdan sonra telefonu söndürüb. Bütün bunlar mənim görüşümə mane olmaq üçün idi”.

S.Rüstəmxanlının sözlərinə görə, ötən illər ərzində təkcə məktəbin deyil, ümumilikdə rayonun təhsil uğurlarında geriləmə baş verib: “Məktəbdə gördüklərim ürəyimi ağrıtdı. Artıq nə məktəb, nə də müəllimlər əvvəlki kimi deyil. Müəllimlərə tapşırıq vermişdilər ki, görüş keçirmək olmaz, onlar da nə edəcəklərini bilmədən mənim üzümə baxırdılar. Müəllimlər görüşü təşkil etməyə cəhd etsələr də, ardıcıl zənglər gəlirdi ki, olmaz… Sanki təxribatçı bir insan məktəbə gəlib. Halbuki bu görüşün uşaqlar üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Nəhayət, icra başçısı ilə əlaqə yaratmağa nail oldum və ona sözümü dedim, bildirdim ki, sənin bunu etməyə haqqın yoxdur. Bundan sonra Prezident Aparatına zəng edib məlumat verdim, onlar bir neçə dəqiqə ərzində Təhsil Nazirliyinin də iştirakı ilə bu məsələni həll etdilər. Yalnız bundan sonra icra başçısının müavini gəldi ki, görüş yüksək səviyyədə keçməlidir və s. Bu nə demək idi? Necə oldu ki, 5 dəqiqəyə hər şey dəyişdi? Əgər Prezident Aparatı mənim xahişimi bir neçə dəqiqəyə həll etdisə, o zaman bu qadağanı qoyan kimdir? Ölkənin müstəqillik aktında imzası olan, xalq şairi adını daşıyan bir insan nə üçün məktəblərə gedə bilməz?”

Sabiq millət vəkili bu cür münasibəti özünə qarşı təhqir kimi qiymətləndirdi: “İcra başçısının nə haqqı var ki, məni təhqir etsin?! Bu insanın rayondan xəbəri yoxdur, heç bir  ciddi iş görmür, oturduğu kabinetdən çıxmır… Rayonda təhsilin səviyyəsi də aşağı düşüb. Çox güman ki, icra başçısı mənim məktəblərdəki vəziyyətdən xəbər tutacağımı nəzərə alaraq belə bir görüşə mane olmaq istəyirmiş. Mən ona da təklif etdim ki, özü, ya müavini, ya da təhlüləsizlik orqanlarından hansısa nümayəndə gəlsin görüşdə otursun və görsün ki, biz şagirdlərlə nədən danışırıq. Görüşümüz müstəqilliyə həsr olunmuşdu, Azərbaycanın müstəqillik tarixindən, təhsildən danışırdıq”.

Xalq şairi hesab edir ki, icra başçısının görüşə mane  olmaq istəməsinin əsas səbəbi baş verən neqativ halları gizlətmək olub: “Biz bilirik ki, müəlliflərin, şair və yazıçıların orta məktəblərə gedib görüş keçirməsi o şagirdlərin zehnində silinməz izlər buraxır, onların kitaba, ədəbiyyata marağını artırır. Əksinə, məktəb özü xahiş etməlidir ki, biz şagirdlərin görüşünə gedək. Mən 300 kilometr yol getmişəm, bunu dəyərləndirmək əvəzinə, tərbiyəsiz şəkildə mənim önümü kəsirlər. Bu, şagirdlərə də, müəllimlərə də çox  pis təsir etdi. İcra başçısı kimi kimdən qoruyur, mənim məktəbimi, mənim rayonumu məndən qoruyur? Bu dövləti quranlardan biri də mənəm, sən bu dövləti məndənmi qoruyursan?”

Nərgiz LİFTİYEVA,
“Yeni Müsavat”

“Azərbaycanda seçkilərin boykot mexanizmi yoxdur, bu, nəticə etibarı ilə heç nəyə təsir göstərmir”

“Əgər ciddi səmimiyyət olsa, onda müxalifət deməlidir ki, siz vermirsinizsə gəlin yığışıb bir yerdə Sərdar Cəlaloğlunu müdafiə edək”

Sabir Rüstməxanlı: “Əgər ailədən bir nəfər ölkəni tərk edibsə, onun bütün ailə üzvləri, yaxınları əziyyət çəkməməlidir”

“Ölkədən gedənlər əgər Azərbaycan iqtidarı ilə mübarizə apardıqlarını düşünürlərsə, bu, söyüş, təhqir çərçivəsində deyil, siyasi mədəniyyət çərçivəsində olmalıdır”

“Bəzən burda səsini eşitmədiyimiz, heç vaxt mübarizə meydanlarında və müxalifət düşərgəsində olmayanlar xaricə çıxan kimi özünü qatı müxalifətçi kimi təqdim edir”

Növbədənkənar prezident seçkilərinə sayılı günlər qalıb. Mərkəzi Seçki Komissiyası 8 nəfərin namizədliyini qeydə alıb və həmin şəxslər 11 aprel tarixində Azərbaycan Respublikasının prezidenti olmaq uğrunda mübarizə aparacaq. 1995-ci, 2000, 2005, 2010 və 2015-ci illərdə parlament, 2003-cü ildə isə prezident seçkilərinə qatılan, hazırda deputatlarının sayına görə Milli Məclisdə ana müxalifət statusunda olan Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası (VHP) isə hələ ötən ilin sonlarında 2018-ci ilə prezident seçkilərinə qatılmayacağını bəyan edib. Odur ki, həm bunun səbəblərini, həm də siyasi arenada, eləcə də ədəbi mühitdə baş verən olaylarla bağlı fikirlərini öyrənmək məqsədilə Xalq şairi, VHP sədri, eks-millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı ilə söhbətləşdik.

– Partiyanız hələ ötən ilin sonlarında prezident seçkilərində iştirak etməyəcəyini bildirib. İlk öncə bunun səbəblərini öyrənmək istərdik. Nədən seçkilərə qatılmadınız?

– Mən bir dəfə prezident seçkilərində iştirak etmişəm. Həmin vaxt o qədər ədalətsizlik, seçkilərin kobud şəkildə saxtalaşdırıldığını gördüyümdən qərara aldım ki, bu cür mühitdə seçkidə iştirak etmək olmaz. Konkret səbəbi budur. Bu dəfə isə seçki ümumiyyətlə, gözlənilməz oldu. Ola bilsin ki, seçkilər payızda keçirilsəydi, o vaxta kimi seçki haqqında başqa qərar qəbul etmək olardı. Amma indi gözlənilmədən seçkinin irəli çəkilməsi əlimizi, qolumuzu bağlayan hadisə idi. Belə tələsiklikdə bizim seçkiyə getmək imkanımız mümkün olmazdı.

– Seçkini boykot edənlər prosesə qatılanları nəinki tənqid, hətta təhqir edirlər. Halbuki hər bir siyasi təşkilatın hakimiyyətə gəlməsinin yeganə sivil yolu seçkilərdə iştirakdan keçir. Bununla bağlı nə düşünürsünüz?

– Seçkiyə getməsək də partiyanın üzvləri səs verməkdə sərbəstdirlər. Bizim seçkini boykot etmək imkanımız da yoxdur. Çünki məntəqə və dairələrdə, o cümlədən Mərkəzi Seçki Komissiyasında nümayəndələrimiz var. Biz Azərbaycanın seçki prosesinin iştirakçısıyıq. Bundan kənara çəkilmək mümkün deyil. Ona görə də desək ki, boykot edirik, bu mənasız bir söz olar. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda seçkilərin boykot mexanizmi yoxdur. Əslində, boykot nəticə etibarı ilə heç nəyə təsir göstərmir. Müxalifət düşərgəsinin bir hissəsi və ya tamamilə hamısı seçkidən imtina edir, prosesi boykot edir, amma başqa bir qüvvə tapılıb müxalifət adına seçkilərdə iştirak edir. Bu şəkildə boykot bəzi siyasi addımların özünü aldatmasından başqa bir şey deyil. Biz bu məsələlərdə sözlərin arxasında gizlənmək yolunu tutmuruq. Açıq danışmağı xoşlayırıq və açıq danışırıq.

O ki qaldı bir qanadın digərini tənqid, təhqir etməsinə, təəssüf ki, Azərbaycan cəmiyyətində təhqir, adamları alçaltmaq, qanunları nəzərə almadan insanları söymək, onların ailəsini, uşağını təhqir etmək az qala siyasi mübarizə adı altında həyatımıza daxil olub. Bunun da adını mübarizə qoyurlar. Halbuki bu, mübarizə deyil. Məsələn, sosial mediaya baxdıqda heyrətlənirəm ki, biz hansı mühitdə yaşayırıq. Millət anlayışının təməlində bir sevgi dayanmalıdır, millətin nəfərləri bir-birini sevməlidir. Ortada bu olmadıqda hərə bir yalquzağa dönüb öz yuvasına çəkilir. Sosial medianı izlədikdə adamların sevgi, mərhəmət hisslərinin yoxa çıxdığını görürsən. Sanki biri digərinin ürəyini partlatması, axırına çıxması üçün amansız döyüş gedir. Heç düşmənlə bu cür vuruşmurlar. Sosial mediada gedən bu savaşın böyük əksəriyyəti ədalətsizdir. Siyasi cəbhələrin bir-biri ilə bu cür mübarizə aparmasını az-çox başa düşürəm. Təəssüf ki, bunun təməlini vaxtilə hakimiyyət mətbuatı qoyub. Belə ki, “Müxalifət yoxdur, onun axırına çıxdıq, bitirdik” kimi bəyanatlarla və ya təhqirlərlə mətbuatda söyüş ənənəsi yaratdılar. İndi bu, həm də facebook səhifələrinə də keçib. Tanıdı-tanımadı, sənin şeirini, kitabını oxumayan, keçdiyin yollardan, apardığın mübarizələrdən xəbərsiz olanlar kiminsə fitvası ilə ortaya düşüb təhqirə başlayırlar. Bunun adı nadanlıq, cahillikdir. Heç kim heç kimi söyüşlə bitirə bilməz. Milçək bir şey deyil, sadəcə, ürək bulandırır. Belə şeylər əslində, zəif adamları öz millətindən, toplumundan küsdürür. Məsələn, bu günlərdə bir yerdə yazmışdılar ki, guya Sabir Rüstəmxanlı Azərbaycanda talışlara, kürdlərə, ləzgilərə nifrət edir. Mənim Azərbaycan dilində 25, xarici ölkələrdə isə 45 kitabım çıxıb. Sayı-hesabı bilinməyən məqalələrim, çıxışlarım, yüzlərlə şeirlərim nəşr olunub. Əgər o adam 70 illik həyatım boyu talışa, kürdə, ləzgiyə qarşı sayğısız 1 misra, ya 1 cümləmi tapsa deyərəm ki, sən haqlısan. Əgər bu yoxdursa, bunu yazan dünyanın ən şərəfsiz, alçaq adamıdır. Deməli, bu, həmin xalqın nümayəndələrinə məni təhqir etdirmək üçün bir kampaniyadır. Mən Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədriyəm. Ölkənin bütün vətəndaşlarına bir gözlər baxıram, hamısı mənim üçün eynidir. Bu ayrı məsələdir ki, biri deyir ləzgiyəm, biri deyir tatam, biri deyir avaram, mən də deyirəm türkəm. Bunu demək onları alçaltmaq deyil. Əksinə, mən hamısına qardaş gözü ilə baxıram. Amma kökünü danan haramzadadır. Gərək heç kim kökünü danmasın. Mətbuatı bu cür təbliğatlarla doldurmaq, ətrafa kin püskürmək bizim cəmiyyətə yaraşmaz. Bu, həm də Azərbaycanın diqqətini əsas hədəflərdən yayındırır. Bu gün az qala bütün ziyalıları, yazıçı və şairlərimizi, hətta tarixi qəhrəmanları belə, düşmən elan ediblər. Dədəsindən, böyüyündən, keçmişindən, tarixindən xəbərsiz bir dəstə gənc ortaya düşüb hər kəsə böhtan atır. Belə olmaz, bunun gələcəyi yoxdur.

– Milli Şura sədri Cəmil Həsənli seçkiyə qatılan müxalifət partiyalarına düşmən mövqedə dayanaraq onları xəyanətdə ittiham edir. Siz necə düşünürsünüz seçkiyə getməyi xəyanət kimi qiymətləndirmək doğrudurmu?

– 90-cı illərin əvvəllərində 2 xətt vardı – Xalq Cəbhəsinin müdafiə etdiyi və iqtidarın deputatları. Onda hər şey aydın idi. Sonra siyasi partiyalar – Müsavat, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası yarandı, Xalq Cəbhəsi isə parçalanmışdı. O zaman ölkədəki qarşıdurmanı, separatizmi görəndə Azərbaycanı parçalanmadan qorumaq məqsədiylə biz Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasını yaratdıq. Həmin vaxtdan sonra nə qədər seçki olubsa prosesə qatılmayanlar qatılanları həmişə ittiham edib. Gələn dəfə isə yerlər dəyişib. Yəni ötən seçkiyə gedənlər bu dəfə kənarda qalıb, onları ittiham edənlər isə seçkiyə qatılıb. Buna görə də bu cür məsələlərdə sayğılı davranmağın tərəfdarıyam. Cəmil bəy mənim dostumdur, böyük alimimizdir, ona sayğım var. Amma hesab edirəm ki, real fikirləşmək lazımdır. Getməyənlər çəkilsə yenə kimlərsə tapılıb seçkiyə qatılacaq. Ona görə də kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu bu şəkildə ayırd etmək çox çətindir. Çünki biz seçkini ancaq prosesə 3-4 ay qalmış fikirləşirik. Halbuki bu seçki qurtardığı gündən növbəti seçki ilə bağlı düşünməli idik. Biz bir komandaya çevrilmək, alternativ tərkibin, namizədin formalaşdırılması istiqamətində birlikdə 5 il ərzində çalışmalıydıq. Əgər bu gün bu, yoxdursa, indiki hakimiyyət alternativsiz olduğuna dair təsəvvür yaradırsa, bunun gühanı təkcə iqtidarda deyil, həm də bizim özümüzdədir.

– Müxalifət düşərgəsində təmsil olunan liderlərin vahid namizəd müəyyənləşdirə bilməməsinin səbəbi nədir?

– Gərək, müxtəlif iddialar, uzun illərdir davam edən bölücülük, “Mən müxalifətəm, məndən başqa müxalifət yoxdur”, “Əsas müxalifət mənəm, yerdə qalanlar müxalifətçi deyil” kimi söhbətlərin heç biri olmayaydı. Vaxtilə müxalifət düşərgəsində Demkonqres, SİDSUH, DUH kimi birliklər olub. Hər halda o birliklər indi mümkün olmasa da, ən azından bir-birini ittihama da ehtiyac yoxdur. Təbii şəkildə lider seçilib ortaya gəlmirsə onu süni surətdə yaratmaq da mümkün deyil. Əgər bu, mümkün deyilsə, onda öz iddiasını ortaya qoyan adamları da ittiham etmək olmaz. Bu gün namizədliyini verən Sərdar Cəlaloğlunu necə ittiham etmək olar? O da bu düşərgənin bir nümayəndəsidir, illər uzunu meydanlarda olub. Keçən dəfə bir başqası namizədliyini verib, bu dəfə isə o, verir. Əgər ciddi səmimiyyət olsa, onda müxalifət deməlidir ki, siz vermirsinizsə gəlin yığışıb bir yerdə Sərdar Cəlaloğlunu müdafiə edək. Yox, onu müdafiə etmirsinizsə, o zaman heç olmasa tənqid, təhqir etməyin. Çünki vaxtikən bu addımları siz də atmısız, indi isə o, atır. Nə fərqi var, dünən Müsavatın və ya AXCP-nin bir namizədi vardısa, bu gün isə ADP-nin bir namizədi var. Odur ki, boş-boşuna, havadan bir nəticə çıxarmaq olmaz.

– Sabir bəy, namizədliyini irəli sürmüş müxalifət düşərgəsində təmsil olunan şəxslərdən kimi şanslı, qələbəyə daha yaxın hesab edirsiniz?

– Bu barədə bir şey deyə bilmərəm. Bu, yəqin ki, seçki kampaniyasında və televiziya debatlarında aydın görünəcək. Odur ki, bəri başdan nəsə demək olmaz.

– VHP seçkilərdə hansısa namizədi dəstəkləyəcəkmi?

– Düşünürəm ki, hələ bu barədə danışmaq tezdir. Yalnız debatlardan, aparılan müzakirələrdən sonra nəsə demək olar. İndi bu barədə bir söz deməyə çətinlik çəkirəm.

– Bildiyiniz kimi, prezident seçkiləri 5-6 ay qabağa çəkildi. Sizcə eyni hal parlament seçkilərində də təkrarlana bilərmi? Ümumiyyətlə, parlament seçkilərinə qatılmağı planlaşdırırsınız?

– Bu barədə də danışılır ki, guya parlament seçkiləri də irəli çəkiləcək. Lakin bununla bağlı məlimatım yoxdur. Amma hər halda parlament seçkilərində meydan daha genişdir, 1 yox, 125 namizəd müzakirə olunur. Biz Azərbaycanda müstəqillik dövründə keçirilən bütün seçkilərə qatılmışıq. Ona görə də kənarda qalmağımız üçün heç bir səbəb görmürəm. Təbbi ki, seçkilərə qatılacağıq və mən də namizədliyimi verəcəm. Hesab edirəm ki, parlamentə daha təcrübəli adamlar seçilməlidir. Odur ki, yenidən parlament seçkilərində namizədliyimi vermək haqda düşünürəm. Sözsüz ki, bu, bir az da Allahın verdiyi ömürlə, sağlamlıqla bağlıdır.

– Necə düşünürsünüz, bu gün seçkiləri boykot edənlər parlament seçkilərinə qatılacaqlarmı?

– Qeyd etdiyim kimi, parlament seçkilərində meydan genişdir, əgər obyektiv yanaşılsa seçilmək imkanları da var. Əhalinin narazı təbəqəsi getdikcə çoxalır. Bunun isə obyektiv və subyetkiv səbəbləri var. Milli Şura bu narazılıqdan istifadə edib mitinqlər keçirir. Əhalinin müəyyən bir qismi də bunu müsbət qarşılayır. Yəni bu gün həmişə olduğu kimi, real müxalifət deyiləndə etiraz edən, müqavimət göstərən, mitinq keçirən qüvvəni nəzərdə tuturlar. Burada mübahisə açmaq istəmirəm. Lakin hesab edirəm ki, mitinqdən başqa da mübarizə yolları var. İntellektual, oxuyan cəmiyyət üçün hər bir yazının, hər bir kitabın çox böyük əhəmiyyəti var. Bir mitinqdə 5-10 min adam iştirak edirsə, bir kitabı 20-30 min adam oxuya bilər. Vaxtikən “Ömür” kitabımı 88-ci ilin meydan mitinqlərində iştirak edənlərin çoxu bayraq kimi əlində gətirirdi. Bu kitab o mitinqlərin təşkilatlanmasında böyük kömək göstərmişdi. Bu mənada mən yazı-pozu adamı kimi özümü mübarizədən kənarda hesab etmirəm. Mənim həyatımın amalı var. İstəmişəm ki, Azərbaycanda normal, gözəl dövlət qurulsun, ədalət bərqərar olsun, normal seçkilər keçirilsin, hakimiyyət bölgüsü düzgün aparılsın, 100 il bundan əvvəl qurulmuş dövlətin prinsipləri qorunsun, o tarixə sayğı ilə yanaşılsın, insanlar rahat yaşaya bilsin. Bunlar mənim arzularımdır və bu yolda yazılarımla, kitablarımla, çıxışlarımla, görüşlərimlə mübarizəmi davam etdirirəm. Mən 88-ci ilin mitinqlərinə çıxanda 40 yaşım vardı və hər gün meydanda çıxış etmək çox normal idi. O vaxt bu, bizim nəslin boynuna düşən vəzifə idi. Bu gün başqa bir nəsil gəlir və o işi başqaları görməlidir. Yəni kim meydana çıxmırsa onu düşmən hesab etmək, başqa gözlə baxmaq doğru yanaşma deyil.

– Bu və digər səbəblər üzündən Azərbaycanı tərk edib xaricdə məskunlaşan şəxslərin bir qismi bu gün iqtidarla mübarizə adı altında ölkənin milli maraqlarına, onun beynəlxalq nüfuzuna zidd addımlar atır, hətta təhqirə baş vururlar. Sizcə, bunun kökündə duran səbəb nədir?

– Tək Azərbaycanda deyil, bir sıra xarici dövlətlərdə də iqtidardan narazı olan adamlar ölkələrini tərk edib gedirlər. Onların sayı az olanda diqqəti cəlb etmirdilər. Lakin say artdıqca şübhəsiz, onlar təşkilatlanır, müxtəlif media qrumları və təşkilatlar yaranır. Məsələn, İran müxalifətinin Paris ətrafında bir qrultayına qatılmışdım. Həmin vaxt orada on minlərlə adam iştirak edirdi. Bizim iqtidarın bəzi nümayəndələri elə fikirləşirlər ki, Azərbaycanın bu qədər bacarıqlı gəncini ölkədən kənarlaşdırmaqla özlərinə rahat şərait yaradırlar. Elə zənn edirlər ki, artıq onlara etiraz edən olmayacaq. Lakin nəzərə almırlar ki, burdan gedən qüvvə sözünü xaricdən də deyə bilər. Texniki imkanlar belədir. Xaricə getməklə onların potensialı itmir. Gəncləri uzaqlaşdırmaqdan və düşmən gözüylə görməkdənsə, onları Vətənə bağlamaq, işlə təmin etmək, onların inkişafı üçün şərait yaratmaq və bu prosesdə fikir müftəlifliyinə sayqı ilə yanaşmaq lazımdır.

Bütün ölkələr, cəmiyyətlər bu yolu keçirlər. Biz də bu yolu keçirik və başqa cür mümkün deyil. Amma burda bir siyasi mədəniyyət söhbəti var ki, gərək iqtidar Azərbaycandan kənara gedənlərin ailəsinə, uşaqlarına, qohumlarına münasibətdə diqqətli olsun, onları bu qarşıdurmaya qarışdırmasın. Yəni əgər ailədən bir nəfər gedibsə, onun bütün ailə üzvləri, yaxınları əziyyət çəkməməlidir. Ölkədən gedənlər əgər Azərbaycan iqtidarı ilə mübarizə apardıqlarını düşünürlərsə, bu, söyüş, təhqir çərçivəsində deyil, siyasi mədəniyyət çərçivəsində olmalıdır. Mən öz xalqını, millətini sevən bir adam kimi, iqtidar-müxalifət, hakimiyyət-vətəndaş münasibətlərinin bu yerə gəlib çıxmasını istəmirəm. Sabah yerlər dəyişilə, biri gedib, yerinə digəri gələ bilər. Odur ki, biz mübarizənin daha pis məcralara yönəlməsinin qarşısını almalıyıq. Bizim xalqın tarixən formalaşmış müəyyən prinsipləri, ədəb-ərkan qaydaları var. Düşmənçiliyi də müəyyən çərçivələr daxilində etmək lazımdır. Gərək bunlar nəzərə alınsın. Avropa Azərbaycanlıları Konqresində də bu sözlərimi demişəm. Ola bilsin ki, ifadə etmək istədiklərimin hamısını demədim. Lakin “niyə tənqid edirsiniz və ya niyə mübarizə aparırsınız?” deyə bir ifadə səsləndirməmişəm. Sadəcə qeyd etdim ki, tənqid ölçü-biçi daxilində olmalıdır, heç kimin şəxsiyyətinə toxunmaq olmaz. Bir məsələ də var ki, burda səsi çıxmayan, heç vaxt mübarizə meydanlarında və müxalifət düşərgəsində olmayanlar da getdiyi ölkədə özünü qatı müxalifətçi kimi təqdim edirər. Bəziləri isə belə bir absurd iddəa ilə çıxış edirlər ki, guya Azərbaycanda milli ayrı-seçkilik mövcuddur və azsaylı xalqların nümayəndəsi olduqlarına görə burada onları incidirlər. Belə saxtakarlıqları qəbul etmək olmaz. Axı burda belə bir şey yoxdur. Bəli, burada məmurların onları tənqid edənlərə dözümsüzlük halları var. Bunu heç kim inkar edə bilməz. Amma bunu bütünlüklə dövlətə qarşı çevirmək, ölkənin milli təhlükəsizliyinə qarşı təhlükə yaradan addımlar atmaq, düşmən dəyirmanına su tökmək olmaz. Məncə, bu proeslərdən ciddi nəticələr çıxarılmalıdır..

– Sabir bəy, necə düşünürsünüz Azərbaycanda milli kimlik problemi varmı?

– Bizdə inkar olunan və təzyiqə məruz qalan milli çoxluqdur – türklərdir. Dilinin adını, xalqının adını deyə bilməzsən. Tarixindən danışanda “türk” sözünü dilinə gətirənlərə xor baxılır. Bu zaman neçə yerdən səni təhqir etməyə başlayırlar. Mən elə zonada böyümüşəm ki, bizim təsəvvürümüzdə heç vaxt türk-talış ayrı-seçkiliyi olmayıb. Qohumlarımız var, qız verib, qız almışıq. Amma hər halda hər kəsin bir etnik kimliyi var. Bunu inkar edə bilmərəm. Bu, dədəmin, babamın ruhuna hörmətsizlik olar. Mən nə deməliyəm özümə? Biz hamımız azərbaycanlıyıq. Ancaq birisi evində ailəsi, uşağı ilə öz etnik dilində danışır, öz xalqının adını deyir, başqası bunu deyəndə bu millətçilik və ya ayrı-seçkilik salmaq sayılır. Mənim də o hüququm var. “Azərbaycanlı” sözünü inkar etmək olmaz. Bu, Azərbaycan dövlətində yaşaya millətin adıdır. Bəli, Azərbaycanda bir azərbaycanlı milləti formalaşıb. Bu, həm də Azərbaycan vətəndaşlığı anlamındadır. Yəni burdakı türk, ləzgi, talış, kürd, tat və digərləri hamısı azərbaycanlıdır, bu dövlətin vətəndaşı, bu millətin parçalarıdır. Lakin bununla yanaşı, bir alt kimlik də var. Bizim də kimliyimiz türkdür. Bu, qətiyyən ayrı-seçkilik salmaq, bir-birinə sayğını itirmək deyil. “Azərbaycanlı” sözü ilə yanaşı, etnik kimlik də dilə gətirilirsə, buna normal baxılmalıdır.

Yeri gəlmişkən, nəzərinizə çatdırım ki, guya “azəri” dedikdə hansısa azsaylı xalq nəzərdə tutulur. Halbuki, türklərin başqa adları – tatar, avar, acar, şumər, bolqar, kəngər olduğu kimi, “azər” adı da var. Əslində “Azərbaycan” sözünün kökündə “azər” dayanır. Ola bilsin ki, vaxtikən Azərbaycanda hansısa azsaylı xalqların birinin dilinə, Azərbaycan ərazisində olduğuna görə, azəri dili deyiblər. Lakin artıq dünya bunu unudub. Bu gün dünyada, əsasən də Avropada “azəri” deyiləndə Azərbaycanın bütün əhalisi nəzərdə tutulur. Vaxtikən sovet dövründə “azəri” sözünü işlətmək yasaq idi. Sonra bu yasaq aradan götürüldü, indi isə biz özümüz yasaqlamışıq. Qeyd etdiyim kimi, “azər” türklərin bir qanadıdır. Buna görə də mən bu sözdən çəkinmirəm. Hətta cavanlığımda yazılarımda “azəri xalqı” sözündən istifadə etmişəm, imkan düşəndə bu gün də yazıram. Düşünürəm ki, “azəri” sözünü “türk” sözü ilə yanaşı, yəni “azəri türkləri” kimi işlətmək daha yaxşıdır.

– Bugünkü gənc yazarların yazıları, onların ədəbiyyata yanaşması sizi qane edirmi? Onların arasında elələri var ki, tez tanınmaq üçün hansısa dahi şair və ya yazıçının ünvanına tənqid, hətta təhqir belə, səsləndirirlər. Buna münasibətinizi öyrənmək istərdik.

– Gəncliklə bağlı mənim bədbinliyim yoxdur. Həm siyasət, həm elm, həm də ədəbiyyat və mədəniyyət sahəsində yetişən Azərbaycan gəncliyinə inanıram. Lakin təəssüf ki, bizim təhsilimiz bu qədər böyük potensialı olan gəncliyimizi yarımçıq böyüdür. Bir hissəsi gedib xaricdə təhsil alır və mədəniyyətimizdən qismən uzaqlaşırlar. Böyük bir hissəsi burda rus məktəblərində oxuyurlar. Nəticədə sovet dövründəki kimi Azərbaycan mədəniyyətindən az məlumatlı olurlar. Öz məktəblərimizə qarşı bir inamsızlıq yaranıb. Halbuki bir qədər diqqət yetirilsə, Azərbaycan məktəbləri hər cəhətdən müasir tələblərə cavab verə bilən səviyyəyə qaldırıla bilər.

İnkarın birinci səbəbi – bilməməkdir, savadsızlıqdır. Oxumayan, öz tarixindən xəbərsiz olan birisinin “mənim nə tarixim var, bizim böyük qəhrəmanlarımız, şair və yazıçılarımız yoxdur”- deməsi başa düşüləndir. Xəbərsiz olanda, inkar etmək asandır. Lakin oxuduqda heyrətə gəlirsən və görürsən ki, dahi şair və yazıçılarımızı inkar etmək mümkün deyil. Məsələn, Nəsimi mənim üçün bir möcüzədir. Onu, Nizamini, Füzulini, Vaqifi, Mirzə Fətəli Axundzadəni, Sabiri, Mirzə Cəlili nə cür inkar edə, kiçildə bilərsən? Vaqif hələ 18-ci əsrdə bu gün belə, dünya poeziyasının can atdığı bir səviyyədə, gözəl dillə insan gözəlliyini tərənnüm edib. Ədəbiyyatın ən böyük məqsədlərindən biri budur. Adlarını çəkdiyim şəxslərin hər biri bir dövrün başlanğıcıdır. Mənim düşüncəmə görə, Mirzə Fətəli Axundzadə, Zərdabi, Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə, Üzeyir Hacıbəyli, Rəsulzadə olmasaydı bugünkü Azərbaycan ruhu olmazdı. Onlar olmasaydı bugünkü Azərbaycan təfəkkürünün konturları necə olardı? Bu xalq nələrlə nəfəs alardı, nə cür düşünərdi? Orta əsrlərin islam cəhalətindən bəri keçə bilərdimi? Xalqımızın gözəl bir sözü var: Yel qayadan nə aparar?! Cavandı, özünü kimlərdənsə böyük sayırsa, qoy saysın. Bəyənməsin, amma inkar da etməsin. Çünki dahi şair və yazıçıları inkar etmək mümkün deyil. Elə şeylər var ki, ona ümumiyyətlə, nə əl, nə də dil uzatmaq olar. Məncə, kimisə inkar etməkdənsə, hər kəs özünün əsərini yazmaqla məşğul olsa daha yaxşıdır.

– Radio və telekanallardakı bəzi aparıcılar dilin normalarını kobud surətdə pozur, hətta veriliş zamanı vulqar ifadələr belə, işlədirlər. Bununla bağlı Milli Televiziya və Şurası (MTRŞ) bir neçə dəfə bəyanat səsləndirib, onlara xəbərdarlıq edib. Lakin nəticədə dəyişən bir şey yoxdur. 4 il ölkənin mətbuat və informasiya naziri vəzifəsində çalışmış bir insan kimi, sizcə, qeyd olunan problemi hansı yolla həll etmək olar?

– Kadrlar düzgün seçilməlidir. İstər telekanallarda, istərsə də radiolarda dilini, danışığını bilən, nitq mədəniyyətinə yiyələnmiş peşəkar jurnalistlərin sayı artırılmalı, mediaya məhz bu kateqoriyadan olan adamlar cəlb olunmalıdır. Mənə elə gəlir ki, bəzi verilişlərdə bunu qəsdən edirlər. Ümumiyyətlə, televiziyalarda şou proqramlarının artmasına bir qəsd, düşüncə tərzimizi dəyişmək, tamaşaçıların diqqətini ciddi problemlərdən uzaqlaşdırmaq kimi baxıram. Yoxsa, ola bilməz ki, bu qədər tənqiddən, kütləvi iradlardan sonra televiziyalara təsir göstərmək mümkün olmasın. Bu barədə dərindən düşünmək lazımdır.

Söhbətləşdi: Vazeh BƏHRAMOĞLU

“Hürriyyət”