Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri Samir Əsədli ABŞ-ın ölkəmizdəki səfirliyinin siyasi işlər üzrə müşaviri Brett Dvorak ilə görüşüb. Görüşdə VHP-nin fəaliyyəti, ölkədəki ictimai-siyasidurum və yeni ”Siyasi partiyalar” qanun ətrafında müzakirə aparılıb.
S.Əsədli bütün məsələlərlə bağlı VHP-nin mövqeyini cənab Dvorakın diqqətinə çatdırıb.
“Laçın yolu ətrafında yaşananlar, Qarabağdakı separatçıların fəallaşması və pozuculuq hərəkətləri, İrəvanın BMT-yə müraciəti və sərhədə hərbi texnika cəmləməsi Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh prosesinə ciddi zərbə vurur”.
Bu sözləri Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Samir Əsədli deyib.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi ciddi-cəhdlə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün tam bərpası çərçivəsində Ermənistanla sülhün imzalanmasına çalışır və çoxsaylı təşəbbüslər göstərir: “Amma Ermənistan tərəfinin qeyri-səmimiliyi, sülhdən qaçması, davamlı pozuculuq hərəkətlərinə rəvac verməsi prosesi çıxılmaz duruma salır”.
Müsahibimiz qeyd edib ki, heç şübhəsiz Ermənistan və Qarabağdakı separatçılarla bağlı bütün təxribatların arxasında Rusiyanın özü durur. Separatçılara mütəmadi silah-sursat daşınır. Bütün bunlar Rusiya sülhməramlılarının gözü qarşısında baş verir. Pərdə arxasından bu məsələləri müdafiə edirlər.
Samir Əsədli: Ermənistan və Qarabağdakı separatçılarla bağlı bütün təxribatların arxasında Rusiya dayanır
S.Əsədli bildirib ki, Rusiya heç bir halda sülh prosesinin baş tutmasında maraqlı deyil: “Ermənistanda olan revanşist qüvvələri və Qarabağda olan separatçıları təhrik edir, ayağa qaldırır, onlardan istifadə edir. Ermənistan Rusiyaya güvənərək bu addımları atır. İrəvan Moskvaya güvənərək təxribatlar törətdiyi müddətdə bölgədə uzunmüddətli sülhdən danışmaq olmaz”.
Qeyd edək ki, son bir aydır Laçın yolu və Qarabağ ətrafında ciddi proseslər yaşanmaqdadır. Erməni tərəfi, separatçılar bütün səyləri ilə rəsmi Bakıya təzyiq göstərilməsinə çalışırlar. Erməni lobbisi də xüsusi fəallıq göstərir. Ermənistan hökuməti də Laçın yolu ilə bağlı BMT-nin TŞ-na müraciət envanlayıb. Həmçinin, Naxçıvan və Kəlbəcər istiqamətində mövqelərimiz ermənilər tərəfindən atəşə tutulur. Eyni zamanda Qarabağdakı qanunsuz silahlı birləşmələr də silahlanmaqda davam edir. Təbii ki, baş verənlərin hamısı birmənalı olaraq sülh prosesinə böyük zərbə vurur və qarşıdakı dönəmdə baş tutacaq danışıqların nəticəsiz olmasına yol açır.
Aydın Baxış
Samir Əsədli: “Ukrayna olayları fonunda Rusiya Qərbi, Qərb isə Rusiyanı bölgədən vurub çıxarmaq istəyir”
Oğuz: Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Oğuz rayon təşkilatı Məclisinin və Nəzarət Təftiş Komissiyasının birgə toplantısı keçirilib. İclasda ölkədəki ictimai-siyasi durum, təşkilati məsələlər və qarşıda duran işlər müzakirə edilib.
Təşkilat sədri Famil Adiloğlu ölkədəki ictimai-siyasi vəziyyət, pariyanın proseslərə münasibəti və qarşıda duran tapşırıqlar barədə geniş məruzə edib. Siyasi partiyalar haqqında qanuna uyğun yenidən qeydiyyat məsələsi barədə üzvlərə məlumat verilib.
Şirvan/ Şamaxı: Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Şirvan şəhər və Şamaxı rayon təşkilatları Məclisinin növbəti toplantısı keçiriblər. Şirvan şəhər təşkilatının sədri Aqil Vəli və Şamaxı rayon təşkilatının sədri Ədalət Məmmədov ictimai-siyasi məsələlər barədə məruzə edib, partiyanın siyasi mövqeyi və proseslərə münasibəti haqda üzvləri məlumatlandırıblar.
Lerik: Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Lerik rayon təşkilatı məclisinin növbəti yığıncağı keçirilib. Təşkilat sədri Elxan Hacıyev çıxış edərək təşkilati işlərlə bağlı geniş məlumat verib. O, bildirib VHP Lerik rayon təşkilatın qeydiyyatında 255 nəfər üzv var, yeni siyasi partiyalar qanununa uyğun olaraq üzvlərdən 150 nəfərin adı reysterə salınıb. E.Hacıyev həmçinin məclisə məlumat verib ki, Ədliyyə nazirliyi tərəfindən 100-ə yaxın partiya üzvünə zəng edilib, partiya üzvü olmaları soruşulub və təsdiq alınıb.
Toplantıda VHP sədrinin müşaviri Həşim Nəsirov çıxış edərək partiyanın respublika reystr işi ilə bağlı fəaliyyətindən danışıb və ölkədəki ictimai-siyasi vəziyyət, qarşıda duran işlər barədə məlumat verib. Bildirib ki, yeni qanuna görə partiya qeydiyyatdan keçmək üçün on minə yaxən şəxsin adı verilib, onların yarısı ilə əlaqə saxlanıldığı barədə məlumatımız var.
Rusiya “sülhməramlı” kontingenti dayanmır və separatçıları müxtəlif yollarla silahlandırmağa davam edir
“Ədliyyə Nazirliyinin yaydığı məlumatdan da görünür ki, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası yanlışlıqları düzəldən sonra qeydiyyatdan keçəcək. Bizim 5 min üzvümüz var və artıq özümüzü qeydiyyatdan keçmiş sayırıq”.
Bu sözləri Yenisabah.az-a Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının (VHP) sədri, Milli Məclis üzvü Sabir Rüstəmxanlı deyib.
O, “Siyasi partiyalar haqqında” yeni qanunun tələbi ilə əlaqədar olaraq Ədliyyə Nazirliyin VHP-nin təqdim etdiyi sənədlərə iradından söz açıb:
“Nazirliyin dediyi adamları kənara qoysaq, buna nail ola bilərik. Bildiriblər ki, 1700 nəfərin sənədində dolaşıqlıq var. Onu həll etsəniz, məsələ qurtarar. Digər qeyri-dəqiqliklər də var. Amma bütün mübahisəli görünən məsələləri kənara qoysaq, VHP-nin yoxlanılmış üzvlərinin sayı təxminən 4990 nəfərdir. Bir neçə günə uyğunsuzluqları dəqiqləşdirib sənədləri yenidən nazirliyə təqdim edəcəyik. Qeydiyyata alınacağımıza dair heç bir şübhəmiz yoxdur.
Fikrimcə, rədd cavabı gələn partiyaların bir çoxu illər uzunu fəaliyyət göstərən və üzvlərinin sayı bəlli olan partiyalardır. Mənə elə gəlir ki, onlar da sənədlərini bir daha gözdən keçirib yenidən Ədliyyə Nazirliyinə müraciət edəcəklər. Məncə, nazirliyin rədd etmək imkanı olmayacaq”.
Xatırladaq ki, Ədliyyə Nazirliyi ReAl, AXCP, Müsavat, Ağ Partiya, Vəhdət Partiyası, VHP və digər partiyalar da daxil olmaqla, 19-a yaxın partiyaya sənədlərin dəqiqləşdirilməsi üçün 30 gün vaxt verib.
Rafi MÜSLÜMOV
“Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası (VHP) “Siyasi Partiyalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq 05.07.2023-cü il tarixdə üzvlərinin bir hissəsinin reyestrini Ədliyyə Nazirliyinə təqdim etmişdi. Ədliyyə Nazirliyi bir ay ərzində müvafiq yoxlamalar apararaq VHP-yə cavab verib”.
“AzPolitika.info” xəbər verir ki, bu barədə partiya sədrinin müavini Samir Əsədli bildirib. Onun sözlərinə görə, nazirliyin cavabında təqdim edilmiş siyahıdakı 9246 nəfərdən yalnız 255 nəfərin VHP üzvlüyünün təsdiq olunmadığı bildirilib. “Həmçinin 1954 şəxsin məlumatlarının (ad, soyad, ata adı, təvəllüdü) düzgün göstərilmədiyi qeyd olunub”,– o əlavə edib.
S.Əsədli deyib ki, rəsmi cavabda həmçinin müəyyən qrup partiya üzvlərinin eyni telefon nömrələrindən (mobil və ev) istifadə etdikləri bildirilib: “Aydınlıq üçün bildiririk ki, bu kənd rayonlarında ailədə və rayon təşkilatı özəklərində bir neçə şəxsin bir telefon nömrəsindən istifadəsi ilə bağlıdır. Qeyd etməliyik ki, “Siyasi Partiyalar haqqında” qanunda hər bir partiya üzvünün fərdi nömrəsinin olması tələbi qoyulmayıb. Bütün bu və ya digər qüsurlar göstərilməklə Ədliyyə Nazirliyinin məktubuna əsasən, 5000 nəfərə yaxın şəxsin VHP üzvü kimi reyestrdə təsdiqləndiyi ortaya çıxır. Göründüyü kimi, aparılmış araşdırmanın nəticələri partiyanın qeydiyyatı üçün yetərlidir”.
Sədr müavini vurğulayıb ki, bnunla belə, göstərilən qüsurları da nəzərə alaraq VHP üzvlərinin reyestr siyahısını daha da dəqiqləşdirib, yaxın günlərdə yenidən Ədliyyə Nazirliyinə təqdim edəcəklər.
“AzPolitika.info”
Öz ölkələrinə rəva bilmədiklərini Azərbaycandan tələb edirlər; Samir Əsədli: “Humanitar yük gətirən şirkət müharibə vaxtı silah daşıyırdı”Əgər biz hüquqi dövlət quruculuğundan danışırıqsa, Qarabağ torpaqlarında addımlarımız da bura daxildir. Ölkənin bir tərəfində hüquq, digər tərəfində dərəbəylik ola bilməz. Ona görə Ermənistanın göndərdiyi yükləri Laçın yolundan buraxmış olsaydıq, bunun özü hüquqi bir dövlət olmağımızı şübhə altına ala biləcək qərar sayılacaqdı. Belə çıxacaqdı ki, Qarabağ hüququn və qanunların işləmədiyi cəngəllik əraziləridir, burada hansı dövlət nə istəsə edə bilər. Bura Əfqanıstanın, yaxud Somalinin sahibsiz, nəzarətsiz yerləri deyil ki, hansısa üçüncü, dördüncü əl burada “at oynatsın”. Ona görə hüquqi dövlətdə bütün iştirakçılıq, fəaliyyət qanuna söykənir. Bakı 19 yük maşınını qapıda saxladıb və postdan buraxmır. Hətta alternativ də göstərir. Amma öz ölkələrinə rəva bilmədiklərini bizdən tələb edirlər ki, hüququn işləmədiyi mənzərə yaransın. “Yeni Müsavat” son bir həftədə baş verənləri təhlil edərək yazır ki, bu hadisələrə vətəndaş cəmiyyətinin reaksiyası da daha təsirli və effektli ola bilərdi. Çünki Ermənistan bu addımı ilə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini cəlb etməyə çalışır, avropalı diplomatları sərhədə tamaşaya gətirir, xarici kampaniya aparır. Lakin beynəlxalq reaksiyalar da o səviyyədə olmadı ki, Azərbaycana güclü təzyiq göstərsinlər.
Onlar anlamaqdadır ki, hüquqi dövlətdə başqa ölkə icazəsiz hər hansı yardım karvanı ilə keçə bilməz. O yüklər həmin dövlətə təhvil verilə bilər ki, aidiyyəti üzrə çatdırılsın.
Ermənistan isə bildirir ki, karvan başqa dövlətdə yaşayan soydaşlarına həmin ölkədən icazəsiz çatmalıdır. Təxminən ona oxşayır ki, Azərbaycan Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılara rəsmi Tiflislə razılaşdırmamış yardım göndərir.
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri Samir Əsədli “Yeni Müsavat”a dedi ki, Azərbaycan dövlətinin sərhəd-keçid məntəqəsinin qurmaqda haqlıdır: “Bura istənilən şəxs istədiyi şəkildə girib keçə bilməz. Sülhməramlı qüvvələr yola normal nəzarət etmirdilər. Humanitar yüklərə gəlincə, Ağdamdan keçməklə Xankəndiyə gedə bilər. Humanitar yükləri daşıyan şirkətin müharibə dövründə Gürcüstandan Ermənistana silah daşıdığı faktı var. Gürcüstan hökuməti dost münasibəti göstərərək həmin faktı aşkarlayıb ifşa etmişdi. Dünyanın heç bir yer ölkəsi kiminsə əl-qolunu sallayıb ərazisinə daxil olmasına göz yummur. Xocalı qatili Xaçatryanın da həbsi inteqrasiya prosesinə qarşı addım deyil və hərbi canilər cəzasını almalıdır ki, belə hallar bir də olmasın. Azərbaycan xalqların birgəyaşayışının nümunəsidir. Separatizmin əsasını qoyan ermənilərdir”.
S.Əsədli qeyd etdi ki, münaqişə dövründə Azərbaycan ermənilərin mülki əhalisinə qarşı cinayət faktı yoxdur: “Bu gün də mülki əhali incidilmir. Ermənilər gedir-gəlir, video sübutlar var. Azərbaycan yola nəzarət etməklə hüquqi dövlətlərin etdiyini həyata keçirib, yəni heç bir qeyri-qanuni iş görməyib. Beynəlxalq hüquq və Azərbaycan qanunvericiliyi bu məsələdə bir-birini tamamlayır. Diasporamız, diplomatiyamız daha çox iş görməlidir ki, beynəlxalq ictimaiyyət əsl həqiqətləri bilsin, bizdən eşitsin. Yəni təkcə Prezident və Xarici İşlər Nazirliyi deyil, xaricdə olan bütün azərbaycanlılar dövlətimizin haqlı mövqeyini dünyaya çatdırmaqda dəstək olmalıdırlar. Biz təmasda olduğumuz beynəlxalq qurumlara, xaricdəki siyasi təşkilatlara məsələnin mahiyyətini çatdırırıq. Bizi ittiham edən dövlətlər isə öz addımlarına baxsınlar, onların ərazisinə qanunsuz girişə icazə varmı? Onlar icazəsiz hansısa yükü keçməyə razılıq verərmi? Ona görə də bütün iqtidarlı müxalifətli bu məsələdə bir mövqedən çıxış edərək haqlı mübarizəmizi aparmalıyıq”.
Yazını hazırladı: Emil SALAMOĞLU
Sabir Rüstəmxanlı
Şahpur Qasımi adlı müəllif köhnə hüquqşünas dostumuz Məmmədxan Əzizxanlının səhifəsində “Qandırma!” rubrikası altında “Xalq şairi xalqı hansı faciələrə sürükləyir” adlı yazı paylaşıb və məqalə boyu sərsəm yozumlarla mənim adıma və fəaliyyətimə kölgə salmağa cəhd göstərir. O, “Türküstan” qəzetinin 20 iyun-4 iyul 2020-ci il tarixli sayında (3 il öncə) dərc olunmuş müsahibəmin ruhunu öz səviyyəsində dərk edərək, belə bir iddia irəli sürür ki, haqqında söhbət gedən yazıda mən xalqımızı başqa dövlətlərə yem olmağa və dini fanatizmə sürükləmək istəyirəm. Xalq arasında məşhur olan “ölü toyuğun gülməyi gəlir” məsəli burda yerinə düşür.
Bu böhtanın mahiyyəti aydın olsun deyə, Şapur Qasıminin yazısından bir neçə sitat gətirməyə məcburam. O, yazır:
“S.Rüstəmxanlının müsahibəsini mahiyyət etibarilə iki hissəyə bölmək olar. Birinci hissədə o, İranın Cənubi Azərbaycandakı soydaşlarımızın milli hüquqlarının tapdalanmasını, Şimali Azərbaycan Respublikasına dost olmayan münasibət sərgilədiyini, yumşaq tərzdə olsa da dilə gətirir.
Müsahibənin ikinci hissəsində isə İranın Şimallı-Cənublu Azərbaycan türkləri və bu günə müstəqil dövlət olmaqla Bütöv Azərbaycanın azadlığının təminatçısı, ümid yeri olan Şimali Azərbaycandakı dövlətçiliyimizin məhv edilməsinə yönəltdiyi və dövlətimiz, millətimiz üçün düşmənin ən real, təhlükə olan ideoloji silahını ölkədə genişləndirməyi və gücləndirməyi, bununla da ermənidən də hiyləgər, qatı, heç vaxt barışması mümkün olmayan şovinist fars faşizminin Azərbaycanın milli azadlığa qovuşmuş türklərini də əsarət altına almaq arzu, niyyət və səylərinin gerçəkləşdirilməsinə zəruri olan şəraiti bizim öz əlimizlə yaratmağımızı təklif edir. Buna görə də bütövlükdə müsahibənin mahiyyətini ancaq sol əli ilə öz ovunu sığallayıb yuxuya verərək, sağ əli ilə onun ürəyinə neştər saplamaq cəhdi ilə müqayisə etmək olar”.
Yaxşı ki, Şapur mənim “yumşaq tərzdə” söylədiyim fikirlərin üstündən səs-səmirsiz keçmir və yazır:
“Müsahibənin əvvəlində S.Rüstəmxanlı fikrini bir qədər yumşaq ifadə etsə də, Rusiya və İranın Azərbaycana olan münasibətlərinin heç də dost məzmunlu olmadığını, xüsusilə İranın həm Azərbaycan Respublikasına, həm də İranda olan türklərə qarşı düşmən münasibəti sərgiləməsini obyektiv olaraq qısa şəkildə təsvir edir. Hətta İranda təhsil almış Azərbaycan vətəndaşlarının vasitəsilə İranın gizli, aşkar təxribatla məşğul olaraq, onu genişləndirməyə çalışdığını da dilə gətirir və bunun bizim üçün ciddi təhlükə olduğunu da qeyd edir”.
Elə bilirəm ki, mənim “qısa və yumşaq tərzdə” olsa da, dediyim bu sözlər və müsahibədəki digər fikirlərim İranın Azərbaycana münasibətinin bütün mahiyyəyini açıb göstərir. Mən bir qəzet müsahibəsində bundan artıq danışmağa ehtiyac görməmişəm. Əgər bu, Şapura qısa və yumşaq görünürsə, onda qoy mənim ömrüm boyu Güney mövzusunda yazdığım şeirləri, “Bütövlük”, “Didərginlər”, “Hər kəs günəşi sevsə”, “Azərbaycan irticası”, “Səməd Behrəngi əfsanəsi”, “Vətənsiz”, “Bir əlin azadlığı”, “Atəş böcəyi” poemalarımı, “Bütövlük həsrəti”, Bütövlük eşqi”, “Vətəndaşlığın əlifbası” kitablarımı, nəhayət, İranin Ali Rəhbəri Seyid Əli Xameneiyə açıq məktubumu oxusun, din dəllallarının haqqımda çıxardıqlqrı ölüm hökmünü xatırlasın…
Mərhum xalq şairimiz Söhrab Tahir mənə zarafatla deyirdi: ”Biz Güneyli olsaq da, sən Güney haqqında bizdən çox yazırsan!”
Əgər Şapur Qasımi bunlardan xəbərsizdirsə, o zaman ağzını açıb mənim İran fanatizminə, oradakı milyonlarla türkün taleyinə, dinin fars şovinist siyasətinin alətinə çevirməsi məsələsinə münasibətim haqqında bircə kəlmə söz deməyə mənəvi haqqı yoxdur. Özünə hörmət edən adam telefonla alınan bir qəzet müsahibəsindən nəticə çıxarıb bütün gəncliyini Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasına sərf etmiş, Müstəqillik Aktında imzası olan adama böhtan deyib, onu guya, qonşu dövlətə boyun əyməkdə və ya qurduğu dövləti qonşu ölkənin yemi etmək istəyində və hətta “xalq düşməni” olmaqda suçlaya bilməz. Müasir hüquq müəllifin boğazından yapışıb sübut tələb edər.
Şapur Qasıminin fikrincə, guya mən müsahibəmin ikinci hissəsində “Azərbaycanın milli azadlığa qovuşmuş türklərini də əsarət altına almaq arzu, niyyət və səylərinin gerçəkləşdirilməsinə zəruri olan şəraitin” yaradılmasını təklif edirəm. Bizdə belə ağ yalan danışanlara “bala, get ağlına dua yazdır!” deyirlər.
Məsələnin mahiyyəti nədir?
Əgər, oxucularımız unutmayıblarsa, bu müsahibənin dərc olunduğu dövrdə Azərbaycan Respublikası İran tərəfindən ittiham olunurdu ki, guya, burda din və dindarlar sıxışdırılır, məscidlər bağlanır, Allahı tanımırlar və s. Bu böhtanı o ölkə atırdı ki, 30 il ərzində işğalçı Ermənistanla bərabər Qarabağda məscidlərimizin daşını daş üstə qoymamışdı. Mən bu məsələyə münasibət bildirərək demişdim ki, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir, dinə qarışmır, bununla belə, dövlət-din münasibətləri yüksək səviyyədədir, köhnə məscidlər bərpa edilir, yeniləri tikilir, dövlət başçısı bu məsələyə həssaslıqla yanaşır. Dinin müdaxilə etmədiyi müstəqil dövlət siyasətimiz var.
Mənim bu izahatım Şapuru qəzəbləndirir, bunu İran qarşısında özünə bəraət qazandırmaq istəyi, yəni mənim zəifliyim kimi dərk edir və məscidlərin bərpasını, tikintisini dövlətin səhv addımı kimi, xalqı cəhalətə sürükləmək və orta əsrlərin qaranlığına qərq etmək kimi yozur…
Din və cəmiyyət məsələləri mürəkkəb mövzudur. Bu məsələdə Şapurun naratlığını başa düşürəm, lakin mənim mövqeyim tam aydındır və illər uzunu bu barədə dəfələrlə yazmışam və inanıram ki, cənub qonşumuzun cidd-cəhdlərinə baxmayaraq, Azərbaycan Respublikasında dini dövlət yaratmaq planları həmişə boş xəyal olaraq qalacaqdır.
Şahpur Qasımi iddia edir ki, niyə dövlət dinin qayğısına qalmalı, niyə məscid tikintisi ilə məşğul olmalıdır? Nəzərə almaq lazımdır ki, 30-cu illərdə məscidlərimizi və din donu geyindirilən tarixi abidələrimizi Sovet dövləti partladıb, dağıdıb yer üzündən silmişdi. Bu düşmənçilik dövlətin əli ilə görülmüşdü. Azərbaycan müstəqil olandan sonra bu yaraları sağaltmağa çalışırsa, bu, dövlətin dini işlərə müdaxiləsi deyil, xalqın heysiyyətinə vurulmuş yaraların sarınması, mənəvi dəyərlərinin qorunmasıdır.
Bu gün Qarabağda erməni işğalçılarının dağıtdığı məscidləri o yerlərdə hələ ki məskunlaşa bilməyən dini icmalar necə bərpa edə bilərlər? Ermənistan dövlətinin dağıtdığını Azərbaycan dövləti və ictimai qurumlar, Heydər Əliyev Fondu bərpa edir. Bunu qanmaq üçün böyük ağıl tələb olunmur.
İşğal olunmuş yerlərdə məscidlər və ziyarətgahlar bizim o yerlərdəki tarixi varlığımızı təsdiq edən möhürlər idi. Yəqin Şapur bu abidələri bərpa etməməyi təklif edərkən o yerlərə sahib çıxmaq istəyən ermənilərin dəyirmanına su tökdüyünü anlamır…
Bu sətirləri yazarkən Moskva televiziyasında dünya memarlığı haqqında ABŞ kino ustalarının çəkdiyi çox maraqlı bir veriliş gedirdi. Yer üzündə keçmişdən bu günə yaradılmış memarlıq şedevrləri nümayiş etdirilirdi və sevinirdim ki, Hindistandan başlamış Mərakeşə, İspaniyaya qədər böyük bir coğrafiyada tikilmiş biri-birindən gözəl müsəlman məscidləri haqqında söhbət verilişin təxminən yüzdə səksənini təşkil edirdi. Bu məscidlərin demək olar ki, hamısını quran, ucaldan məhşur türk-islam imperatorluqları və dövlətləri olmuşdur. Ona görə də mənim Azərbaycan dövlətinin İranın iddialarının əksinə olaraq, dini ocaqlara qayğısını vurğulamağım İran qarşısında boyun əymək deyil, öz dövlətinin apardığı və heç bir düşmən ölkəyə əl yeri qoymayan siyasətdən doğan qürur hissidir. Məgər, mənim “Azərbaycan dünyəvi dövlətdir, burada dinin özü yeri var, amma din siyasətə qarışmalı deyil. Dövlət siyasəti ayrıdır. Din pərdəsi altında ciddi fars şovinist siyasətinin aparmasına yol vermək olmaz!” deməyimdə özünə haqq qazandırmaq meyli var?
Şapur Qasımi Bibiheybətdə qədim məscidin və digər müqəddəs yerlərin bərpasını, dövlətin bu işə pul xərcləməsini cinayət sayır; mən saymıram, çünki həmin yerlərə təkcə din ocaqları kimi baxmıram, Allah sevgisi ilə tikilmiş böyük mədəniyyət abidələri, xalqın yaradıcı qüdrətini göstərən sənət əsərləri kimi baxıram.
Müəllifi qəzəbləndirən odur ki, mən “Azərbaycanda Allaha qarşı kim çıxa, onu inkar edə bilər? Onlar guya, Allahın müdafiəçiləridir, Allahı müdafiə etməyə çıxıblar. Azərbaycanda Allahı müdafiə etməyə ehtiyac yoxdur. Bunlar təxribatdır, həm də ciddi təhlükədir” demişəm.
Mənim bu sözlərimi günahkar mövqeyindən deyilən sözlər sayan Şapur Qasımi bundan sonra uzun-uzadı mənasız mülahizələrlə Allahın yoxluğunu, mifik bir obraz olmasını sübuta çalışır və belə bir nəticəyə gəlir ki, Azərbaycanda əhalinin böyük bir hissəsi dinsizdir və Allaha inanmır. O yazır:
“Əlbəttə ki, bu aksiyalar, təxribat və ciddi təhlükədir. O ki qaldı Azərbaycanda Allahı inkar edənlərin olub-olmamasına, ölkədə beyni, şüuru dini cəfəngiyyatlarla zəhərlənməmiş insanlar yetərincədir və Allahın mövcud olması, Allah anlayışının yarandığı min illər boyunca heç bir vasitə ilə sübut olunmamış, min illər öncə yaşamış ibtidai insanların primitiv zəkası, şüuru ilə yaratdığı mifik bir obrazı və bu obrazın həqiqət olduğuna başqalarını inandırmaq üçün onun ətrafında elə allah obrazı kimi yaradılmış mifik məlaikələr, cin, şeytan və s. obrazları hamı qəbul etməlidirmi?”
Mənim müsahibəmdə “məlaikələri, cin və şeytanları” qəbul etdirməkdən söhbət getmir. Mən deyirəm ki, heç kim Allahın vəkili deyil və kimsə bizə Allah sevgisindən dərs verə bilməz.
Allaha inanıb-inanmaq hər kəsin vicdan işidir. Lakin mən yuxarıdakı cümlələri özümə bəraət qazandırmaq üçün yox, ölkəmizə atılan “onlar allahsızdırlar, dini inkar edirlər” böhtanlarına cavab olaraq demişəm. Mən Şahpur Qasımi kimi Allahın varlığı-yoxluğu mövzusuna girmirəm; bəşəriyyətin min illər boyu çözə bilmədiyi məsələlərlə məşğul olmaq niyyətim yoxdur. Mən ədəbiyyatşünas və millətşünasam, allahşünas deyiləm. Şahpur Qasımi tarixə müraciətlə çoxallahlıqdan üzü bəri, Allah ideyasının keçdiyi yollara nəzərə salaraq sübut etməyə çalışır ki, Allaha inanmaq cəhalətdir.
Mən insana və insanlıq tarixinə sayqıyla yanaşıram və hesab edirəm ki, min illər boyu insanlığın yaşatdığı, inandığı “obraz” hətta mifikdirsə belə, insanlıq ona inanmaq və sığınmaqdan başqa yol tapmırsa, buna anlayışla yanaşmaq lazımdır.
Şahpur Qasımidən də əvvəl dünyanın nəhəng alimlərinin bir çoxu Allah haqqında düşünüblər. Allahı inkar edən dahilər də çox olub. Hətta SSRİ kimi bir dövlət keçən əsrin 20-ci illərində arası kəsilməyən bir allahsızlıq ideologiyası da yayıb. Lakin insan ürəyindən Allahı çıxara bilməyiblər. Ağlı olan adamın bu reallıqla barışmaqdan başqa yolu qalmır. Allahın varlığını və yoxluğunu müzakirə mövzusuna çevirmək gülünc işdir. Biz insana və onun ruh aləminə, keçdiyi yola sayğıyla yanaşırıq və onun inancının, hafizəsinin Şahpur Qasimilərinin təbliğatı ilə silinib gedəcəyinə sadəlövhlük deməkdən başqa yolumuz qalmır. Əgər bu gün vəhşiləşən və taleyini getdikcə süni intellektə tapşıran dünyada Allah sevgisi şərin, düşkünlüyün, mənəviyyatsızlığın, savaşın, qanın qarşısını almaqda insanlara azacıq da kömək edə bilirsə, onunla mübarizə aparmaq mənasızdır. Bu, insanlığın tarixinə və inkişaf məntiqinə sayğısızlıqdır.
Mənim bu sadə məntiqim ortadaykən Şapur Qasımi öz yazısında tərbiyəsiz notları gücləndirir və yazır:
“Millət vəkilinin heç bir əsası olmayan yalan vasitəsilə Azərbaycan dövlətinə təpki göstərmək istəyən İran mollalarına əsaslı elmi arqumentlərlə cavab verərək, onları susdurmaq əvəzinə onların yalanına yalan ilə, yəni, – “Azərbaycanda Allaha qarşı heç kim çıxa bilməz, heç kim Allahı inkar edə bilməz” – kimi sərsəm yalanla cavab verməsi fars şovinizmi və onun nökərlərinin daha da ayaqlanmasına səbəb olur”.
Məncə, ən sərsəm və ağılsız fikir Şapur Qasıminin mənim bu fikrimin İranda fars şovinizmini ayaqlandırmasına səbəb olacağı uydurmasıdır. Bunun ardınca Şapur özünün şəxsən Allahı tanımadığını bəyan etməklə (bu, onun şəxsi işidir) böyük bir əminliklə yalan dəryasına baş vurur və əminliklə deyir ki, “şəxsən mən və milyonlarla Azərbaycan vətəndaşı yalanlar üzərində qurulub, ərəb, fars milli şovinizm hədəflərinə qulluq edən dini dəyərlər və personajlarını (Allahı, peyğəmbəri – S.R.) heç vaxt qəbul etməmişik”. Bunu deyərkən qorxmur ki, bu “milyonlarla Azərbaycan vətəndaşı” onların əvəzinə belə məsuliyyətsiz hökm verənin üzünə tüpürər…
Mənim bir hədəfim var: bu da millətimin inkişafı, sivil dövlətimizdə haqq və ədalətin tam bərqərar olması, millətin maraqlarının qorunmasıdır. Bu işdə hansı vasitə və inanclar yardımçı ola bilirsə, onu da qorumaq istəyirəm.
Şapur Qasıminin məqaləsi genişdir, orda İranda və İslam aləmindəki mövcud vəziyyət, yalançı din xadimlərinin xalqı üzləşdirdikləri fəlakətlər, elmin inkişafı və məsələlərə elmi yanaşmanın zəruriliyi, siyasiləşmiş dinin millətləri əzmək vasitəsinə çevrilməsi barədə haqlı mülahizə və təhlillər də var, lakin bunu mənim konkret məqsəd daşıyan, qısa müsahibəmə yamaq etmək onun xoş niyyətindən yox, qərəzkarlığından xəbər verir. O yazır: “Çünki məntiq və tarix, həm də bugünkü faktlar, milli şüuru din zülmətinə boyayanda millət vəkili – millət düşməni, xalq şairi anlayışı isə xalq düşməni anlayışına çevrildiyini çox aydın, amansız inkaredilməz faktlarla hamıya sübut edir”.
Mənim xalq düşməninə çevrilməyimin səbəbi isə onun fikrincə, “Azərbaycanda dini təhsili genişləndirmək“ təklifim imiş… Şapur ya mənim fikrimi anlamayıb, ya da özünü anlamazlığa vurur. Mən həmişə bu fikirdə olmuşam ki, biz gənclərimizi dini təhsil almaq üçün Misirə, İraqa, İrana və s. islam ölkələrinə göndərməməliyik. Çünki hər ölkə dini təhsil adına gənclərin beynini öz siyasət və ideologiyası ilə zəhərləyir. Dini təhsil özümüzdə təşkil olunmalıdır. Bu o demək deyil ki, biz dünyəvi təhsildən, elmdən imtina edib bütövlüklə dini fanatizmə qapılmalı, orta əsrlər cəhalətinə qayıtmalıyıq. Əksinə, biz dini təhsilin öz xalqımızın maraqları çərçivəsində aparılmasını istəyirik. Əgər dinə düzgün yanaşılsa, o, bir sıra Xristian ölkələrində olduğu kimi fanatizmə yox, milli şüurun inkişafına (Ermənistandakı qriqorianlığı yada salaq), dölətin möhkəmlənməsi və milli birliyə xidmət edər. Sən öz uşaqlarının Qumda oxumasına niyə icazə verirsən ki, sonra da onlarla mübarizə aparmalı olasan? Belə olsa, Azərbaycana müxtəlif ölkələrdən din xadimi adına missioner axını dayanar və ölkə içində həyatımızın bu sahəsi tənzimlənər. Mənim bu təklifim, Şapur Qasıminin dediyi kimi, Azərbaycanda fars şovinizminin və İranın təsirinin artmasına yox, əksinə, bu təsirin qarışısının alınmasına xidmət edir və məncə, bundan sonra belə də olacaq…
Mən orta məktəblərdə din fənninin yox, “Mənəviyyat” fənninin öyrədilməsinin tərəfdarıyam. Özbəkistanda bu təcrübə var. Yüksək mənəviyyatlı gənclərin dini təmayüllərə və cəhalətə uymaq qorxusu yoxdur.
Şapur Qasıminin fikri ölkədə ümumiyyətlə, dinin kökünün kəsilməsi və din xadimlərinə ehtiyacın qalmamasıdır. Bilmirəm, bəlkə də nə vaxtsa Allah Şapuru bu arzusuna çatdıracaq, lakin indilikdə bu, boş xəyaldan başqa bir şey deyildir. Şapur Qasıminin Allahı, dini, peyğəmbəri inkarı özünü inkardan və bu hoqqabazlıqlarla özünü gülünc vəziyyətə salmaqdan başqa bir nəticə verməyəcək…
Sonda onu da deyim ki, Məmmədxan Əzizxanlının səhifəsindəki “Qandırma” rubrikası öz-özlüyündə həm haqqında söhbət gedən müəlliflərə, həm də oxuculara hörmətsizlikdir. Hər hansı müəllifin və ya səhifənin bizləri və ya oxucuları “qandırmaq” cəhdi öz-özlüyündə qanmazlığın göstəricisi sayılmalıdır. Şapur Qasıminin məqaləsi də bunun bir nümunəsidir…
Departament sözçüsünün açıqlaması rəsmi Vaşinqtonun birmənalı mövqeyi sayıla bilməz