Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası

Blog

  • Tanıdığımız və tanımadığımız Dağıstan.

    Sabir Rüstəmxanlı

    “Yaxın qonşu uzaq qohumdan irəlidir”- deyirlər.

    Ölçülər dəyişilib, uzaqlıq, yaxınlıq anlayışları da əvvəlki mənasını itirib.
    Dağıstan yaxın qonşumuz olmaqla, əhalisinin böyük bir hissəsi həm də bizə “qohumdur”. Tarixin bir çox qanlı-qadalı yollarında bir yerdə yürümüşük. Arada çaydan, dağdan başqa ayrıc olmayıb. Siyasi xəritələr dəyişilsə, sərhədlər gah Dərbənddən, gah da onun o üz bu üzündən keçsə də mənəvi sərhədlər dəyişilməyib. Biz bir dövlətin tərkibində olanda da olmayanda da din, adət-ənənə , mənəvi dəyərlər, yaşam tərzi bizi eyni doğmalıq çərçivəsində saxlayıb, üstəlik Rusiyanın işqalına qədər yüzillər boyu Dağıstan ərazisinin böyük bir hissəsi və Azərbaycan bir dövlətin tərkibində olublar. Dağıstan xalqlarının əsas ünsiyyət dili qıpçaq və Azərbaycan türkcəsi olub.
    Bu bölgə xalqlarının dostluğu, eyni taleyi paylaşmaları, dar gündə bir-birinə arxa olmaları , daim bir-birlərinə doğru can atmaları, fitnəyə uymadan bir-birinin əlini buraxmamaları , qarışıq ailələlər haqqında saysız örnəklər gətirmək, cildlərlə kitab yazmaq olar. Şərqi Qafqaz bu baxımdan dünyanın çox nadir bir yeridir və bu qədər xalqın bütün iddəalara, fitnəkarlıqlara baxmayaraq bir arada yaşaya bilməsi ən yüksək sayqıya layiq, möcüzəli bir işdir. Lakin yeni nəsillərdə Avropa, Qərb heyranlığı gücləndikcə , uzaq olanlar daha cazibədar göründüyündən bəzən yaxından olanlara az maraq göstərildiyini də etiraf etməliyik; halbuki insanlığın, mənəvi ucalığın, mərdlik və kişiliyin elə ölçüləri var ki, onları öz aramızda, qonşuluğumuzda axtarmalıyıq və bu meyarlar nəzərə alınmadan dünyada nəyin yaxşı nəyin pis, nəyin gərəkli nəyin gərəksiz olduğunu anlamaq olmaz. Bu düşüncə ilə yanaşanda biz, yaxın qonşularımızı və qohumlarımızı nə dərəcədə tanıdığımızın hesabını aparmalıyiq. Bugünkü Güney Azərbaycanı nə qədər tanıyırıq? Yaxud tarix boyu dünyanın maraq dairəsindən çıxmamış Qafqazı, öz mənbələrimiz və tariximiz müstəvisində incələyən neçə kitabımız, bələdçi qeydlərimiz var?

    HAŞİYƏ. Dağıstanda bir dostumuz, eyni mənim kimi, yaxın qonşularımızla az maraqlandığımızı dilə gətirib çox həssas bir mövzuya toxundu . Ermənistanın tarix boyu Azərbaycan türkləri ilə iç-içə yaşamış ləzgilər və başqa azsaylı xalqlar arasında necə işlədiyi, hansı xəyanətkar planlar qurub, arada soyuqluq yaratmaq üçün hansı oyunlardan çıxdıqlarını, vaxtilə “Sadval”a necə yardım etdiklərini xatırladaraq bu prosesin Dağıstanda və Moskvada indi də davam etdiyini bildirdi. Yüzillər boyu ayrı seçkiliyimiz olmayan qardaş xalqlarla aramıza şeytanların girməsinə imkan vermək olmaz. Onlar PKK və Azərbaycandan kənarda Talış separatçıları ilə də eyni senari üzrə də çalışırlar. Bir-birimizi yaxından tanımaq, həm də bu təxribatların qarşısın almaq üçün vacibdir.

    YARIM ƏSR UNUDULMAYAN XATİRƏ. Universitetin 4-cü kursunda oxuyanda məni Ufaya , Başqırğızıstan universitetində keçirilən Ümumittifaq tələbə elmi konfransına göndərmişdilər. Azərbaycan poeziyası haqqında məruzə etmişdim. Geri dönərkən cibimdə xırda-para yol xərclərinə yetəcək pulum da vardı. Ancaq Moskvada biletimi qeyd elətdirəndə əlavə ödəniş məsələsi çıxdı ortaya. Elə bil cibimin sonucu qəpiyinə kimi hesablamışdılar. Qatara mindim, lakin qarşıda iki günlük yol var idi. Yataq dəstini, çayı, yeməyi unutmaqdan başqa yol qalmamışdı. Vaqon yeyir-içir, kupelerin açıq qapılarından sağlıqlaq yüksəlir… Vaqon bələdçisi təmiz yataq mələfəsi gətirir – imtina, çay gətirir- imtina, qonşularım süfrə açır – bir bəhanə ilə küpedən çıxıram. Ətrafda hamı bakılı, azərbaycanlı amma bir nəfər də tanıdığım yox. Küpe yoldaşlarım Dağıstandan gənc bir ailədir, Moskvada aspiranturada oxuyurlar, söhbətimiz tutur, dostlaşmışıq. Lakin aclığımı və pulsuzluğumu onlardan gizlədirəm. İkinci gecə yarıyuxulu onların pıçıltısını eşitdim. Xanım deyir oyadaq, yoldaşı deyir oyatmayaq, qoy yatsın. Mən bu hadisəni eşidirəm, ancaq oyanmaq halında deyiləm. Nə isə. Yenidən yuxuya getdim. Səhər oyananda qonşularımla xudafizləşə bilmədiyimə görə təəssüfləndim. Ancaq bu zaman gözüm masanın üstündəki kefir şüşəsinə sataşdı. Yanında tələsik, amma nəzakətlə yazılmış bir məktub: – “Sabir, biz Mahacqalada enirik. Tanışlığımıza çox şad olduq. Bu xırda yardımımızdan imtina edəcəyini düşünüb səni oyatmadıq. Bir daha görüşmək arzusuyla”…
    Bir şüşə kefir, bir bulka və məktubun altında 3 rubl pul. İki günlük aclıqdan sonra bunun nə demək olduğunu təsəvvür etmək çətin deyil. Bir manat yatağa, qalan iki manat isə doyunca çay içməyə bəs edir.
    Bir daha görüşə bilmədik. Amma bir ömürdür bu xatirə mənimlə yol gəlir və həmişə xəyalımda Dağıstanın gənc və həssas siması kimi yaşayır. Bəzən bir insan və bir ailə öz yurdunu başqalarına bu şəkildə dost edə bilir.

    * * *

    Bir çox dəyərlər var ki, bizim ümumi sərvətimizdir. Bununla fəxr etməli və bir yerdə qorumalıyıq. Dərbənd bu gün Dağıstan şəhəridir. Lakin Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyat və mədəniyyətinin, quruculuq qüdrətinin və yaddaşının ayrılmaz bir parçasıdır. Tarix boyu Quzeylə Güney sərhəddi Dərbənd divarları olub. Əfsanəyə görə bu divarlar Çin səddi kimi dağların başıyla Xəzərdən Qara dənizə kimi uzanırmış. Neçə minillik tariximiz yatır orda. Moskva höküməti araşdırmadan, dərindən öyrənmədən və ya qəsdən Dərbəndin 2000 illik yubileyini keçirdi. Guya Qara dəniz sahillərində təməlini yunanlar qoymuş şəhərlər Dərbənddən daha qədimdir. Onda günah yoxdur. Bildikləri bu qədərdir. Bilmirlər ki Dərbəndin yaşı 2000 il yox 5000 ildir. Ancaq daha öncəki 3000 il Moskvalıq deyil. 2000 il öncənin qədim tarixini biz bilirik və biz qutlamalıyıq. Sizin, bizim söhbətini bir kənara qoyub, başqa xalqlarla bir yerdə şəhərin mədəniyyət abidələrini qorumalıyıq. Dərbənddə Bakı günləri, Bakıda Dərbənd günləri keçirmək, məktəblilərin qarşılıqlı səfərlərini təşkil etmək, Dərbənddəki Azərbaycan türklərinin təhsil və mədəniyyət ocaqlarına qayğı göstərmək , tarixin yadigarlarını qorumaqda Dağıstan hökümətiylə anlaşıb birgə fəaliyyət göstərçmək lazımdır.
    Azərbaycanda bir parça Dağıstan, Dağıstanda bir parça Azərbaycan varsa bu, arada körpü rol oynamalıdır.

    2-ci hissə
    KİTAB FESTİVALI. Mahacqalada “Tarki-tau (dağ adıdıdr) – 2018 “ adı altında keçirilən VII Uluslararası Kitab festivalına məni festivalın əsəs təşkilatçıısı Marat Hacıyev dəvət etmişdi. Gedəcəyimi Mahacqaladakı Azərbaycan Milli-Mədəni Muxtariyyati də bilirdi. Cəmiyyətin sədri Rakif Əzizov demək olar ki, bütün yol boyu bizi nəzarətdə saxladı və qarşımıza çıxdı. Onun istəyi ilə “Yurmala”adlı balaca, lakin gözəl bir oteldə yerləşdik, bizi festival təşkilatçılarının öhdəsinə buraxmadı.
    Moskvada yaşayan köhnə həmkarım, əslən Dərbəndli olan tat yazarı Mixayıl Dadaşov da səfərimizdən xəbər tutub və onun adından Fərhad Seyidov yazır, bizi Dərbəndə dəvət edir.
    Festivalda kitabların sərgilənməsi və satışı ilə yanaşı 3 gün ərzində çeşidli müzakirələr keçirilir, yeni kitablar təqdim edilir və müəlliflərin çıxışları dinlənilir. Tərcümə işi və dillərin sözlük problemi ilə bağlı Moskva, Belorusiya, Quzey Qafqaz alimlərinin və ədəbiyyatçılarının iştirakı ilə keçirilən müzakirələr maraqlı idi. Amma mənim üçün ən dəyərlisı balkar xalq şairi Qurtulanı Salehin( Saleh Qurtiyev) 80 illik yubileyinin qutlanması və onun çevirməsində balkar dilində çıxmış “Kitabi- Dədə Qorqud”un təqdimatı idi. Saleh ömrünün mühüm bir hissəsini tərcümə işinə həsr edib. Puşkinin “Yevgeni Onegin”, Şota Rustavellinin “Pələng dərisi geyinmiş pəhləvan” əsərlərini ana dilinə tərcümə edib. Çıxışından bəlli oldu ki, Dədə Qorqud boylarını özəl bir sevgi ilə, heyranlıqla çevirib. Bircə gün də işdən ayrılmayıb. Tərcüməyə başlarkən xəstə olsa da Dədə Qorquddakı qədim türk ruhu onu sağaldıb. Dastan ona öz ana dilinin də bəzi sirlərini dərk etməkdə yardımçı olub.
    Qocaman şair festivala əsərlərinin beş cildliyini də gətirmişdi. Tərcüməyə ayrılmış üçüncü cilddə balkarca mənim də bir silsilə şerim verilib.
    Mən çıxışımda Azərbaycan-Dağıstan ədəbi- mədəni əlaqələrlə yanaşı Dədə Qorqud boylarının dünya ədəbiyyatındakı yerindən , onun Dağıstanla da bağlı olduğundan , Azərbaycan dilinin Dərbənd dialektinə yaxın bir dildə yazıldığından danışdım. Azərbaycan ədəbiyyatının təbliğindəki xidmətinə görə Saleh Qurtiyevə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin təşəkkür bəlgəsini təqdim etdim, şeir oxudum.
    Qafqaz Yazarlar klubu adından mənə klubun fəxrlik üzvülük bileti təqdim edildi: “Sizi Qafqaz yazarları arasında daha tez-tez görmək istəyirik” dedilər.
    Həmin gün Saleh Qurtiyevin narahatlığı gözümdən yayınmadı. Səbəbini gizlətmədi. “Nalçikə qayıtmalıyam. Aranı qarışdırıblar, Allah eləməsin qan düşsün.” Açıq deməsə də kabardinlərlə balkarların münasibətlərinin gərginləşdiyini anladım. Bu, Sovet rejiminin Quzey Qafqaz türklərini parçalamasının, balkarları yerindən-yurdundan qoparıb Qırğızıstana. Qazaxistana surgün etməsinin nəticəsidir.
    Yazıq şairlər. İnsanların bütün ağrıları və faciələri onların içindən keçir.
    AZƏRBAYCANLILARIN MİLLİ-MƏDƏNİ MUXTARİYYƏTİ
    Dağıstanda yerli türklərdən başqa iş dalınca Azərbaycandan gələnlər də çoxdur: bazar, restoran, tikinti… Təəssüf ki çoxu bu səviyyədə çalışır. Amma aralarında tanınmış ziyalılar da var. Məsələn, festivalın keçirildiyi Rəsul Həmzəyev adına Dağıstan Milli kitabxanasının direktor müavini və festivalın əsas təşkilatçılarından biri Ağdamlı Sara Cəbrayılovadır. Bütün günü diqqəti üstümüzdə idi.. Gözəl , ağıllı, təəssübkeş bir qadındır. Yoldaşı Ədliyyə Nazirliyində işləyir.
    Azərbaycanlıların milli muxtariyyətinin sədri Rakif Əzizovu çoxdan tanıyıram. DAK-ın fəalliyyəti ilə bağlı ara-sıra zəngləşirik. 30- ildən çoxdur Mahacqalada yaşayır. Bütün bu illər ərzində daim Azərbaycanla Dağıstanın mədəni, iqtisadi əlaqələrinin güclənməsinə çalışıb. Bütün tarixi günlərimizi yüksək səviyyədə qeyd etməklə Azərbaycanlıları bir araya gətirməyə çalışır. Cəmiyyətin fəaliyyəti Respublika təşkilatlarının 50-dən çox fəxri fərmanı ilə dəyərləndirilib. Bu yaxınlarda Rakif Əzizov Respublika başçısının fərmanı ilə Xalqlar dostluğu ordeninə laiq görülüb. Onu Mahacqalada ağsaqqal kimi tanıyır və sayqı göstərirlər; Dağstan höküməti yanımda Millətlərarası iş üzrə şuranın üzvüdür. Bununla belə, qayğıları da başdan aşır. Moskva uzaqdır, məncə Mahacqalada Azərbaycan konsulluğunun açılması vacibdir. Çünki Rusiyadan gələn bütün yollar burdan keçir. Çətinliklərin həlli üçün də son ümid yeri buradır. Azərbaycan cəmiyyətinə ən çox müraciət edən, vətənə qayıtmaq istəyən insanlardır. Sovet dövründə gedənlər, qaçqınlar, köçkünlər var. Sənədləri köhnəlib, yenisini ancaq Azərbaycanda ala bilərlər. Hər adamın da Moskvaya getmək, səfirliyə müraciət etmək imkanı yoxdur.
    Rakif Əzizov bu adamların bəzilərinin yaşadığı şəraiti və xahişlərini videoya çəkib. Bu videoları ikili duyğu ilə izləyirəm. Vətənə dönmək istəyi anlaşılandır. Hökmən bir yol tapılmalıdır. Yaşa dolmuş kişilərə baxanda başqa fikirlər də keçir ürəyimdən: Məgər bunların hamısı iş dalınca getmişdilər? Axı ailəsini , ev-eşiyini atıb yad qucaqlarda öz yuvasını undanlar da var. İndi qocalıb, əldən düşüb, heç kimə lazım olmayanda vətən deyib sızıldayırlar: “Qayıdıb vətəndə ölmək istəyirik.” Vətənə ölməyə yox, yaşamağa və yaşatmağa, Vətənin taleyi üçün mübarizə happy wheels demo aparmağa qayıdarlar. Öləndən sonra torpaq hər yerdə torpaqdır.

    ŞEYX ŞAMİLİ ZİYARƏT, Bu səfərimə dağları ziyarət də deyə bilərdim.Ancaq nə fərqi? Dağıstanın ən uca dağı elə Şeyx Şamildir. Bu ad 180 ildən artıqdır qəhrəmanlıq, əyilməzlik, cəsarət rəmzi kimi yaşayır və Qafqaz dağlarını şöhrəyləndirir.

    3-cü hissə
    ŞEYX ŞAMİLİ ZİYARƏT. Bu səfərimə “dağları ziyarət” də deyə bilərdim. Ancaq nə fərqi? Dağıstanın ən uca dağı elə Şeyx Şamildir. Bu ad 180 ildən artıqdır qəhrəmanlıq, cəsarət rəmzi kimi yaşayır və dağlarını şöhrətləndirir.
    Hara gedirəmsə məni ucalıqlar, dağların yüksək ruhu çəkir. Bu, qan yaddaşından gəlir.
    Mahaçqaladan Şeyx Şamilin son sığınacağı, son səngəri olan Qunibə ən kəsə yol 160 km-dir.
    Oteldən tezdən, saat 6.30 da çıxdıq. Abid, Ramazan (ikisi də Zaqatala yetirməsidir), balaca qardaşım Faiq və mən.
    Maşını sürən Abid yol boyu danışmaqdan yorulmur. Bəzən emosiyaya qapılıb, əllərini də sükandan çəkir. Ona Muğan yolları ilə getmədiyimizi xatirladıram. Uçurumları və sərt döngələri göstərib, “sən söhbətini saxla Qunibə, indi danışma!”-deyirəm. Bir xeyli susur, sonra yenə dözə bilmir: bəs bu yollar, çaylar, göllər, ərik bağları, tunellər, su elektrik stansiyası, onun yanındalı yaraşıqlı şəhərcik, süni dəryaçanın çox dadlı balığı , suyun altında qalmış kəndlər və itən abidələr, buranın igid adamları haqqında kim danışsın? İlk dolamalar və Dağıstanın köhnə paytaxtı Buynaksk arxada qalır. Az sonra qarşımızı divar kimi yeni dağ silsiləsi kəsir. Maşınla aşıb keçmək ağlasığmazdır. Ancaq 5 km.lik tunel dik yoxuşları, aşılmaz zirvələri unutdururr. Tuneldən çıxan kimi İmam Şamilin əfsanəvi yurduna – müridlərin və qəhrəmanların dünyasına düşürsən. Burada ilk ziyarətgahimiz–qayalara sığınmış bir məsçid, köhnə tikililər və parlaq bir tarixin uçuq yadigarlarıdır. Dağıstanın və Çeçenistanın ilk imamı Qazi Məhəmməd 1830-cu ilin oktyabrında dağlıların özgürlük hərəkatının başında Çar orduları ilə qeyri-bərabər savaş sonu burada həlak olmuşdur. Onu yaxınlıqda, Şeyx Şamilin kəndində dəfn etmişlər. Qayaların ətəyində həmin savaşın başqa bir xatirə lövhəsi də var. Gənc Şamil düşməndən yayınarkən qayadan bu löbhənin qoyulduğu yerə atılıb. Qayaya baxıram, heyrətlənirəm. Ən aşağı çıxıntısı belə dayandığımız yerdən çox hündürdədir. Ordan ancaq quş kimi, qartal kimi uçmaq olardı. Və Şamil də uçaraq bura enib…
    Yol imamın doğulduğu Qırmı kəndinin yanından keçir. Təəssüf ki, hərbiçilər kəndə gedən yolu kəsiblər. Orda vahabilər yuvarlanıb,- deyirlər. Ancaq mənə elə gəlir ki, burda dayananlar vahabilərdən yox, kənddə hələ də diri olan Şamilin ruhundan, bu ruhun yenidən qanadlanıb Dağıstanı tutacağından çəkinirlər. Qırmı kəndinin yanında yol haçalanır. Biri Gürcüstan və Çeçenistana, digəri süni dəryaça boyu Qunibə doğru uzanır. Dağlardakı gözəllik və əzəmət mənə Dağlıq Altay respublikasını xatırladır.
    “ERMƏNİ KONYAKI.”Yol boyu söhbətlərimizin içində xırda bir şeytan əsintisi də var. Bu erməni mövzusudur. Abid özünəməxsus bir temperamentlə : “Bəy, İkinci Dünya müharibəsinə qədər “erməni konyakı” deyilən bir şey olub? Yox, olmayıb! Almanlar Qafqaza yaxınlaşanda Moskvanın əmriylə Kızlar konyak zavodu Yerevana köçürülür. Öz nəhəng, çoxillik palıd çəlləkləriylə bir yerdə. Kızlar konyakı beləcə erməni konyakına dönüb.”
    Dağıstanda yüzə yaxın göl var. Ancaq onların ən böyüklırindən biri sahili boyu getdiyimiz süni dəryaçadır. Şaftalı , ərik bağları arasında, dağlar arasındakı kəndlərdə ilahi bir sakitlik var. Bir baxışla adamın ruhu dincəlir.
    Dağıstanla Azərbaycanın yaxınlığını Mahacqaladan uzaqda, dağların sədd çəkib qoruduğu bu sakit vadilırdə də hiss edirsən, çünki, kəndlərin, çayların, dağların, göllərin bir çoxunun adı Azərbaycan türkcəsindədir. Zaten XIX əsrin sonuna kimi Dağıstanın cənubi Azərbaycan türkcəsində, şimalı Qumıq türkcəsində danışırdı. Peterburqla yazışmalar Qumıq dilində aparılırdı. Qaragöysu çayını addayıb bizim Kəlbəcər yollarını, Xınalıq , Lahıc yollarını xatırladan sərt qayaların arasıyla Qunibə doğru irəliləyirik. Bu dağların arasında Şeyx Şamil tam 25 il Çar ordusunun bütün ümidlərini puça çıxardıb. Sonda millətinin aclıqdan əziyyət çəkdiyini görəndə dözə bilməyib dirənişi dayandırmış, daha doğrusu xəyanətə əsir düşmüşdür; Qunibə arxa tərəfdən gələn cığırı düşmənə nişan verən bir xain tapılmışdır.
    Sank-Peterburqa Şamilin daxil olduğu günü təsvir edən N. Çernışevski yazır ki, Peterburq hələ heç zaman belə təntənə, şadlıq görməyib. Onu ehtiramla ən dəbdəbəli saraylardan birində yerləşdirmişdilər. Peterburq bayram edirdi ki, hər il 15.000 rus əsgəri ölümdən xilas olub. Bunun nə demək olduğunu hesablamaq çətin deyil. Mirzə Kazım bəyin yazdığına görə Şeyx Şamil yürüşlərə cəmi 10-12 min əsgərlə gedirdi. Ən güclü vaxtinda çevrəsində 60.000-dən artıq döyüşçü olmayıb. Bu güclə 25 il Çar imperiyasına qarşı dayanmağının sirri onun imanında və azadlıq eşqində idi. Şeyx Şamil Qafqaz xalqlarının özgülük ruhunun rəmzidir, Dağıstanın simasıdır.
    Qunibi uzaqdan görürəm. Və ürəyim az qala ayağımın altına düşəcək. Ağ Şuşa! Gözəl Şuşa! Unudulmaz Şuşa!
    Qunib necə də sənə bənzəyir! lap əkiz qardaş kimi. Dağların ovcunda, quşqonmaz qayaların başında, dünyadan qopmuş, sanki kimsəsiz, amma bu təkliyində hər şeyi olan! Azad! Bol suyu, gözəl havası, sıx meşəsi, terraslardakı əkin-biçini , bostanları, meyvəsi…İkiniz də tarix boyu düşmənə və zamana meydan oxudunuz! İkiniz də xəyanətə qurban getdiniz. Bu gün Qunib dağ başında gözəl bir şəhərcikdir. Şuşanın da azad günlərini görəcəyik!
    Qunibin mərkəzi meydanı da elə Şuşanın mərkəzini xatırladır. Burdan baxanda çayın o üzündə dağların yamaclarında başqa kəndlər də görünür. Ən böyüyünün adı Çoxdur. Şeyx Şamil o kənddə dəfələrlə düşmənin burnunu ovmuşdur.
    Meydanda bizi görüb yaxınlaşan adamlarla, Abidin və Ramazanın tanışları ilə söhbət edirik.
    Yol bizi yuxarı məhəllələrə aparır. Bir yerdə uçurumun üstündən adlayırıq. Qayalara reyslər vurub üstündən asfalt çəkiblər. Elə bil asma körpü ilə gedirsən. Səfərimiz ŞAMİL KÖŞKÜNDƏ tamamlanmalıdır.
    Şəhərdən xeyli yuxarıda təpənin başında pöhrələnib qalxmış meşənin içində qədim məqbərələri xatırladan tağbəndli tikilinin içində masaya bənzəyən iri bir daş var. Şamil bu daçın üstündə oturub dincəlmiş, son döyüşlərinin planını bu ucalıqdan doğma dağlara baxa-baxa cızmış, göstərişlərini burdan vermişdir. Yəqin sal daşın üstündə oturanda o dünyanın gəlişini-gedişini, öz xalqının əliylə yaradılmış gözəllikləri və düşmənin xaraba yadigarlarını daha yaxşı görürmüş. Burdan yuxarıda heç bir yaşayış məskəni olmayıb. Ancaq indi şam meşəsinin içində astma xəstəliklərinin müalicəsi üçün sorağı Dağıstana yayılmış bir sanotoriya tikiblər. Maşını yolda saxlayıb, Şamil köşkünə piyada qalxırıq. Yan tərəfdəki lövhədə onun qələbə yürüşlərinin, uğurlu hərbi əməliyyatlarının xranalogiyası yazılıb: !832- ci ildən 1858-ci il avqust ayının 25-nə kimi… Bu xronologiyada biri məğlub olanda başqası gələn rus generallarının adlari və məglubiyyətlə nəticələnən savaşlar qeyd olunub. Ayrıca bir lövhədə Şamilin Qunibli naiblərinin adları yazılıb.
    Mən də onun oturduğu yerdə otururam. Bilmirəm Şamil üçün bu daşın üstünə xalıdan, xalçadan bir şey atırmışlar, yoxsa yox. Ancaq daş mənə yaddaşını pozmaq mümkün olmayan sehirli bir güzgü, dünyanın ən güclü bilgisayarı təsiri bağışlayır. Ağ qaya parçası mənə son döyüşdə iki tərəf arasında qaldırılan ağ bayrağı da xatırladır və mənə elə gəlir ki, o bayrağ Şeyx Şamil üçün bu daşdan daha ağır imiş… Heç bir söz soruşmadan sakitcə oturub bu daşa baxsan, onu dinləsən, sənə ondoqquzuncu yüzilin ortalarından bəri dünyanı dolaşan ecaskar mərdlik dastanından parçalar söyləyəcək… Deyəcək ki, vətəni Şamil kimi qoruyarlar! Ona dil uzadanlar gec-tez öz səhvini anlayacaq! Onun üstünə gələnlərin, onu əsir alıb Peterburqa aparanların izi-tozu qalmayacaq amma bu dağlar durduqca İmam Şamil də yaşayacaq.
    Haşiyə: Bir gün Bəxtiyyar Vahabzadə söhbətimizi yarımçıq kəsib “sən mənim səhvimi etmə “ dedi. “Sizin səhviniz nədir?” deyə soruşdum. “Vaxtında mısləhət verənim olsa mən də Rəsul Həmzətovun yoluyla gedərdim. Əvvəl günah işlətdi, Moskvanın gözünə girmək üçün Şeyx Şamilin əleyhinə yazdı, Kremlin bütün mükafatlarına yiyələndi, Moskvanın əli ilə kitabları bütün dünyaya yayıldı, bundan sonra arxayınlıqla Şamildən üzr istəyərək xalqın qarşısında da öz günahlarını yudu. Mən isə ortaya “Gülüstan” poemasıyla çıxdım. Qabaqcadan bütün yollarımı bağladım. Gərək mən də tərsinə edəydim.”
    Mən böyük dostumun sözünün arxasını dinləmədən : “ Onda siz Bəxtiyyar Vahabzadə olmazdınız!” dedm. Fikrə getdi və bir də o peşmançılığını dilə gətirmədi. Sonra məclislərdə o söhbəti misal çəkər və “tələbəm mənə bir dərs verdi “ – deyərdi.
    Köşkün alt tərəfindəki yamacda bizim dağlardakı kimi seyrək alma, armud ağacları və bir də saçları küləkdə tel-tel olan bir ağcaqayın ağacı var. Dərənin o üzündə, qarçı yamaclardakı terraslarda balaca evlərin ətrafında, bostanlarda tək-tək qadınlar işləyir. Bu dağlarda kişilərin alın yazısı savaş olduğundan, ev işləri bütünlüklə qadınların çiynindədir. Yanindan keçən bir avar qadına “yorulmusan? “ sualını verməsən səndən inciyər. Cır almanın, armudun dadına baxdıq. Mən “Şamilin dağlarını gördük, havasını uduq, suyunu içdik, yediyi bir Qunib yeməyini də dadmalıyıq!” dedim; doyunca dağ havası almaq üçün ağcaqayının kölgəsindəki məxmər çəmənlikdə uzandım. Sən demə uzağa getmək lazım deyilmiş. Yolun kənarında xəmir xörəklərin ustası olan bir xanım yaşayırmış. Bunu yanımızdan keçən yol polisi söyləmişdi. Yarım saatdan sonra yol yoldaşlarım deyə-gülə, əlidolu yaxınlaşıb çəmənlikdə süfrə açdılar. Bu dağlardan onların şərəfinə beş-on kəlmə söz demədən ayrılıb getmək olmazdı. Adamlar eşitməsə də torpaq, meşə , qayalar, başımızın üstündə qıy vuran qartal, göylər və nəhayət, Şamilin ruhu eşidir…
    Uzaqda Qunibdən cənub tərəfdə yüksələn dağların o üzündə eynilə Dağıstan avarlarının, yəni Şamilin qohumları yaşayır. Dağıstanlılar Zaqatala, Balakən avarlarının, zaxorlarının, ləzgilərinin tarixini yaxşı bilirlər. Sən demə Azərbaycanda yaşayan Dağıstan xalqlarının bir çoxunun ilk ocaqları bu dağların arasındadır. Neçə-neçə kənd var ki, öz adını Zaqatalaya, Balakənı də köçürüb. Bizimkilərin çoxu Dağıstanda qalmış ilk ocaqlarını yaxşı xatırlayırlar. Vaxtilə mal-qara saxlayan dağlılar qışda Alazan vadisinə enərdilər. Sonra bu yerlərdəki rahatlığı görüb, burda məskunlaşıb qalıblar. Amma nə yaxşı ki, onların çoxu öz gəldikləri yolları və Dağıstandakı ilk ocaqlarını da unutmurlar. Zaqatalada doğulan Abidlə Ramazanı bu dağlara bağlayan Şamilin ruhuyla yanaşı, həm də o ata yurdlarıdır. Günortadan sonra geri qayıtdiq. Dağların havasından, suyundan, möhtəşəm görüntülərindən, qəhrəmanlıq xatirələrindən, ümidlərindən doymadan. İnsan həyatdan da belə ayrılır…

    25.09 2018

  • VHP-26

    1992-ci il sentyabrın 26-da ölkənin ictimai-siyasi həyatında rol oynayan bir ailə – Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası yaradıldı. Partiya Azərbaycan tarixinin ən ağır dönəmində – müharibə və daxili xaosun hökm sürdüyü bir anda meydana atıldı. Gərgin müharibə, erməni işğalçılarına dəstək verən qüvvələrin ölkəni zəiflətmək cəhdləri, hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan iddiaçılar və etnik qrupların fəaliyyəti…

    Belə bir vaxtda yeni partiya ölkənin milli varlığının və gələcəyinin təminatı olan əsas prinsipləri, siyasi ideoloji hədəfi düzgün müəyyənləşdirmişdi. Xalq arasında böyük nüfuza malik olan, meydan hərəkatının əsas təşkilatçı və liderlərindən biri kimi şöhrət qazanmış Sabir Rüstəmxanlı partiyanın təsis qurultayındakı çıxışında demişdi: “Azərbaycan müharibə fəlakətindən nə vaxt qurtaracaq, torpaqlarımızı və xalqımızı nə vaxt bütöv, tam müstəqil, siyasi və iqtisadi tələlərdən uzaq görəcəyik – demək çətindir… Xalqların azadlıq mübarizəsinin tarixi göstərir ki, bütün siyasət adamları – ən liberal və ən radikal yol tutanlar da müəyyən məsafə keçib, beynəlxalq siyasətin və milləti idarəetmənin çətinliyi ilə üz-üzə gələn kimi bir həqiqəti dərk ediblər: məmləkətin qurtuluşu yalnız həmrəylikdədir! Başqa dillə desək vətəndaş həmrəyliyi olmayan yerdə heç nə mümkün deyil: nə istiqlal, nə qurtuluş, nə sosial demokratiya, nə dirçəliş, nə tərəqqi; birlik olmadan nə müsavatdan, bərabərlikdən söhbət gedə bilər, nə doğru yoldan; nə ana vətən qoruna bilər, nə ana torpaq…”

    Hazırda ölkədə gedən proseslər VHP liderinin 26 il öncə irəli sürdüyü ideologiyanın nə qədər doğru və çağdaş olduğunu gözlər önünə sərir. VHP 26 il ərzində heç bir siyasi avantüraya uymadan ölkədə milli dövlətçiliyin qorunub saxlanılması, sivil mübarizə ənənələrinin formalaşması, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi niyyəti ilə vətəndaşların birgə mübarizə cəbhəsinin yaradılması yolunu davam etdirib.

    Bu gün 80-ə yaxın bölgə təşkilatında VHP-nin iyirmi minə yaxın üzvü vardır. Partiya təşkilatlarında və rəhbərliyində ölkə vətəndaşı olan bütün etnik və azsaylı xalqların nümayəndələri təmsil olunurlar. Partiyanın əsas nüvəsini gənclər təşkil edir.

    Təsis olunduğu ildən parlamentdə təmsil olunan VHP hazırda demokratik qüvvələr düşərgəsində ön sırada dayanan partiyalardan biridir. Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsi, qaçqın və köçkünlərin öz torpaqlarına qayıtması, ölkəmizdə insan haqlarına, söz azadlığına dəyər verilən demokratik bir cəmiyyətin var olması VHP-nin əsas hədəfi olaraq qalır.

    Partiyanın 26 il əvvəl irəli sürdüyü şüar bu gün də qüvvədədir: “Nicatımız – Vətəndaş Həmrəyliyindədir!” Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının 26 yaşının tamam olması münasibətilə partiya üzvlərini və əqidə dostlarımızı ürəkdən təbrik edir, hamısına uğurlar arzulayırıq!

  • Sabir Rüstəmxanlı bu quruma fəxri üzv seçildi

    Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı Dağıstan Respublikasıkasının Mədəniyyət Nazirliyinin dəvətilə Mahaçqala şəhərində təşkil edilən ənənəvl kitab festivalında iştirak edir.
    Vhp.az xəbər verir ki, Qafqaz xalqlarının mədəniyyət xadimlərinin, Moskvadan, Belarusdan gələn tanınmış yazarların iştirakı ilə bu gün ədəbi əlaqələrin inkişafı, kitab nəşrinin və tərcümə işinin problemlərilə bağlı müxtəlif müzakirələr baş tutub. Həmçinin, Kabardin-Balkar Respublikasinin xalq şairi Saleh Qurtuyevin 80 illik yubileyi qeyd olunub.
    S.Qurtuyev festivalda yenicə tərcümə və nəşr etdiyi “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanını təqdim edib. 


    Sabir Rüstəmxanlı S.Qurtuyevi yubleyi münasibətilə təbrik edib, Dədə Qorqud boylarının tərcüməsinə görə ona Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin Təşəkkür bəlgəsini catdırıb və öz kitablarını kitabxanaya hədiyyə edib.


    Yığıncağın sonunda S.Rüstəmxanlıya Şimali Qafqaz Yazıcılar Klubunun fəxri üzvlük bileti təqdim edilib.

  • VHP sədri ABŞ diplomatı ilə görüşüb

    ABŞ səfirliyinin yeni təyin olunmuş iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri Piter Kaufman Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasını (VHP) ziyarət edib.

    Partiyanın mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, VHP sədri Sabir Rüstəmxanlı ilə görüşən diplomat Azərbaycan-ABŞ əlaqələri, bölgədə baş verən proseslər, VHP və DAK bölgədə baş verən proseslərə münasibəti ilə maraqlanıb.

    Sözügedən məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

  • İrəvan şəhəri sizə “paytaxt” kimi bağışlandı

    “Qərbi Azərbaycana, İrəvan Xanlığı torpaqlarına Dönüş” İctimai Birliyi “Dağlıq Qarabağ erməniləri Azərbaycan vətəndaşlarıdır” mövzusunda tədbir-müzakirə keçirdilər.

    Tədbirdə indi “Ermənistan Respublikası “ adlanan dövlətin ünvanına bəyanat qəbul edildi.

    Bəyanatda deyilir:

    “Ermənistan Respublikası” adlanan dövlətin rəhbərliyinin nəzərinə çatdırırıq ki, qatı cinayətkar Xocalı soyqırımını törədilməsinə birbaşa rəhbərlik etmiş, əslən Dağlıq Qarabağlı, Azərbaycan vətəndaşı olan sabiq dövlət başçı Serj Sarkisyanın hakimiyyəti dövründə müxtəlif vəzifələrə təyin edilmiş, Dağlıq Qarabağ erməniləri və “Ermənistan” a köçmüş mülki ermənilər – Azərbaycan vətəndaşları “Ermənistan” dan kütləvi şəkildə qovulur, təhqir edilir, işgəncə verilir, bütün insani hüquqları tapdalanır.

    “Ermənistan Respublikası” adlanan cinayətkar  dövlətin rəhbərliyinin yadına salmaq istərdik ki, 1828-ci ilin mart ayının 21-də rus qoşunları ilə erməni quldur dəstələri tərəfindən işğal edilmiş, İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının inzibati ərazisində “Müvəqqəti erməni vilayəti” yaradıldı, İrəvan şəhəri sizə “paytaxt” kimi bağışlandı. Əhalisin76,4%-i Azərbaycan türkləri və müsəlmanlar olan İrəvan xanlığının mövcudluğu dövründə xanlığı idarə edən 49 xanın hamısı azərbaycan türkləri olmuşdur. Bunu bütün erməni tarixçiləri də, təsdiq etmişdir.

    1828-ci ildə  İran dövlətinə xəyanət etmiş ermənilərin hamısını xəncədən keçiriləcəyi ərəfəsində İranın Marağa şəhərindən 40.000 erməni rusların köməyi ilə Qarabağ xanlarının yaylağı və ovlağı olan Dağlıq Qarabağa köçürüldü. Bu ermənilər 1978-ci ildə köçürülmənin 150 illiyini təntənəli surətdə qeyd etdilər. Ona görə ki, onların ata-babaları sağ qalmış, özləri isə firavan yaşayırdılar.

    1928-ci ildən başlayaraq indi  “Ermənistan”da yaşayan bütün ermənilər xarici ölkələrdən köçürülərək, İrəvan xanlığı torpaqlarında məskunlaşmış ermənilərdir.

    1828-ci ildə yaradılmış “müvəqqəti erməni vilayəti “ bu gün “Ermənistan Respublikası”-na çevrilmişdir. Həmin ildən başlayaraq  bu torpaqlardan vandalizm, terror, zor gücünə 29,8 kvadrat kilometr ərazidən qovulub çıxarılmış mülkü 3,5 milyon azərbaycan türkləri və müsəlmanlar idi.

    Roma, Bizans, Osmanlı imperatorluqlarından xəyanətə,  satqınlığa görə qovulmuş erməniləri Rusiya sahibsiz tula kimi himayəsinə götürmüş, ayrı-ayrı xalqlara, millətlərə qısqırdaraq “fas” dediyi erməni terrorçu, quldur dəstələrinin ipini hələ ki əlində saxlayır.  Lakin yaxın zamanlarda Rusiya bu ipi əlindən  buraxacaq və o zaman erməni dövləti yer üzündən silinəcəkdir. Siz buna əmin ola bilərsiniz. Tarixlər boyu ermənilərin heç vaxt müstəqil dövləti olmamışdır. Onlar həmişə ayrı-ayrı dövlətlərin ərazisində dövlət qurmaq xəyalında olmuşlar.  Hanı Sizin “Böyük Ermənistan” arzularınız? Bü xülya sabun köpüyü kimi son zamanlar bircə anda yoxa çıxdı. Bütün millətlərə bəla olduğunuza görə indi Qafqaz bölgəsində ermənilərin qovulub çıxarılması müzakirə mövzusudur.

    Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Azərbaycan Respublikasının bir bölgəsidir. Orada yaşayan ermənilər bu gün də Azərbaycan vətəndaşlarıdır. Onlar Azərbaycanda başqa millətlərlə müqayisədə həmişə yaxşı yaşamışdır. Nə edək ki, nankorluq, xəyanət bütün ermənilərin qanındadır. İndi Siz kimsiniz ki, Qərbi Azərbaycan – İrəvan xanlığı torpaqlarından Azərbaycan vətəndaşları olan “bizim erməniləri”, Dağlıq Qarabağ ermənilərini qovub çıxarırsınız. Hətta yaşadıqları Dağlıq Qarabağda da onları təqib edir, “Şur dvas hayer” (dönmüş, kökünü dəyişmiş ermənilər) adı ilə sıxışdırır və onlara deyirsiniz ki, gedin, yenə də azərbaycanlıların, türklərin himayəsində yaşayın. Azərbaycan xalqı həmişə poğos-petroslara, haykanuş-siranuşlara, bütün mülkü vətəndaşlara müsbət münasibət bəsləmişdir. Siz onların başını aldadaraq qoyun sürüsü kimi uçuruma yuvarlatdınız.

    Biz bu gün, bütün Azərbaycan xalqı Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin mülkü əhalisini, milliyətcə erməni olan Azərbaycan vətəndaşlarını cinayətkar  erməni-daşnak  hökumətinin təzyiq və təqiblərindən qorumağa, pozulmuş insani hüquqlarının bərpa olunmasını müdafiə etməyə hazırdır. Çünki onlar Azərbaycan vətəndaşlarıdır.

    “Ermənistan Respublikası”  adlanan cinayətkar dövləti xəbərdar edirik: Azərbaycan vətəndaşları olan mülki ermənilərin insanın hüquqlarına hörmətlə yanaşaq, bütün cinayətkar əməllərindən əl çəksinlər.

    Yaxşı bilirsiniz ki, Qarabağ torpaqlarını işğaldan azad etdikdən sonra, Qərbi Azərbaycan, İrəvan xanlığı torpaqları da işğaldan azad edilərək o torpaqların aborigen əhalisi olan azərbaycan türkləri və müsəlmalar da öz dədə-baba yurdlarına köçürüləcəkdir. Bu vaxta qədər törətdiyiniz cinayətlərə görə Azərbaycan xalqına cavab verəcəksiniz.

    “Qərbi Azərbaycana, İrəvan xanlığı torpaqlarına  Dönüş” İctimai Birliyi adından:

    Sədr – Səməndər Çaxmaqlı

    Bəyanat ingilis, rus və erməni dillərinə tərcümə edilərək sosial şəbəklərdə yaymlanmışdır.

    Bütöv yazını göstər

  • Elçibəy haqqında bu cür tərbiyəsiz sözlər yazmaq heç bir əndazəyə sığmır

    Milli Məclisin sabiq deputatı, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı “Xəzər” televiziyasının aparıcısı, “Tolik” kimi tanınan prodüser Tarix Əliyev Azərbaycanın keçmiş prezidenti Əbülfəz Elçibəyi təhqir etməsinə sərt şəkildə cavab verib.

    S.Rüstəmxanlı “Ölkə.Az”a açıqlamasında deyib ki, “Tolik”in Əbülfəz Elçibəy haqqında söylədiyi fikirlər ilk növbədə onun böyüklərinə aiddir:

    “O kimdir ki, Əbülfəz Elçibəyi təhqir edir? O zibili “Tolik”in özünə və böyüklərinə yedirtmək lazımdır. Azərbaycan prezidenti olmuş bir şəxs barəsində bu cür tərbiyəsiz fikirləri danışan adamın telekanallar vasitəsilə ictimaiyyət qarşısına çıxmağa heç bir mənəvi haqqı yoxdur. “Tolik” mütləq cəzalandırılmalıdır. O, Əbülfəz Elçibəyin ailəsindən və Azərbaycan xalqından üzr istəməlidir. İctimaiyyətə açıq şəkildə deməlidir ki, daha bir daha belə hərəkət etmərəm”.

    Xalq şairi “Tolik” kimi adamların efirlərə buraxılmasına görə telekanalları da qınayıb:

    “Bu cür adamların ekranlara çıxması və efirdən kiməsə dərs, ağıl verməsi, ümumiyyətlə “Tolik”in ictimaiyyət qarşısına çıxması Azərbayxan xalqı üçün təhqirdir. Ona görə də ilk növbədə onu efirlərdən təcili uzaqlaşdırmaq lazımdır. Ona məcbur etmək lazımdır ki, Əbülfəz Elçibəyin ailəsindən və Azərbaycan xalqından üzr istəsin. Belə tərbiyyəsizlik olmaz! Elçibəy haqqında bu cür tərbiyəsiz sözlər yazmaq heç bir əndazəyə sığmır. Görünür ki, bu adamlar o qədər qudurublar və özlərini arxayın hiss edirlər ki, Azərbaycanda tanınan görkəmli insanları və tarixi şəxsiyyətləri haqqında bu cür aşağılyaıcı fikirlər söyləməyə artıq vərdiş ediblər. Əbülfəz Elçibəy heç prezident olmayıb, axı sənin nə ixtiyarın var ki, Azərbaycanın tanınmış bir insanını təhqir edirsən? Sən kimsən axı? Hesab edirəm ki, “Tolik” təcili cəzalandırılmalıdır”.

  • Bakının qurtuluşunun 100 ili tamamlanır

    Bu gün, sentyabrın 15-də Bakının işğalçı erməni- daşnak və bolşevik birləşmələrindən qurtuluşunun 100 illiyi tamam olur.

    1918-ci il sentyabrın 15-də Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan Korpusunun əsgərləri şəhəri işğaldan azad etdilər.

    Bundan iki gün sonra isə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti hökumətinin paytaxtı Gəncədən Bakıya köçürüldü.

    Beləliklə, bu qələbə ilə müstəqilliyini təmin edən Azərbaycanda erməni-daşnak və bolşevik birlikləri darmadağın edildi.

    1918-ci ilin mayında Azərbaycan müstəqilliyini elan etsə də, ölkə ərazisinin bir hissəsi, Bakı və ətraf rayonlar erməni-daşnak və bolşevik işğalı altında idi.

    Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü öz gücünə təmin etmək imkanları isə yüksək deyildi.

    Belə bir şəraitdə Osmanlı imperiyası Nuru Paşanın komandanlığı ilə hərbi qüvvələrini Azərbaycana göndərdi və 1918-ci ilin avqust-sentyabr aylarında İslam Qafqaz Ordusu öz tarixi vəzifəsini yerinə yetirərək Bakını azad etdi.

    Bakının işğaldan azad olunmasının 100 illiyi münasibətilə 2018-ci il sentyabrın 15-də “Azadlıq” meydanında parad keçiriləcək, axşam isə konsert olacaq.

  • VHP Türk şəhidliyini ziyarət etdi- FOTO

    Bu gün Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının və DAK-ın üzvləri Türk Şəhidliyini ziyarət edib.

    Bakının Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən bolşevik-daşnak quldur dəstələrindən azad olunmasının 100 illiyi ilə bağlı baş tutan ziyarətdə Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycanın müstəqilliyi yolunda şəhid olan əsgərləri anılıb, onların ruhuna dualar oxunub.

    Partiyanın sədri, xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı çıxış edərək, bakının işğal altında olduğu, Gəncənin müvəqqəti olaraq paytaxt seçildiyi məqamda Məmməd Əmin Rəsulzadənin Türkiyədən hərbi yardım xahişi, Ənvər Paşanın öz qardaşı Nuru Paşanı Qafqaz İslam Ordusunun rəhbəri təyin etməsi və Bakını xilas etmək üçün göndərməsi haqda danışıq.


    S.Rüstəmxanlı Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya gələnə qədər bir çox rayonda erməni-daşnak qüvvələrini məhv etməsi, azərbaycanlılara qarşı aparılan soyqırımın qarşısını alması, Bakının mühasirəsi və tarixi abidələrin, strateji obyektlərin qorunması üçün son dərəcə mükəmməl hücum əməliyyatı hazırlanması barədə tarixi məlumatları xatırladıb. Natiq qeyd edib ki, 15 sentyabr Azərbaycanın tarixində şərəf səhifələrindən biridir və bu şərəfli səhifəni Nuru Paşanın başçılığı ilə türk əsgərləri azərbaycanlılarla birgə yazıb.


    Bu hadisənin Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının daha bir təntənəsi olduğunu bildirən S.Rüstəmxanlı vurğulayıb ki, 15 sentyabrda hərbi parad keçirilməsi barədə qərar təqdirəlayiqdir:
    “Ancaq hesab edirəm ki, Azərbaycanın Nuru Paşaya vəfa borcu olaraq Bakıda abidəsinin ucaldılması da mütləqdir”.

  • Cavab əvəzinə ağrılı xatırlatmalar

    Sabir RÜSTƏMXANLI

    Birinci bölüm

    Gənclik illərindən tanıdığım, Azərbaycandan kənarda ədəbiyyatımızı layiqincə təmsil etməsinə sevindiyim və təəssüf ki, indi vətəndə ehtiyac içində boğulan istedadlı şairimiz Saday Şəkərlinin bir qeydini oxuyandan sonra öncə ona təşəkkürümü yazmaq istədim, sonra baxdım ki, burada təşəkkürlə iş bitmir, qoyulan suala da cavab verməliyəm.
    Saday yazır:” Sabir Rüstəmxanlının “Şair və Şər” romanının nəsrimizin ən mükəmməl və poetik, bənzəri olmayan təlatümlərlə dolu bir əsəri olduğundan xəbəriniz varmı? Vaxtilə “Ömür kitabı”nı yazmış bir adamın indi silsilə yazılarıyla həmin şöhrəti özünə qaytara biləcəyinə mən inanıram, cəsarəti çatacaq, siz necə, inanırsınızmı?”
    Yorum yapanların çoxu bu suala olumlu, yəni müsbət cavab verirlər. Buna görə onların hamısına təşəkkürümü bildirirəm. Öncədən deyim ki, şübhəsiz bu mesajlarda şöhrətin qaytarılması və cəsarət deyəndə daha çox ictimai haqsızlıqlara qarşı mübarizəyə işarə edilir.
    Əzizim Saday, sən iki il yarım həbsxanada yatdın, indi azadlıqdasan, şükür, lakin azadsanmı? Ehtiyac azadlığın dadını-duzunu hiss etməyinə imkan verirmi? Mən iyirmi beş il millət vəkili oldum, müstəqil dövlətdə xalqın seçilmişi olmaq xoşbəxtlikdir. MM-in rahat kreslosunda oturub ölkənin problemlərini həll edə, torpağını işğaldan qurtarıb köçkünləri., qaçqınları yurduna qayıtara bilməmək, dünya birliklərinin sənin ölkənə ədalətsiz münasibətlərinin şahidi olmaq, beynəlxalq qurumların və öz Məclisinin qəbul etdiyi sənədlərin gücsüzlüyüni, işləmədiyini görmək, milli mənafe baxımından gərəkli saydığın məsələlərə, tariximizə, kimliyimizə, ölkəmizdən kənarda yaşayan soydaşlarımıza, korrupsiya və rüşvətlə mübarizəyə, vətəndaş haqlarına, milli birlik zərurətinə dair çıxışlarının necə süngü ilə qarşıladığını görmək, bildiyin həqiqətləri sübut edə biməmək özü də bir əzabdır. Elə orda da bəzən özünü zindandakı kimi hiss edirsən, sözünü desən də rahatlıq tapa bilmirsən.
    Məni yaxından tanımayan, işimdən, yazımdan, mövqeyimdən, keçdiyim yollardan xəbəri olmayan, baş verən hadisələrin əsl mahiyyətini bilməyən bir dəstə adam və ya müəyyən şər şəbəkələri var ki, məsuliyyətlərini düşünmədən, vicdanlarının və haqqın qarşısında hesabat vermədən, sadəcə öz “böyüklərinin”, liderciklərinin, tayfa və partiyalarının sifarişini yerinə yetirərək illərdir mənə çirkab ata-ata gedirlər. Aydındır ki, böhtan kompaniyları ara verilmirsə, hər dəfə qaralamaq üçün bir bəhanə axtarıb tapırlarsa , deməli bu, sadəcə hansısa bir çıxışımdan, mövqeyimdən narazılıq deyil, planlı işdir. Hətta ortada bir yanlışlıq, narazılıq olsa belə, bu, müzakirə olunar, bitər. Ancaq bunlar uzun illər ərzində mənim bir dənə yaxşı işimi, zəhmətimi, heç bir əsərimi dəyərləndirmədən kişiyə yaraşmayan bir şəkildə, çayxana qeybətləri səviyyəsində danışmaqda davam edirlər. Çoxu da mənim adımı belə ağızlarına almağa mənəvi haqqı olmayan, dərisi beş qəpiyə dəyməyən adamlardır. Zatən ağıllı, ləyaqıtli şəxs belə kompaniyalara qoşulub havadan danışmaz.
    Bütün bunlar elə sənin adını çəkdiyin “Ömür kitabı”ndan və bir milyon, milyon yarım insanın Azadlıq meydanında məni dinlədiyi və mənə inandığı günlərdən, onsəkkiz gün o meydanı gənc fəhlə Nemət Pənahli ilə birgə idarə etdiyimiz vaxtdan başlandı. Şair- fəhlə birliyi nə hakimiyyətin xoşuna gəlirdi, nə hakimiyyətə gəlmək istəyənlərin. O meydana məni öz əqidəm və kitablarımdakı ruh gətirmişdi, Neməti də əvvəldən tanıyırdım, saf, cəsarətli bir gənc idi, əsl qəhrəman idi. Biz kürsüdən aşağı atılabda kütlə yerə düşməyimizə imkan vermədən bizi havada qapdı, hərəmizi çiyinlərində bir tərəfə apardılar. Bu sözləri mən köhnə xidmətlərimi xatırlatmaq niyyətiylə yazmıram. Məqsədim ayrıdır. Meydanda mənə bir təşəkkür məktubu gəlmişdi: “biz bura bakılı,gəncəli, şəkili,şirvanlı , naxçıvanlı,qarabağlı, qazaxlı,lənkəranlı kimi gəlmişdik, burdan azərbaycanlı kimi gedirik.” Bu, meydanın ən böyük qələbəsi id. Elə həmin vaxtdan milli birlikdən qorxuya düşənlər, ona qarşı mübarizəyə başladılar və bu gün də həmin mübarizə donunu dəyişdirərək, bəzən də dəbdəbəli xarici və rəsmi layihələr şəklində davam edir. O birlikdən qorxuya düşənlər Nemətlə mənim aramı vurmaq üçün təcili planları qurdular, güya onu meydana Heydər Əliyev, məni o vaxtkı hökumət göndərib. Düşünmədilər ki, o vaxt hakimiyyət bizdən asılı idi, biz hakimiyyətdən yox, onlar bizim nə dediyimizi dinləyir, bizə qulaq asırdılar. Meydanın gur vaxtında məni o vaxtkı KQB sədri Vaqif Hüseynov Hökumət evində bir otağa çağırtdırdı. Hər gün həbs olunacağımı gözlədiyimdən çəkinə-çəkinə getdim. Ancaq məni xoş ovqatla qarşıladı, yanında Moskvadan gəlmiş qonaqlar vardı. “Tanış olun, meydanın lideri və qəhrəmanı gəldi” deyərək məni təqdim etdi, sonra da azərbaycanca mənə dedi ki, Moskvanın ermənipərəstliyi, mərkəzi hökumətin yaramaz fəaliyyət haqqında meydanda nə demisənsə beş qat artığını bunlara döşə! Qonaqların arxasında oturub mənə işarələr verirdi; yəni bu şəkildə davam elə, yaxşıdır.. Mən ilk dəfə onda anladım ki, əslində Azərbaycan KQB – si də bizə, metdana möhtacdır.
    Gizlı şəbəkə öz şaiyələrini yaymaqdaydı: “ həbs olunmadısa , deməli, hökumətin adamıdır, tapşırıqla gəlib” və s. Çünki bunu deyənlər, mənim ilk gənclik illərindən sözümü hansı çəsarətlə dediyimi bilmirdilər, bizim yüksək yardıcı ruhumuzdan, şair müstəqilliyindən, xalq yolunda uf demədən ölümə getmək cəsarətimizdən xəbərsiz, kölə ruhlu adamlar idi, bizi başa düşməzdilər. Bundan sonrakı ömrüm üzünə gülüb arxada badalaq vuran adamlar arasında keçdi. Bizi kənara itələyib doğrudan-doğruya tapşırıqla gələn lidercikləri xalqa sırımağa başladılar.
    Mən indi bu oyunların nəyə hədəfləndiyini detallarına qədər açmaq istəmirəm. Təəssüf ki, xalqa bağlı olan, halal zəhməti ilə yüksələn, camaat arrasında sözü keçən ziyalılara, hörmətli adamlara, ağsaqqallara münasibətdə “demokratik qüvvələr”, bizim qurduğumuz Xalq cəbhəsi hakimiyyətdən az fərqlənirdi.
    Mən dörd ildən artıq nazir işlədim, indi bunu mənə irad tutanlar var, güya Elçibəy gedəndə mən də vəzifəmi dondurmalıydım, halbuki bu vəzifədondurmalar səhv addım idi, bilirdim ki, istefa versəm latın qrafikalı dərsliklər buraxılmayacaq və əlifba islahatı baş tutmayacaq; mənim qalmağım bu planı pozdu, bu arzumu başa çatdırıb sonra istea verdim.
    Ədəbi mühitdə “siyasətçi”, siyasi mühitdə “şair” olduğuma görə vuruldum; adımı hətta illik ədəbi icmallarda belə xatırlamadılar. Sonra etnik goreşənliklr başladı. Doğulduğum cənub bölgəsində separatizmə meyllənən bəzi avantüristlər “sən talış deyilsən” deyərək üzümə qabaranda, qardaşımın Lənkəranda dövlət məmuru kimi, əmr yerinə yetirdiyini, dövlətin mənafeyini qoruduğunu nəzərə almadan, Bakıda onu “TMT-nin naziri” kimi qələmə vetib, bizim milli duruşumuza şübhə yaratmağa çalışdılar. Həm də bunu daha çox özü türk olmayan, yad əsilli adamlar edirdilər… Təəssüf ki, belə böhtanlar bu günədək davam edir, yalanı atırlar ortaya, ürək bulandırmağa, sənin dediyin o şöhrət və hörmətə kölgə salmağa. Məni tanıyanlar həqiqəti bilir, yalana inanmır. lakin bizim keçdiyimiz yolu bilməyən yeni nəsil gəlir və bu yolla onlarda səhv təsəvvür yaratmağa çalışırlar.

     

    İkinci bölüm

     

    İllər ötdü, zaman dəyişildi, çox pərdələr qaldırıldı, çox maskalar yırtıldı, cox yalançı qəhrəmanlar səhnədən getdi, ya iqtidar, ya müxalifət cəbhəsində dayanıb öz böyüklərinin sifarişi ilə ölkənin müstəqil düşünən adamlarını, ziyalılarını çürüdən çox zəhər dağarcığı partlayıb çirkə çıxdı, bizi yumuşaq danışmaqda ittiham edən çox “radikallar“ çörəyə çatan kimi əl quzusuna döndü, iqtidardan müxalifətə, müxalifətdən iqtidara axınlar dayanmadı, arxivlərin üstündən yasaqlar qaldırıldı, kimin KQB agenti olduğu, kimin meydanlara tapşırıqla gəldiyi, Qarabağın uduzulmasında kimin nə qədər günahkar olduğu ortaya çıxdı. Bizə bir şey yapışmadı.Bu illər ərzində mən öz mövqeyimi dəyişmədim. Çünki vicdanımdan, millətimə sevgimdən başqa böyüyüm və idealım yoxdur; zəhmətimdən başqa heç kimə borclu deyiləm. Onda bu böhtanların arası niyə kəsilmir? Bəlkə sovet rejiminə və sonrakı hakimiyyətlərə mədhiyyələr yazmışam; bəlkə ermənilərin torpaq iddəalarına qarşı yüksələn xalq hərəkatı zamanı evimdə gizlənmiş və ya Azərbaycanı tərk edib getmişəm, bəlkə hakimiyyət ehtirasıyla millətimizin qırılmasında, torpaqlarımızın verilməsində iştirak etmişəm, bəlkə vəzifədən beşəlli yapışaraq başqaları kimi milyonlar yığmışam, bəlkə xarici kəşfiyyatın sifarişi ilə oturub dururam… Bunu yazmaq ağırdır. Lakin hansı xalq kitabları əl-əl gəzən bir ziyalısına, ilk kütləvi mitinqlərin başında dayanan, bütün ömrü boyu sözun və mətbuatın azadlığı uğrunda mübarizəyə həsr etmiş, ölkədə birinci demoratik, azad qəzeti buraxmış jurnalistinə, Müstəqillik aktını qəbul etdirmiş deputat fraksiyasının həmsədrinə, daim milli birlik, vətəndaş həmrəyliyi deyib çalışan siyasətçisinə, dünyaya səpələnmiş soydaşlarımızın təşkilatlanması üçün ölkədən-ölkəyə yortan “səyyahına”, xaricdə qırxdan artıq kitabı nəşr olunmuş yazarına bu qədər böhtan ata bilər? Görəsən bütün bunlar nəzərə alınmırsa onda insalıq, ziyalılıq başqa hansı meyarlarla ölçülür. Görəsən bizim kişiliyimiz, mərdliyimiz harda qaldı?
    Güclənən-səngiyən belə kompaniyalarla məni sındıra bilmədilər! Lakin kitablarımla qazandığım halal şıhrətimin zədələnmədiyini demək də çətindir.
    Bir dəfə həsdə olan yoldaşlarımızı buraxdırmaq xahişi ilə prezident Heydər Əliyevin yanına getmişdim. Sakiitcə məni dinlədi. Sonra gözləmədiyim bir cavab verdi. Dedi: “Səni gəncliyindən tanıyıram. Təmiz və cəsarətli adamcan. Ancaq ətrfındakı adamları yaxşı tanımırsan.Sən narahat olma! Məndən elə adamların xahişini edirsən ki, özləri bir yana, dədələri də mənə xidmət ediblər.” İçimdə nə isə qırıldı. Deməyə sözüm qalmamışdı. “Daha sözüm yoxdur…” deyib çıxdım.
    Başqa bir radikal liderin mühafizəçisi yanıma gəlmişdi. Ürəyi açıldı. Az qala ağlamsına-ağlamsına : “Bəy, mənə bir iş tap! Daha gündüz müxalifətin, gecə iqtidarın yanında olmaqdan yorulmuşam” Bunu deyəndə qoruduğu adamı nəzərdə tuturdu…
    Ancaq bunlar kürsülərdən iqtidarın ən qatı düşməni kimi danışırdılar. Mən belə saxtakarlıqlardan uzaq olmuşam. Hakimiyyəti tənqid edəndə boş hay-küylə yox, dəlil-sübutla danışmışam.Çünki Vətənimiz, Xalqımız ağır dönəmlərdən keçir və bizə düşmənçilik yox, ağılla, əl-ələ verib itirdiklərimizi geri qaytarmaq lazımdır.
    Son günlərdə Gəncə qiyamı və onun nəticələri barədə çox danışılır. Gərginliyi götürmək üçün Gəncəyə göndərilən dəstənin tərkibində mən də var idim.. Ordakı vəziyyətin gərginliyini, yanlış bir addım atıldığını zəng vurub Elçibəyə dedim. Gəncədə məni də həbslə hədələmələrinə əhəmiyyət vermədən xalqı hakimiyyətə qarşı itaətsizliyə çağıran müraciətə qol çəkmədim. Aranı sakitləşdirmək üçün rəhmətlik İmam Mustafayevin yazdığı arayışı redaktə edib yumşaltsam da Bakıya döndükdən sonra Elçibəyə “bu arayış Məclidə oxunmasın!” dedim. Bundan sonra elə Prezident Aparatında xalqa ayrı bir müraciət yazıb, bunu radio ilə oxuyandan sonra məclisə getdim. İki saat keçmiş Elçibəy İmam Mustafayevlə MM- ə gəldi. Düşündüm ki, yəqin Elçibəy mənim təklifimi nəzərə alıb və məclisə başqa bir sənəd gətiriblər. İmam Mustafayev pis gördüyünə görə kürsüdən yarımçıq düşüb arayışın ardını oxumağa məndən xahiş etdi və yalnız kürsüyə qalxandan sonra arayışda hər şeyin əvvəlki kimi qaldığını gördüm. Axşam bəzi cəbhəçilər (indi iqtidarın yanındadırlar) mənim maşınımın qabağını kəsdilər. Xeyir olsun, niyə bunlar Elçibəyin, İmam Mustafayevin, və ya bu hadisələrin törədilməsində iştirakı olanların yox, mənim qarşımı kəsirdilər? Gecə bir tanış zəng vurub mənə telefon nömrəsi verərək xahiş etdi ki, ertəsi gün tezdən həmin nömrəyə zəng vurum. Tezdən zəng yurdum. Heydər Əliyevin yuxusuzluqdan kallaşmış səsini tanıdım: “ Sabir, mən dünən sənin dostlarının dəvəti ilə gəlmişəm. Dalımca üç dəfə təyyarə göndərdilər. Bir yandan dəvət edirlər, bir yandan sabaha kimi məclisin qabağında məni söydürürlər. Bunlar necə adamlardır?” Ona ürə-dirək verib, “vəziyyət gərgindir, hamımız söyülürük”,- dedim. “ Hə, eşitdim, sənin də maşınının qabağını kəsiblər. Bu işi görənlərdə vicdan var? Sənin zəhmətlərini nə tez unutdular? Sənin kimi adama da kobudluq eləmək olar?” Doğrudan da, hərəkatda olanların bir hissəsi sona qədər haqqı-nahaqdan ayıra bilmədilər. Sonralar da bəziləri özünü elə aparırdı ki, sanki hakimiyyət Gəncə olaylarına görə yox, mənim arayış oxuduğuma görə itirilib… Həyatımız belə paradokslarla doludur..
    Mən illər uzunu gənc fəalların, jurnalistlərin, xaricdə oxuyub qayıdan və demokratiya uğrunda mübarizə aparan istedadlı siyasilərin hüquqlarını müdafiə etmiş, sözünə, fikrinə, siyasi mövqeyinə görə insanların həbsinə qarşı olmuşam. Bu barədə çıxışlarım, yazılarım, müraciətlərim ortadadır. Bəzən bunları da görməzdən gəlirlər..
    Belə münasibətlərə görə mübarizədən əl çəkmədim, ancaq ürəyimdə çapıqlar qalır…

     

     

    Üçüncü, sonuncu bölüm

     

    Mən dəyişilməmişəm, sayğılı dostum, həmin cəsarət də yerindədir, “Xətayi yurdu”, “Bu sənin xalqındır”, “Dərdə əyilmə”, “Milli taleyimiz və biz” adlı publisist kitablarım da, şeir və romanlarım da ruhuna, ictimai və milli pafosuna, bu günün həqiqətlərini göstərmək yetənəyinə görə “Ömür kitabı”nın davamıdır. Lakin “Ömür kitabı” 250 min tirajla nəşr olunmuşdu, adları çəkilən kitablarımın ümumi tirajı isə cəmi beş- altı mindən artıq olmaz. O vaxt “Ömür kitabı”nı qızlara cehiz verirdilər… İndi nə dəyişilib? Daha qızlarımızın milli ləyaqət duyğusuna, vətəndaşlıq ruhuna ehtiyacı qalmadımı, dünyada haqqımızda yazılan böhtanlara cavab verib məsələləri çözdükmü, sovet dövründə içimizdəki ermənilər tərəfindən Ermənistana peşkəş edilmiş torpaqlarımızı geri aldıqmı, Qarabağı işğaldan qurtardıqmı, Güney Azərbaycanla milli-mənəvi əlaqələri gücləndirmək üçün gərəkli addımları ata bildikmi?

    Erməni təbliğatını qismən də olsa susdura bilən kitablarımızı xarici dillərə çevirtdirib nəşr etdirməkdənsə, son dəb geyim və ətirləri reklam edən, harınlıq saçan rəngli jurnallar buraxılır, erməni müğənnilərinə yollar açılır, televiziyaların şit şou və bayram havasında fərqli mənəviyyat və əxlaq formalaşdırılır. Ermənistan hökuməti türkü söyənləri və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başında dayananları əl üstə saxlayır, bizdə isə istiqlal üçün mübarizə aparanların durumu göz qabağındadır… Əsərlərinin nəşri hər qələm sahibinin istəyi və haqqıdır. Bu barədə müraciətimə cavabda maliyyə çatışmazlığını bəhanə gətirdilər. Ölkənin indiki imkanları nəzərə alınanda çıx gülməli cavabdır.

    Minlərlə adam oxuyur kitablarımızı, amma illər uzunu birindən, nə burda, nə xaricdə eşitmədim ki, gəl sənin bir kitabını nəşr etdirək bu ölkədə, əksinə hamı sənin əlinə göz dikər, səndən umar. Rusiyada, Qərbdə zənginlərimiz, milyarderlərimiz var. Görmüsənmi biri milli iş üçün bir manatından keçsin, biri xaricdə Azərbaycan ədəbiyyatını tərcümə və nəşr etdirsin, biri Azərbaycan mədəniyyət mərkəzi, məktəbi, radiosu, televiziyası, nəşriyyatı açsın. Görə bilməzsən! Bütün diasporumuzun gözü Azərbaycan dövlətinin əlindədir. Mən DAK-ın rəhbəri kimi bütün dünyanı gəzmişəm hər yerdə eyni mənzərəni görmüşəm. Danışan çox, iş görən az! Əksinə, kimsə bir yol başlasa qarşısına neçə kötük itələnər. Bunlar hamısı bizim ailələriməzdəki, məktəblərimizdəki tərbiyə sistemi, milli taleyə münasibətlə, xalqın ümumi immunitet duyğusu ilə bağlı məsələlərdir… Otuz il əvvələ kimi bunun səbəbini bilirdik, bəs indi nə baş verir? Harda millətçilik duyğusu gücsüzdürsə, orda millət gücsüzdür!..

    Başıma nırx qoydular, ölüm fitvası verdilər, hansı qələm dostumun, ziyalının, oxucumun səsi çıxdı?

    Yaxın tariximizə həsr olunmuş kitablara baxıram, yalan və saxtakarlıqdan heyrətə gəlirəm…

    Lakin, dayanmaq, ruhdan düşmək olmaz…

    Erməni diasporunun öz rus, fars, fransız, ingilis, amerikan himayədarlarının köməyi ilə apardığı antitürk, antimüsəlman təbliğat öz zirvəsindədir və ermənilərin xeyrinə bəhrəsini verməkdədir.

    Türk-İslam dünyasına qlobal hücumların Şərqdəki sonucları göz qabağındadır. Bunun qarşısını yalnız beynəlxalq təşkilatlara güvənməklə, “erməni düz demir”, “Rusiya ermənipərəstdir”, “Qərb qələt eləyir” şüarları və lovğalıq ritorikası ilə almaq olmaz. Neft, rüşvət, harın həyat, gözəlləşən Bakının reklamları, “zaman bizim xeyrimizə işləyir” aldanışları da bu işdə gücsüzdür; bu yolla torpaqlarımızı işğaldan xilas edə bilmərik. Ölkə sərvətinin düzgün bölünməməsi, əsl milli burjuaziyanın yoxluğu, sahibkarlığın qarşılaşdığı maneələr, əmlak haqqının etibarsızlığı, işsizlik, bacarıqlı gənclərimizin miqrasiyası, bir ovuc adamın ölkənin bütün sərvətlərinə sahiblənmək ehtirası, milli dəyərlərimizə hücum və ruhumuzun işğalı cəmiyyətdə ziddiyyəti, xalqın müxtəlif zümrələri arasında düşmənçiliyi gücləndirir, doğma cəmiyyətə sevginin yerini qəzəb tutur. Bunlar dövlət üçün müharibə səviyyəsində bir təhlükədir və heç bir repressiv yolla, zorakılıqla qarşısı alına bilməz. Ömrümüz boyu həsrətində olduğumuz müstəqil dövlətimizin güclənməsinin, dünyada nüfuz sahibi olmasının və bütün problemlərini həll etməsinin yeganə yolu Dövlət-Millət birliyindən keçir. Qorxuyla, məcburiyyətlə yaradılan birlikdən yox, qarşılıqlı etimad və inamdan doğan birlikdən! Bunun yolu sadədir: ölkə məmur iradəsi və istəyi ilə yox, qanunla idarə olunmalıdır; yəni qanunlar işləməlidir, vətəndaşların hüquqları, söz və mətbuat azadlığı, hakimiyyət bölgüsü qorunmalı, idarəçilikdə klan və tayfa maraqlarının qarşısı alınmalı, ədalət bərqərar olmalı, milli dəyərlər və cümhuriyyətin təməl prinsipləri əsas götürülməlidir. Hər gün mətbuatda təkrarlanan başqa neqativ halları söyləməyə ehtiyac duymuram. Belə olsa ölkədə qarşılıqlı etimad mühiti yaranar, hər bir vətəndaş özünü arxayın hiss edər, dövlətini sevər və onun arxasında dayanar. Belə olsa dünya dövlətləri və uluslararsı qurumlar da ölkəmizə daha sayğıyla yanaşarlar. Bu yolla hətta ermənipərəst qüvvələrin də münasibətini dəyişmək, onları reallıqla hesablaşmağa məcbur etmək olar…

    Mənim milli birlik, vətəndaş həmrəyliyi uğrunda mübarizəmin əsas hədəfi budur. Belə bir siyasi əxlaq və dövlətçilik ənənəsi formalaşmasa hətta ən güclü bir iqtidar da qısa müddətdə gücünü və nüfuzunu itirər, çəkişmələrin və ittihamların sonu olmaz… Təəssüf ki, məmurlar sərvət ehtirasında oturduqları budaqları kəsməkdə davam edirlər. Ancaq mənim fikrimcə, ölkənin bu duruma gəlməsində iqtidarla yanaşı biz müxalif qüvvələr də məsuliyyət daşıyırıq. Meydanda çiyin-çiyinə dayananda hər şeyə qadir görünən köhnə dostlarıma, tanışlarıma baxıram, hərəsi bir tərədə, Azərbaycanı güclü görmək istəməyən və ya bizə də diktator rejimlərinin taleyini yaşatmaq istəyən qüvvələrin torunda, hərə bir oyuncaq qurumla baş aldadır.

    Biz bütün iddiaları kənara atıb, səmimi şəkildə birləşsək ölkədə siyasi durum qısa müddətdə dəyişilər!

    1999-cu ildə müxalifət liderlərinə açıq məktub yazmışdım: “Gəlin birləşək”. Yox, mümkün deyil. Yumurtadan çıxan qara durnalar biri qalanadək savaşırlar. Əvvəl otuz, sonra on beş, sonra on, sonra səkkiz, sonra dörd, sonra iki… Siyasi partiyalar bu savaşlarını nəticəni düşünmədən davam etdirdilər. Bu işdə demokrat düşərgənin mətbuatı cinayətə bərabər səhvlər etdi, qaralamaqda sanki iqtidar mətbuatıyla yarışa girdi.

    Bunları dilə gətirmək ağırdır. Özümüz heç, amma Vətənimizi və millətimizi pərişan görəndə insan üzülür…

    Mənim ictimai sifarişim içimdən gəlir, vicdanımın səsi və ömrümün məntiqi kimi! Heç bir savaşçı (və ya qələm sahibi) ömrünü xalqını aşağılayan duruma və münasibətlərə göz yumaraq başa vurmaq istəməz… Şöhrət gənclik illərində adamı idarə edən güclərdən biridir. Ancaq nə 1988-ci ildə, nə sonralar heç bir işimi şöhrət xətrinə görmədim, indi isə ümumiyyətlə şöhrət haqqında düşünmürəm. Cəsarət isə hər zaman mənim xarakterim olub, onu itirsəm, özümü itirərəm…

     

    15.08.2018

     

  • Məryəm xanımın xatirəsi qurucularından olduğu müstəqil Azərbaycanın vətəndaşlarının qəlbində hər zaman yaşayacaq.

    İstiqlalçı millət vəkili Məryəm Həsənova 80 yaşında dünyasını dəyişib.

    Məryəm xanım 1991-ci ilin 18 oktyabrında qəbul olunmuş Müstəqillik haqqında Konstitusiya Aktına səs verənlərdən, “Demokratik Blok” adlanan fraksiyanın 25 üzvündən biri olmaqla, Ali Sovetin məşhur “4-cü mikrofon”unda ilk çıxış edən deputatdır.

    Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Məryəm xanımın vəfatından kədərləndiyini bildirir, millətimizə dərin hüznlə başsağlığı verir.

    Məryəm xanımın xatirəsi qurucularından olduğu müstəqil Azərbaycanın vətəndaşlarının qəlbində hər zaman yaşayacaq.