Blog

1921-ci ilin 13 oktyabrında imzalanan Qars müqaviləsindən yüz il ötməsinə baxmayaraq. Bu sənəd Azərbaycan üçün hələ də böyük siyasi, hərbi və tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Qars müqaviləsinin tarixi-siyasi əhəmiyyəti ilə bağlı Milli Məclisin sədr müavini Fəzail İbrahimlinin mövqeyini öyrəndik.

“Ölkə.Az”a müsahibəsində Milli Məclisin sədr müavini, VHP-çi millət vəkili Fəzail İbrahimli bildirib ki, əgər zamanında qars müqaviləsi imzalanmasaydı,  Azərbaycanın böyük bir hissəsini itirə bilərdik. “1920-ci ildə  süquta uğrayan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ərazisinə ermənilər tərəfindən mənhus bir baxış var idi. Azərbaycanın çox böyük ərazilərini mənimsəmək istəyirdilər.  Ancaq imzalanan Qars müqaviləsi bütün bu mənhus baxışlaırn qarşısını almış oldu”- deputat qeyd edib.

Milli Məclisin sədr müavini əlavə edib ki, bolşeviklərin qalib gəlməsinə baxmayaraq, ermənilər  Moskvadakı havadarları vasitəsi ilə Ermənistan ərazisini Azərbaycan torpaqları hesabına  genişləndirməyə çalışırdı: “Moskva bu işdə onlara hər vasitə ilə dəstək verir və baş verənlərə göz yumurdu. Ermənilərin təkcə Basarkeçərə. Göyçəyə, Zəngəzura, Qarabağa deyil, həm də Naxçıvana qarşı ərazi iddiası var idi. Ermənilər hər vasitə ilə Naxçıvanı  Ermənistanın ərazisinə qatmaq planı var idi. Amma Qars müqaviləsinin zamanında imzalanması belə bir çirkin planı alt-üst etdi. Bax belə bir zamanda 13 oktyabr 1921-ci ildə beş tərəfin;- Türkiyə, Rusiya, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın iştriakı ilə  Qars müqaviləsi imzalandı. Qars müqaviləsi 20 maddədən ibarətdir. 20 maddədən ibarət bu sənədin ancaq 5-ci bəndi Azərbaycan və Naxçıvanla bağlıdır. Məhz elə bu bənd Naxçıvanı gözləyən təhlükədən qorudu. Belə ki, həmin bənddə Naxçıvan müəyyən edilən sərhədlər daxilində Azərbaycanın tabeçiliyində qalır və muxtariyyət yaratmaq hüququna malikdir”.

Millət vəkili onu da bildirib ki, 1921-ci ilin iyulun 4-də Bolşevik Kommunist partiyasının Qafqaz bürosu Dağlıq Qarabağın  Ermənistana birləşdirilməsi barədə qərar verdi: “Amma Nəriman Nərimanovun müqaviməti nəticəsində bu mümkün olmadı. İclasın ikinci günündə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradılması barədə qərar qəbul edildi.  Düzdür, sənəd Nərimanovun Azərbaycanda rəhbərlikdə olduğu müddətdə ratifikasiya olunmadı, sənəd heç gündəmə gətirilmədi. Ancaq Moskvanın əl-ayağına dolaşan Nərimanov Azərbaycandan rəhbərlikdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra  kommunist partiyasının Qafqaz Bürosu   məsələni Azərbaycan rəhbərliyi qarşısında bir ultimatum şəklində qoyaraq, sənədə imza atmasını tələb etdi. Bax, bu baxımdan Qara müqaviləsinin Azərbaycan üçün çox böyük siyasi, tarixi əhəmiyyətə malikdir. Qars müqaviləsi Naxçıvanın xilası sənədi oldu. Müqaviləyə əsasən Türkiyə bu gün də Naxçıvanın təhlükəsizliyinə məsuldur. Naxçıvana hər hansı təhlükə olarsa, Türkiyə qars müqaviləsinin 5-ci bəndinə istinadən edərək, gözlənilən təhdidin qarşısını almaq hüququna malikdir.

Ona görə də Qars müqaviləsinin imzalanması o dövr üçün siyasi bir sifariş idi və o da baş verdi”.

-Milli Məclisin sədr müavini bildirib ki, Türkiyə nəinki o zaman, bu gün də Azərbaycanın  güman və güvənc yeridir: “Türkiyə iyirminci əsrin sonunda  Azərbaycan müstəqilliyinin yenidən bərpa etdikdən sonra Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə qarşı Azərbaycana dəstək verən yeganə dövlət oldu.

Türkiyə necə ki, 1918-ci ildə yoxdan yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin güvən və güman  rolunu oynadısa, bu gün də elə oldu. Əgər o zaman qardaş Türkiyə və Qafqaz İslam Ordusu olmasaydı, Tbilisidə imzalanan istiqlal bəyannaməsi bu gün tarixin arxivlərində araşdırmaçılar tərəfindən öyərniləcək bir  sənəd olacaqdı. Yazılacaqdı ki, tarixdə belə bir  hadisə baş verib, amma dövlətçilik planlarını reallaşdıra bilməyiblər. Çünki o zaman Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin  bir respublika kimi formalaşmasında, ölkəyə  sahiblənib rəhbərlik etməsində, erməni daşnak və bolşeviklərin ölkə ərazisindən, xüsusən də Bakıdan azad edilməsində müstəsna rol oynadı. Qafqaz İslam Ordusu Bakını Şaumyanın başçılığı altında erməni daşnak və bolşeviklərdən təmizlədikdən sonra milli hökumət Bakıya köçə bildi.

Biz Türkiyənin bu qardaşlıq mövqeyini iyirminci əsrin sonunda  Ermənistanın Azərbaycana qarşı növbəti işğalçılıq siyasət zamanı da şahidi olduq.  Güman və güvənc yerimiz olan qardaş Türkiyə Azərbaycanın haqq davasında bütün dünyanın təzyiq və təqiblərinə baxmayaraq dəstək verərək işğalçı ölkəyə bütün qapılarını bağladı. 44 günlük Vətən müharibəsində də  Türkiyə Azərbaycana siyasi və mənəvi dəstək verdi. Azərbaycanın möhtəşəm qələbəsindən sonra Azaadlıq meydanında keçirilən Zəfər paradında  hər iki qardaş ölkənin liderinin dünyaya verdikləri mesaj son  iki yüz ildə Türk dünyasının başına oyun açan, Türkiyəyə qarşı ərazi və soyqırım iddiası ilə çıxış edən, böyük Ermənistan ideologiyasının dəfn etməkdə olduğumuz tabuta vurulan son mismar oldu. 2021-ci ilin iyunun 15-də Şuşada iki qardaş ölkə arasında imzalanan Birgə Bəyannamə isə bunun kulminasiya nöqtəsi, 4 iyul 1918-ci ildə Batumda, 13 oktyabr 1921-ci ildə imzalanan müqavilələrin davamı oldu. Daha  təkmil və inkişaf etdirilmiş  formada… Bu bir daha iki qardaş ölkənin “bir millət iki dövlət” şüarının ruhuna uyğun imzalanan sənəd oldu. Bu sənədlər qardaşlığın əbədi rəzmi olduğuna işarə idi. Əgər Qars müqaviləsi Naxçıvanın təhlükəsziliyinə təminat verirsə, Şuşa Bəyannaməsi isə bütövlükdə Azərbaycanın təhlükəsizliyinə təminat verir. Qars müqaviləsinin ən mühüm cəhətindən biri isə SSRİ dövründə belə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunmasında xüsusi rol oynadı və oynamaqda davam edir”.

“Bizdə büdcənin müzakirələri çıx qısa keçir”.

APA-nın məlumatına görə, bunu Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında deputat, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri  Sabir Rüstəmxanlı deyib.

Deputat təklif edib ki, büdcə müzakirələrinə ayrılan vaxt uzadılsın: “Burada olan deputatların hər birinin seçildiyi dairənin problemlərini səsləndirmək, bu məsələlərin büdcədə yer almasını istəyirlər”.

S. Rüstəmxanlı eyni zamanda qiymət artımı ilə bağlı dinləmə keçirilməsini təklif edib: “Bu, əhalini ciddi narahat edir. Qiymətlərin artmasının əsası olub-olmaması ilə bağlı yığıncaq keçirməliyik”.

Bu gün baş leytenant Səid Rəşidzadənin şəhid olmasından bir il ötür. Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) Füzuli rayon təşkilatının üzvləri Babı kəndində Səid Rəşidzadənin məzarını ziyarət ediblər. Şəhid Səid Rəşidzadə Hadrut qəsəbəsinin düşmən işğalından azad edilməsində qəhramancasına döyüşüb. Hadrut yaxınlığındakı strateji yüksəkliyə Azərbaycan bayrağını sancan zaman düşmən snayperindən açılan atəş nəticəsində həyatını itirib.

Səid Nofəl oğlu Rəşidzadə 1990-cı il yanvarın 28-də Füzuli rayonunun Horadiz qəsəbəsində anadan olub. 1996-2007-ci illərdə Nərimanov rayonu S.Yolçuyev adına 207 saylı tam orta məktəbdə oxuyub. 2007-2011-ci illərdə Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəbdə təhsil alıb, 2011-ci ildən etibarən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarında xidmət edib. Səid Rəşidzadə 2016-cı il Aprel döyüşlərində Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, şəhid general Polad Həşimovun rəhbərliyi altında döyüşüb. O, bir neçə il əvvəl ordu sıralarından tərxis olunsa da, 2020-ci il sentyabrın 27-də könüllü olaraq döyüşlərə yollanıb. 2020-ci il oktyabrın 11-də Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olan baş leytenant Səid Rəşidzadə Füzuli rayonunun Babı kəndində dəfn edilib. Səid Rəşidzadə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə, ölümündən sonra “Vətən uğrunda”, “İgidliyə görə” və “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif olunub.

VHP Füzuli rayon təşkilatının sədr müavini Qurban Namazəliyev şəhid Səid Rəşidzadənin həyat və döyüş yolunda danışıb. Bildirib ki, Səid uşaqlıqdan hərbiçi olmağı arzu edirdi. Hərbiçi də oldu. Aprel döyüşlərində qəhramancasına döyüşüb. İkinci Qarabağ savaşı başlanan kimi döyüşə yollandı. Hadrut qəsəbəsinin, bir neçə kəndin azad olunmasında qəhramanlıqla döyüşüb. Vətən torpaqlarının azad olunması uğrunda canından keçdi. Qəhraman baş-leytenant Səid Rəşidzadə Hadrutda strateji yüksəkliyi azad edib, erməni separatçılarının bayrağının yerinə Azərbaycan bayrağını asarkən snayper atəşi ilə şəhid olub.

Qurban Namazəliyev bildirdi ki, Səidin atası Nofəl Qasımov Füzulunun icra başçısı olub. Döyüşən, vətən üçün mübarizə aparan bir icra başçı olub. 1993-cü ildə erməni hərbiçilərinin işğal etdiyi Füzuli rayonunun və digər torpaqlarımızın azadlığını arzulayan Nofəl bəyin arzusunu qəhrəman oğlu gerçəkləşdirdi.

Şəhidin məzarını ziyarət edənlər çıxışlarında bildirib ki, Səid döyüş yoldaşı general Polad Həşimovun qisasını almaq üçün müharibənin başlamısını gözləyirdi. Sentyabrın 27-də Vətən müharibə başlayanda Səid zabit kimi döyüşə getmək üçün müraciət etdi. Əvvəlcə ehtiyac olmadığını deyib, qəbul etmədilər. Amma Səid gözləmədi. Səid döyüş müddətində sinəsində bayraq gəzdirərmiş. Deyirmiş ki, hansı kəndi birinci azad etsələr, həmin bayrağı oraya sancacaqmış. Şişqaya yüksəkliyinin alınması üçün göstəriş gəlib. Səid olan bölük həmin ərazini təmizləyib. O, sinəsindəki bayrağı Şişqaya yüksəkliyinə sancan zaman snayperlə vurulub. Yoldaşları bayrağın üzərinə Səidin adını yazıb, həmin yüksəkliyə sancıblar.